Văn hóa soi đường cho kỷ nguyên mới

Trong tiến trình phát triển của đất nước, văn hóa ngày càng được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển bền vững. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh sâu sắc nội dung này, trong đó xác định xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam là một trụ cột quan trọng, đồng thời bổ sung nhiều quan điểm, nội dung mới phù hợp với bối cảnh phát triển hiện nay. Đặc biệt, ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về “Phát triển văn hóa Việt Nam”, tạo cơ sở quan trọng để các địa phương, trong đó có Quảng Ninh tiếp tục phát huy sức mạnh nội sinh, xây dựng tỉnh giàu đẹp, văn minh, hiện đại, hạnh phúc.

Từ nền tảng vững

Văn hoá Quảng Ninh là văn hóa biển, văn hóa công nhân mỏ, văn hóa cộng đồng các dân tộc thiểu số cộng hưởng lại, tạo nên sự đa dạng trong thống nhất. Nét khác biệt trong bức tranh văn hoá Quảng Ninh là sự lưu giữ giá trị nổi bật của Di sản, kỳ quan thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, nơi Đức vua Trần Nhân Tông hóa Phật, phát tích của Thiền phái Trúc Lâm, cùng tài nguyên hàng trăm di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú. Quảng Ninh còn là cái nôi của giai cấp công nhân Việt Nam với di sản văn hoá vô giá “Kỷ luật - Đồng tâm”, đồng thời là không gian giao thoa văn hóa đặc sắc của vùng đồng bằng sông Hồng.

Luôn là điểm sáng trong phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Quảng Ninh đã sớm ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 9/3/2018 về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững”; tiếp đó là Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 về “Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh và bền vững”.

Trên cơ sở đó, công tác trùng tu, tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể được chú trọng, đặc biệt là việc phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và một số di tích quốc gia đặc biệt. Dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát huy giá trị văn hóa của Quảng Ninh là việc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới vào tháng 7/2025. Sự kiện này khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của Yên Tử, cái nôi của Thiền phái Trúc Lâm gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông, đồng thời ghi nhận vai trò của Quảng Ninh trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa, tư tưởng đặc sắc của dân tộc.

Qua đó, từng bước đưa các giá trị di sản vào đời sống kinh tế, nhất là trong phát triển du lịch và dịch vụ, công nghiệp văn hóa, mở rộng không gian phát triển theo hướng bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và giá trị văn hóa, không ngừng nâng cao đời sống nhân dân.

Cùng với đó, tỉnh huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội để đầu tư cho hạ tầng văn hóa theo hướng đồng bộ, hiện đại và có trọng tâm. Đồng thời, từng bước hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, từ các công trình quy mô lớn như Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm… đến mạng lưới nhà văn hóa thôn, bản tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa, đáp ứng nhu cầu thụ hưởng văn hóa của nhân dân.

Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ngày càng đi vào chiều sâu. Năm 2025, toàn tỉnh có 97% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; 97,9% thôn, khu phố đạt danh hiệu “Thôn, khu phố văn hóa”, góp phần bồi đắp và lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp trong cộng đồng.

Phát huy mạnh mẽ nguồn lực nội sinh

Nghị quyết 80-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lầm thứ XIV của Đảng, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về phát triển nhanh, bền vững, gắn kết chặt chẽ giữa kinh tế, chính trị, xã hội với văn hóa và con người. PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, khẳng định: Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW vừa kế thừa tinh thần chấn hưng văn hóa của Đảng, vừa mở ra một tư duy phát triển văn hóa theo chuẩn mực hiện đại, có mục tiêu, có cơ chế, có nguồn lực, và có hệ sinh thái để văn hóa thực sự “hóa thân” thành sức mạnh của quốc gia.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam giai đoạn 2025-2035. Những chủ trương, chính sách lớn của Trung ương là điều kiện và cơ hội thuận lợi để Quảng Ninh tiếp tục cụ thể hóa các định hướng phát triển văn hóa phù hợp với tiềm năng, lợi thế riêng có. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm là một trong ba khâu đột phá và một trong năm nhiệm vụ trọng tâm.

Trong tầm nhìn phát triển mới, Quảng Ninh xác định văn hóa không chỉ là một lĩnh vực xã hội đơn thuần mà đã thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng. Việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa mang thương hiệu “Quảng Ninh” dựa trên nền tảng di sản thiên nhiên và lịch sử đồ sộ đang mở ra hướng đi bền vững, tạo ra công ăn việc làm và nâng cao vị thế của Quảng Ninh trên bản đồ thế giới.

Thực tiễn cho thấy, Quảng Ninh đang từng bước tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, đặc biệt thông qua các sự kiện văn hóa nghệ thuật quy mô lớn, có sức lan tỏa xã hội mạnh mẽ. Các chương trình nghệ thuật “Hạ Long Concert 2025”, “Quảng Ninh - Đất Mỏ anh hùng”… hay Carnaval Hạ Long, “Vịnh pháo hoa”, nhạc nước “Halo Bay Show”; Liên hoan ẩm thực; Giải Marathon quốc tế Di sản Hạ Long; Lễ hội mùa thu Yên Tử, Hội mùa vàng, Hội hoa Sở… được tổ chức ngày càng bài bản, chuyên nghiệp, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, phát huy giá trị di sản với sáng tạo, ứng dụng công nghệ số, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với du lịch.

Cùng với đó, tỉnh nghiên cứu xây dựng Đề án phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm văn hóa - nghệ thuật cấp vùng, phù hợp với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đồng thời, xây dựng, nâng tầm giá trị Vịnh Hạ Long, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; phát triển du lịch Vịnh Bái Tử Long, Trà Cổ; xây dựng Vân Đồn - Cô Tô trở thành khu du lịch hàng đầu quốc gia…

Bám sát các quan điểm, chỉ đạo của Trung ương, cùng việc triển khai chủ động, sáng tạo, Quảng Ninh có đủ điều kiện, thời cơ và niềm tin để tiếp tục tạo bứt phá từ phát triển văn hóa, khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực nội sinh quý giá. Đầu tư cho văn hóa, con người không chỉ bồi đắp hệ giá trị tinh thần, mà còn góp phần định hình diện mạo một Quảng Ninh với “Thiên nhiên tươi đẹp - Văn hóa đặc sắc - Xã hội văn minh - Hành chính minh bạch - Kinh tế phát triển - Nhân dân hạnh phúc”.