Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy đã không chỉ khẳng định vị trí của văn hóa ngang với các lĩnh vực trọng yếu khác, mà còn đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận vai trò nền tảng, sáng tạo, dẫn dắt, "soi đường" của văn hóa.
Quán triệt tư tưởng đó, Quảng Ninh đã và đang đổi mới mạnh mẽ tư duy trong gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa, hướng tới xây dựng văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho sự phát triển bền vững.
Một điểm dễ thấy là địa phương đã có sự chuyển đổi lớn về tư duy, từ chủ yếu bảo tồn những giá trị văn hóa sẵn có sang bảo tồn gắn với phát huy, gìn giữ đi đôi với sáng tạo và phát triển. Theo đó, thành phố đã sớm đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao đồng bộ từ cơ sở tới các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn, trong đó có những thiết chế cấp tỉnh hiện đại, mang tầm khu vực như công trình Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh…
Các di tích, danh lam thắng cảnh được đầu tư tu bổ, tôn tạo từ nguồn vốn nhà nước và xã hội hóa rộng rãi. Các di sản văn hóa phi vật thể được hồi sinh. Nhiều nghệ nhân được tôn vinh, phong tặng các danh hiệu cao quý, có cơ hội thực hành và trao truyền di sản cho thế hệ sau.
Di sản văn hóa giờ đây không chỉ hiện diện trong bảo tàng, lễ hội hay những công trình di tích, mà sống động trong đời sống thường ngày, trở thành niềm tự hào của cộng đồng, từng bước được khai thác phục vụ du lịch, mang lại sinh kế bền vững cho người dân vùng di sản…
nâng cao sinh kế tại phường Yên Tử.
Một chuyển biến quan trọng khác là tư duy lấy người dân làm chủ thể trong phát triển văn hóa. Di sản chỉ thực sự sống khi “sống trong cộng đồng”, được cộng đồng trân quý, thực hành và trao truyền qua các thế hệ.
Bên cạnh đó, Quảng Ninh ngày càng chú trọng xây dựng môi trường văn hóa từ cơ sở, phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng, nghệ nhân và những người nắm giữ di sản; đồng thời quan tâm nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng văn hóa của nhân dân, nhất là với người dân ở vùng cao, xa xôi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Qua đó xóa dần khoảng cách chênh lệch giữa các vùng miền và để “không ai bị bỏ lại phía sau”.
Vậy là, từ quan điểm mặc định một thời “văn hóa đi trước, về sau”, nay văn hóa ngày càng khẳng định vị thế của mình bên cạnh kinh tế, chính trị và xã hội. Nếu trước đây, việc đầu tư cho văn hóa chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực phục vụ đời sống tinh thần, thì nay đã có sự thay đổi căn bản trong nhận thức: đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho con người, cho chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của địa phương.
Giờ đây, trong thời đại 4.0 và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp càng có ý nghĩa hơn, vừa để chúng ta không đánh mất mình giữa một thế giới nhiều biến động vừa đòi hỏi phải tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để bảo tồn, quảng bá và lan tỏa bản sắc địa phương.
Quảng Ninh ngày càng hướng tới phát triển hài hòa hơn giữa kinh tế, văn hóa và con người. Trong hành trình ấy, lời dạy của Bác về văn hóa tiếp tục mang ý nghĩa định hướng sâu sắc. Khi văn hóa thực sự thấm sâu vào các quyết sách phát triển, trở thành nền tảng xã hội và chuẩn mực trong hành động của mỗi người dân, thì văn hóa mới thực sự làm tròn sứ mệnh “soi đường cho quốc dân đi”, góp phần đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc.