Chính trị gia kỳ cựu của Công đảng Andy Burnham dự kiến sẽ chính thức trở thành Thủ tướng Anh vào ngày 20/7, thay thế ông Keir Starmer sau khi được bầu làm lãnh đạo đảng cầm quyền. Việc chuyển giao quyền lực diễn ra mà không cần tổ chức tổng tuyển cử, theo cơ chế của thể chế nghị viện Anh.
Ông Burnham là ứng viên duy nhất nhận được đủ sự ủng hộ của các nghị sĩ Công đảng để thay thế ông Starmer giữ chức lãnh đạo đảng cầm quyền. Do Công đảng hiện nắm đa số ghế trong Quốc hội, lãnh đạo của đảng cũng sẽ trở thành Thủ tướng Anh.
Việc Anh có thủ tướng mới chỉ hai năm sau cuộc tổng tuyển cử mà không cần tổ chức một cuộc bầu cử mới xuất phát từ cơ chế hoạt động của thể chế nghị viện nước này.
Vì sao có sự thay đổi lãnh đạo mà không cần tổng tuyển cử?
Theo thể chế dân chủ nghị viện của Anh, đảng cầm quyền có thể thay đổi lãnh đạo ngay trong nhiệm kỳ và người được bầu sẽ trở thành thủ tướng mà không cần tổ chức tổng tuyển cử. Thủ tướng có thể được thay thế nếu từ chức lãnh đạo đảng hoặc bị mất tín nhiệm trong nội bộ. Cuộc tổng tuyển cử tiếp theo của Anh dự kiến không diễn ra trước năm 2029.
Ông Keir Starmer tuyên bố từ chức lãnh đạo Công đảng ngày 22/6, sau chưa đầy hai năm cầm quyền, trong bối cảnh chịu sức ép lớn sau thất bại của Công đảng tại cuộc bầu cử địa phương giữa nhiệm kỳ và những tranh cãi liên quan đến một số quyết định nhân sự.
Việc ông Starmer từ chức đã kích hoạt cuộc bầu chọn lãnh đạo Công đảng. Theo quy định, ứng viên phải nhận được sự ủng hộ của ít nhất 1/5 số nghị sĩ Công đảng tại Hạ viện. Ông Andy Burnham là ứng viên duy nhất đáp ứng điều kiện này.
Ông Burnham sẽ là thủ tướng thứ 7 của Anh trong một thập kỷ
Việc một thủ tướng lên nắm quyền mà không cần thông qua tổng tuyển cử không phải là điều hiếm gặp trong thể chế nghị viện của Anh. Thực tế, trong số sáu thủ tướng gần đây nhất, có bốn người trở thành người đứng đầu chính phủ sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu chọn lãnh đạo nội bộ đảng cầm quyền.
Bà Theresa May, ông Boris Johnson, bà Liz Truss và ông Rishi Sunak đều trở thành thủ tướng theo cơ chế này sau khi người tiền nhiệm từ chức giữa nhiệm kỳ.
Với việc chuẩn bị nhậm chức, ông Andy Burnham sẽ trở thành thủ tướng thứ bảy của Anh trong vòng một thập kỷ – giai đoạn chính trường nước này liên tục thay đổi lãnh đạo, phần lớn trong bối cảnh xử lý những hệ lụy sau Brexit.
Quy trình chuyển giao quyền lực diễn ra theo nghi thức truyền thống
Ngày 20/7, ông Keir Starmer sẽ có bài phát biểu chia tay trước công chúng trước khi đến Cung điện Buckingham để gặp Quốc vương Charles III và chính thức đệ đơn từ chức.
Sau đó, ông Andy Burnham sẽ được Quốc vương Charles III giao nhiệm vụ thành lập chính phủ trong nghi thức truyền thống mang tên "Kissing of Hands". Dù có tên như vậy, nghi thức này trên thực tế không bao gồm việc hôn tay mà chỉ diễn ra dưới hình thức gặp gỡ và bắt tay.
Sau khi rời Cung điện Buckingham, ông Burnham sẽ chính thức trở thành Thủ tướng thứ 59 của Anh. Ông sẽ tới Phủ Thủ tướng tại số 10 phố Downing để đưa ra tuyên bố đầu tiên trên cương vị mới. Toàn bộ quá trình chuyển giao quyền lực thường được truyền hình trực tiếp và hoàn tất trong vài giờ.
