Theo đánh giá toàn cầu được công bố ngày 22/10, khoảng 96% hệ sinh thái rạn san hô nước nông trên thế giới đang ở mức cực kỳ nguy cấp và có thể biến mất vào năm 2075, chủ yếu do nhiệt độ đại dương tăng và các đợt nắng nóng kéo dài. Các nhà khoa học cảnh báo tình trạng này đe dọa nghiêm trọng đa dạng sinh học biển cũng như sinh kế của hàng triệu người dân ven biển.
Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) công bố kết quả đánh giá bên lề hội nghị của Liên hợp quốc về đa dạng sinh học tại Albania. Đây là lần đầu tiên IUCN thực hiện đánh giá toàn cầu theo Danh sách Đỏ các hệ sinh thái đối với rạn san hô, cho thấy phần lớn các hệ thống rạn san hô nước nông đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ trong vòng 50 năm tới.
Những rạn san hô nổi tiếng thế giới như Rạn san hô Great Barrier tại Australia, Tam giác San hô ở phía tây Thái Bình Dương và Đông Nam Á, hệ thống rạn san hô Mesoamerican tại Trung Mỹ và các rạn san hô ở Biển Đỏ đều được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp, mức đe dọa cao nhất.
Các rạn san hô thường được ví như "rừng mưa nhiệt đới dưới biển" nhờ mức độ đa dạng sinh học đặc biệt phong phú. Dù chỉ chiếm một phần nhỏ diện tích đại dương, chúng là môi trường sống của khoảng một phần tư số loài sinh vật biển, đồng thời cung cấp nguồn lợi thủy sản, hỗ trợ du lịch và giúp bảo vệ các vùng ven bờ trước tình trạng xói lở, bão biển.
Theo IUCN, một hệ sinh thái rạn san hô được coi là sụp đổ khi các loài san hô cứng biến mất, nhường chỗ cho tảo, đá vụn và bọt biển. Khi đó, rạn san hô không còn khả năng duy trì hệ sinh thái đa dạng, vốn là nơi sinh sống của nhiều loài từ động vật không xương sống nhỏ bé đến các loài cá rạn như cá mú.
Đánh giá mới được thực hiện trên 127 vùng sinh thái nhiệt đới và cận nhiệt đới, bao phủ tổng diện tích khoảng 188.362km² rạn san hô trên toàn cầu. Các nhà nghiên cứu xác định biến đổi khí hậu là mối đe dọa nhất quán và nghiêm trọng nhất, thúc đẩy sự suy thoái của các rạn san hô trên phạm vi thế giới.
Ông Mishal Gudka, trưởng nhóm khoa học thực hiện đánh giá Danh sách Đỏ toàn cầu về hệ sinh thái rạn san hô của IUCN, cho rằng những kết quả mới cần được xem là lời cảnh báo thúc đẩy hành động. "Nguy cơ sụp đổ của các rạn san hô đang gia tăng, nhưng đây phải là hồi chuông cảnh tỉnh chứ không phải lý do để tuyệt vọng" - ông Gudka nhấn mạnh.
Theo ông, các rạn san hô từng cho thấy khả năng phục hồi đáng kể sau những đợt tẩy trắng nghiêm trọng. Trong tương lai, một số khu vực san hô có sức chống chịu tốt vẫn có thể tồn tại nếu được tạo điều kiện thích hợp để phục hồi.
Những kết quả mới tiếp tục bổ sung vào chuỗi cảnh báo về tình trạng suy thoái của san hô toàn cầu. Một nghiên cứu khác của IUCN công bố trên tạp chí khoa học Nature một tuần trước cho thấy gần 44% số loài san hô tạo rạn đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng gia tăng do biến đổi khí hậu.
Trước đó, một cuộc khảo sát được công bố năm 2025 ghi nhận hiện tượng tẩy trắng san hô gây hại đã ảnh hưởng đến 84% diện tích rạn san hô trong các đại dương, đánh dấu đợt tẩy trắng trên quy mô rộng nhất từng được ghi nhận.
Năm 2024 cũng là năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng toàn cầu, với phần lớn lượng nhiệt gia tăng được các đại dương hấp thụ. Nhiệt độ trung bình hằng năm trên bề mặt các vùng biển ngoài hai cực đạt mức kỷ lục 20,87 độ C, tạo thêm sức ép đối với những hệ sinh thái san hô vốn rất nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ nước biển.
Theo giới chuyên gia, bên cạnh việc cắt giảm phát thải khí nhà kính trên toàn cầu, các biện pháp giảm ô nhiễm, hạn chế đánh bắt quá mức và kiểm soát hoạt động phát triển ven biển cũng có thể giúp nâng cao khả năng tồn tại của các rạn san hô.
Tổng Giám đốc IUCN Grethel Aguilar nhấn mạnh rằng san hô là một trong những chỉ dấu quan trọng nhất phản ánh sức khỏe đại dương. Bà kêu gọi các quốc gia đẩy mạnh cắt giảm phát thải, tăng cường bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái, đồng thời duy trì đầu tư dài hạn cho các vùng ven biển có khả năng chống chịu tốt và những cộng đồng phụ thuộc vào chúng.
Ông Andrew Baker, Giám đốc Phòng thí nghiệm Tương lai Rạn san hô thuộc Đại học Miami (Mỹ), cho rằng vẫn còn những giải pháp giúp bảo vệ san hô: "Chúng ta cần tìm ra những phương pháp phục hồi san hô mới, ứng dụng công nghệ tiên tiến và các cách tiếp cận sáng tạo, qua đó tạo cơ hội sống sót cho những rạn san hô đang suy yếu và có thêm thời gian để thực hiện những thay đổi cần thiết".
