Nhắc đến Quảng Ninh là nhắc đến vùng đất của than, của biển và của những người thợ mỏ với truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”. Cùng với lao động sản xuất, âm nhạc luôn là dòng chảy song hành, góp phần khắc họa vẻ đẹp con người Vùng mỏ. Nhân dịp kỷ niệm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than (12/11), chúng tôi có cuộc trò chuyện với nhạc sĩ Nguyễn Xuân Nhật, Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Quảng Ninh, để nghe ông chia sẻ về đời sống âm nhạc gắn với mảnh đất đặc biệt này.
Âm nhạc Quảng Ninh và hình tượng người thợ mỏ
- Thưa nhạc sĩ, trước hết xin ông chia sẻ đôi nét về hoạt động của Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Quảng Ninh trong thời gian qua?
+ Những năm gần đây, các nhạc sĩ Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Quảng Ninh luôn nỗ lực duy trì hoạt động sáng tác, biểu diễn và quảng bá âm nhạc gắn với hơi thở cuộc sống của tỉnh. Chúng tôi có hơn 20 hội viên hoạt động ở nhiều lĩnh vực, từ sáng tác ca khúc, khí nhạc, phối khí cho đến giảng dạy, biểu diễn. Bên cạnh các đề tài chung của đất nước, sáng tác âm nhạc Quảng Ninh luôn hướng về Vùng mỏ, về người thợ - hình tượng tiêu biểu của tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”. Đây vừa là nguồn cảm hứng, vừa là trách nhiệm của giới nhạc sĩ chúng tôi.
- Khi nhắc đến Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than 12/11, ông cảm nhận thế nào về mối gắn bó giữa âm nhạc và người thợ mỏ? Theo ông, điều gì khiến hình tượng người thợ mỏ trở thành nguồn cảm hứng lớn trong đời sống âm nhạc của tỉnh?
+ Biển và than đã trở thành hai hình tượng xuyên suốt chủ đạo trong âm nhạc Vùng mỏ. Và trong mảng đề tài ấy thì hình tượng người thợ mỏ làm nên linh hồn của nhiều tác phẩm. Người thợ mỏ làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, nhưng họ luôn lạc quan, mạnh mẽ, giàu tình cảm. Chính tinh thần ấy khiến âm nhạc về Vùng mỏ luôn có sức sống lâu bền, không chỉ là ca ngợi, mà là sự đồng cảm, là hơi thở cuộc sống thật.
Nhiều nhạc sĩ gạo cội của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam đã có mặt ở Quảng Ninh rất sớm. Năm 1946, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước đã viết hành khúc chắc khỏe, ca từ hào hùng trong ca khúc “Bạch Đằng Giang”, lời thơ Mai Văn Bộ; nhạc sĩ Hoàng Quý có ca khúc “Đêm trăng Hạ Long”... Đặc biệt, thập niên 60 thế kỷ XX, nhiều nhạc sĩ đã đến với Quảng Ninh, cái nôi của giai cấp công nhân Việt Nam và cho ra đời nhiều ca khúc sống cùng năm tháng, in đậm trong tình cảm người dân Quảng Ninh như “Bài ca công nhân Vùng mỏ” của Đỗ Nhuận, “Bài ca thợ lò” của Hoàng Hiệp, "Nhịp máy khoan” của Trọng Bằng, “Những ngôi sao ca đêm” của Phạm Tuyên, “Tình ca người thợ mỏ” - “Tôi là người thợ mỏ” của Hoàng Vân, “Đường đi lên mỏ” của Tân Huyền, “Trái tim đỏ trên đất mỏ Vàng Danh” của Chu Minh, “Cờ Đảng bay trên núi Bài Thơ” của Thế Bảo...
Nhiều nhạc sĩ kế tiếp về với Quảng Ninh, cùng các nhạc sĩ Quảng Ninh tạo nên một bức tranh âm nhạc đa sắc. Những cái tên thân thuộc như Đức Minh, Trần Chung, Xuân Giao, Văn Dung, Nguyễn Cường, Đỗ Hồng Quân, Trọng Đài, Xuân Nhật, Đỗ Hòa An, Lê Thêm... đã là niềm tin yêu, khơi dậy lòng tự hào, tình yêu âm nhạc của những người thợ mỏ, của nhân dân các dân tộc Quảng Ninh. Các tác phẩm của họ vẫn bền bỉ sức sống trong đời sống tinh thần của người dân Vùng mỏ hôm nay. Những sáng tác mới hôm nay như các tác phẩm “Khi chúng tôi vào lò” của Trần Chung, “Thợ mỏ vào ca” của Đỗ Hồng Quân, “Đất mỏ anh hùng” của Xuân Giao... và những ca khúc đi cùng năm tháng cũng được các nhạc sĩ phối khí làm mới với nhịp điệu và tiết tấu âm nhạc cập nhật hơi thở đương đại, gần gũi với tuổi trẻ hôm nay.
- Từ góc nhìn của Chi hội, ông có nhận định gì về các tác phẩm âm nhạc viết về người thợ mỏ và Vùng mỏ Quảng Ninh trong những năm qua?
+ Có thể nói, kho tàng ca khúc về Vùng mỏ Quảng Ninh rất phong phú, từ những tác phẩm kinh điển của thế kỷ trước đến sáng tác của các nhạc sĩ trẻ hôm nay. Nếu như trước đây, các ca khúc thường mang âm hưởng hào hùng, tôn vinh sức lao động, thì ngày nay âm nhạc về Vùng mỏ đã đa dạng hơn, có sự dung hòa giữa tự sự và hiện đại, giữa trữ tình và dân gian. Các nhạc sĩ trẻ của Quảng Ninh đang dần tìm cách thể hiện người thợ mỏ bằng ngôn ngữ âm nhạc mới, gần gũi hơn với công chúng trẻ, nhưng vẫn giữ tinh thần lạc quan, tự hào về vùng than.
Bản thân tôi cũng có những tác phẩm về người thợ mỏ như “Khát vọng vùng than”, “Ánh sáng thợ lò”... Nhiều nhạc sĩ đàn anh trong chi hội và nhạc sĩ trẻ có ca khúc hay về người công nhân mỏ như: “Đảng là mùa xuân người thợ”, “Thơ thợ lò” của Đỗ Hòa An, “Đảng như mặt trời như người thân yêu” của Lê Đăng Vệ, “Khúc Cha cha cha người thợ lò” của Lê Thêm, “Thợ lò xuống mỏ” (thơ Phạm Công Hương) của nhạc sĩ trẻ Đức Hùng, “Nắng mỏ” của Phạm Hữu Thắng...
Lan tỏa tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”
- Ông đánh giá thế nào về sức hấp dẫn của đề tài người thợ mỏ với thế hệ sáng tác trẻ hiện nay?
+ Tôi cho rằng, đề tài này chưa bao giờ cũ, chỉ là cách thể hiện cần đổi mới, phải bắt kịp sự phát triển của quê hương, đất nước, cập nhật thông tin âm nhạc trong nước và thế giới. Người thợ mỏ ngày nay không chỉ là hình ảnh trong than bụi, mà còn là biểu tượng của tinh thần đổi mới, ứng dụng công nghệ, lao động sáng tạo. Nếu nhìn ở góc độ đó, các bạn trẻ có rất nhiều chất liệu để khai thác. Điều cần là khơi dậy cảm xúc - từ những chuyến thực tế, những cuộc gặp gỡ công nhân trên khai trường, trong hầm lò hay tại các khu mỏ. Khi cảm xúc thật đến, âm nhạc sẽ tự nhiên cất lên.
- Theo ông, âm nhạc có vai trò thế nào trong việc lan tỏa tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” - truyền thống quý báu của người thợ mỏ?
+ Âm nhạc có sức lan tỏa rất đặc biệt. Một ca khúc hay có thể khắc sâu vào tâm trí con người, nhắc họ nhớ về cội nguồn truyền thống lịch sử đấu tranh anh dũng, bất khuất của người thợ mỏ và tự hào về nghề nghiệp của mình. Tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” - giá trị cốt lõi của người thợ mỏ, cần được thể hiện không chỉ bằng lời nói mà còn qua những nốt nhạc, giai điệu, qua cảm xúc chân thành. Chúng tôi luôn mong muốn âm nhạc trở thành “người bạn đồng hành” của công nhân ngành Than, để mỗi khi vang lên, họ cảm thấy được sẻ chia và được tôn vinh.
Để có được những tác phẩm hay về đề tài này, hằng năm, Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Quảng Ninh luôn có kế hoạch, phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, Hội Nhạc sĩ Việt Nam... tổ chức các trại sáng tác, giao lưu âm nhạc với các đơn vị ngành Than, các trung tâm văn hóa, đoàn thể ở địa phương. Nhiều ca khúc mới ra đời từ chính những chuyến đi thực tế đó. Bên cạnh đó, chúng tôi còn phối hợp với Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Xúc tiến du lịch tỉnh tổ chức sản xuất các MV, các chương trình nghệ thuật nhân dịp 12/11 để quảng bá ca khúc về người thợ mỏ. Đây vừa là dịp để tôn vinh, vừa là cơ hội để đưa âm nhạc đến gần hơn với công chúng.
- Cuối cùng, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới những người thợ mỏ nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống 12/11?
+ Tôi xin gửi lời tri ân chân thành tới những người thợ mỏ - những con người lặng lẽ nhưng bền bỉ góp phần xây dựng quê hương và đất nước. Âm nhạc của chúng tôi chỉ là tiếng nói nhỏ để nói lời cảm ơn, lời ngợi ca dành tặng họ. Chúc các anh chị em thợ mỏ luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và giữ mãi tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” - ngọn lửa làm nên bản lĩnh Vùng mỏ Quảng Ninh.
- Xin cảm ơn nhạc sĩ về cuộc trò chuyện này!
