Ngày 12/10, bà Navi Pillay, luật gia người Nam Phi vừa giành Giải Nobel Hòa bình năm 2026, lên tiếng bảo vệ luật pháp và công lý quốc tế trước những chỉ trích và biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào Tòa án Hình sự quốc tế (ICC). Bà kêu gọi cộng đồng quốc tế có hành động cụ thể để bảo vệ hệ thống tư pháp quốc tế và nguyên tắc thượng tôn pháp luật.
Trong cuộc phỏng vấn với hãng tin AP ngày 12/10, bà Navi Pillay, 85 tuổi, cho biết ban đầu bà không thể tin mình đã giành Giải Nobel Hòa bình và chỉ thực sự tin khi nhận được thông báo chính thức bằng văn bản.
"Là một thẩm phán, tôi cần nhìn thấy bằng chứng. Tôi đã nhận được thư thông báo và tự mình đọc nội dung. Giờ thì tôi biết đó là sự thật", bà Pillay chia sẻ.
Ủy ban Nobel Na Uy trao Giải Nobel Hòa bình năm nay cho bà Pillay nhằm ghi nhận những đóng góp trong việc thúc đẩy luật pháp quốc tế, trong bối cảnh hệ thống pháp luật quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức.
Trong sự nghiệp, bà Pillay từng tham gia bảo vệ quyền lợi của Nelson Mandela khi ông còn trong tù, đảm nhiệm vai trò thẩm phán tại ba tòa án quốc tế và đứng đầu ủy ban điều tra của Liên hợp quốc về tình hình tại Dải Gaza.
"Việc ghi nhận những đóng góp trong lĩnh vực này có ý nghĩa rất lớn, không chỉ đối với cá nhân tôi mà còn với tất cả đồng nghiệp", bà nói.
Kêu gọi bảo vệ hệ thống tư pháp quốc tế
Nhân dịp kỷ niệm 125 năm ra đời Giải Nobel, Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy Jørgen Watne Frydnes nhấn mạnh việc trao giải cho bà Pillay nhằm nhắc nhở thế giới về vai trò của nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong duy trì hòa bình và giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình.
Theo ông Frydnes, hệ thống pháp luật ở cấp quốc gia và quốc tế tạo nền tảng cho những cơ chế bảo đảm hòa bình mà cộng đồng quốc tế đã xây dựng.
"Hòa bình đòi hỏi công lý", Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy khẳng định.
Bà Pillay đánh giá cao quyết định của Ủy ban Nobel khi dành sự quan tâm cho lĩnh vực pháp luật quốc tế, đồng thời cảnh báo việc các quốc gia không tôn trọng nguyên tắc thượng tôn pháp luật sẽ gây ảnh hưởng đến toàn thế giới.
Đề cập những biện pháp của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm vào Tòa án Hình sự quốc tế, bà Pillay cho rằng các hành động này hoàn toàn trái pháp luật, mang tính tiêu cực và gây tổn hại nghiêm trọng.
"Người đứng đầu các quốc gia có trách nhiệm đặc biệt trong việc khẳng định những nguyên tắc cơ bản, đó là tôn trọng pháp luật và luật pháp quốc tế", bà nhấn mạnh.
Chỉ vài giờ sau khi Ủy ban Nobel công bố Giải Nobel Hòa bình tại Oslo, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo các biện pháp trừng phạt mới trên diện rộng nhằm vào Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) - nơi bà Pillay từng đảm nhiệm vai trò thẩm phán. Động thái này nằm trong chiến dịch của chính quyền Mỹ nhằm gây sức ép đối với hoạt động của tòa án.
Trước tình hình đó, bà Pillay kêu gọi các quốc gia cùng bảo vệ ICC và trật tự pháp lý quốc tế, thay vì chỉ đưa ra những tuyên bố ủng hộ. "Tôi muốn chứng kiến những hành động tập thể, chứ không chỉ là lời nói", bà nhấn mạnh.
Theo bà Pillay, người dân ở mọi quốc gia đều mong muốn công lý và không chấp nhận tình trạng những cá nhân vi phạm pháp luật có thể tránh trách nhiệm.
Bà cho rằng dư luận lo ngại khi các cường quốc như Mỹ và Nga không tham gia ICC nhưng lại giữ ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, qua đó có quyền phủ quyết các nghị quyết liên quan trách nhiệm của các quốc gia.
Tranh cãi liên quan cuộc điều tra tại Dải Gaza
Việc bà Pillay giành Giải Nobel Hòa bình cũng thu hút sự chú ý trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhiều lần chỉ trích các cơ quan tư pháp quốc tế.
Cả hai nhà lãnh đạo đều bác bỏ những kết luận của ủy ban điều tra Liên hợp quốc về tình hình tại Dải Gaza do bà Pillay đứng đầu.
Năm 2025, ủy ban này kết luận Israel đã thực hiện hành vi diệt chủng tại Dải Gaza, với mục đích cụ thể là hủy diệt người Palestine tại vùng lãnh thổ này. Israel phản đối mạnh mẽ kết luận trên và chỉ trích hoạt động điều tra của ủy ban. Đáp lại, bà Pillay cho rằng Israel phản đối vì ủy ban đã xác định trách nhiệm của nước này đối với những hành động tại Gaza.
"Chúng tôi phải đối mặt với sự chỉ trích từ phía Nhà nước Israel vì chúng tôi đã xác định trách nhiệm của họ", bà nói.
Theo AP, nhiều tổ chức nhân quyền và chuyên gia nghiên cứu về tội ác diệt chủng cũng đưa ra những đánh giá tương tự kết luận của ủy ban.
Trước đó, Tòa án Hình sự quốc tế đã ban hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu với các cáo buộc liên quan tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người tại Dải Gaza. Israel kiên quyết bác bỏ những cáo buộc này.
Công lý cần thời gian
Mặc dù thừa nhận hệ thống pháp luật quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức, bà Pillay cho rằng cộng đồng quốc tế cần tiếp tục kiên trì bảo vệ những nguyên tắc đã hình thành trong quá trình phát triển của nhân loại.
Theo bà, luật pháp quốc tế vẫn là một thành tựu tương đối mới trong lịch sử loài người, do đó việc xây dựng và củng cố hệ thống này cần có thời gian. "Công lý đến chậm, vì vậy chúng ta không nên thiếu kiên nhẫn", bà Pillay chia sẻ.
Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo mọi người không nên chủ quan trước những nguy cơ đe dọa công lý và nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Bà kêu gọi công chúng tiếp cận thông tin với tinh thần thận trọng, khách quan, tương tự cách một thẩm phán xem xét chứng cứ trước khi đưa ra kết luận.
"Đừng tin vào những thông tin tuyên truyền sai lệch hoặc chỉ lặp lại các khẩu hiệu", bà Pillay nhấn mạnh, đồng thời khuyến khích mọi người kiểm chứng bằng chứng trước khi hình thành quan điểm.
Giải Nobel Hòa bình những năm gần đây đề cao bảo vệ quyền con người và phản đối chiến tranh
Trong những năm gần đây, Giải Nobel Hòa bình đã vinh danh nhiều cá nhân và tổ chức có đóng góp trong bảo vệ quyền con người, thúc đẩy dân chủ, phản đối chiến tranh và bảo vệ những người chịu ảnh hưởng từ các cuộc xung đột.
Năm 2025, giải thưởng thuộc về bà María Corina Machado, nhà hoạt động đối lập Venezuela, nhằm ghi nhận những “nỗ lực không mệt mỏi” thúc đẩy quyền dân chủ và quá trình chuyển đổi hòa bình tại quốc gia Nam Mỹ này. Năm 2024, Ủy ban Nobel Na Uy trao giải cho tổ chức Nihon Hidankyo của Nhật Bản, ghi nhận những nỗ lực vận động xây dựng một thế giới không có vũ khí hạt nhân thông qua lời chứng của những người sống sót sau các vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki. Năm 2023, nhà hoạt động người Iran Narges Mohammadi giành giải nhờ cuộc đấu tranh chống áp bức phụ nữ tại Iran và thúc đẩy quyền con người, quyền tự do. Năm 2022, giải thưởng thuộc về nhà hoạt động Ales Bialiatski của Belarus, tổ chức Memorial của Nga và Trung tâm Tự do Dân sự Ukraine vì những đóng góp trong bảo vệ quyền con người, ghi nhận các hành vi vi phạm và thúc đẩy xã hội dân sự.
Trước đó, năm 2021, hai nhà báo Maria Ressa (Philippines) và Dmitry Muratov (Nga) cùng giành giải nhờ những đóng góp trong bảo vệ quyền tự do ngôn luận, yếu tố quan trọng đối với dân chủ và hòa bình bền vững. Năm 2020, Chương trình Lương thực thế giới (WFP) nhận giải vì những nỗ lực chống nạn đói, cải thiện điều kiện hòa bình tại các khu vực xung đột và ngăn chặn việc sử dụng nạn đói làm công cụ chiến tranh.
