Sức khỏe tinh thần ngày càng trở thành vấn đề được quan tâm, đặc biệt tại nơi làm việc với những áp lực công việc và quan hệ đồng nghiệp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý người lao động. Dưới góc độ tâm lý học và quản trị nguồn nhân lực, Giáo sư Rebecca Greenbaum (Đại học Rutgers, Mỹ), cho rằng việc chia sẻ thông tin không chính thức có thể thúc đẩy hợp tác và tăng cường sự gắn kết. Trong khi đó, Phó giáo sư Stephen Lee (Đại học bang Washington, Mỹ) nhấn mạnh những cuộc trò chuyện này đôi khi giúp cảnh báo và bảo vệ đồng nghiệp. Tuy nhiên, tin đồn thiếu căn cứ cũng có thể gây tổn thương tâm lý, làm suy giảm lòng tin và ảnh hưởng đến hiệu quả công việc.
Tin đồn thất thiệt và những tổn thương nơi công sở
Stephanie Joseph đang làm việc tại một đài truyền hình thì có người tung tin đồn rằng cô có quan hệ tình cảm với một đồng nghiệp đã lập gia đình. Khi đó mới 20 tuổi, Joseph hầu như không quen biết người đàn ông này. Cô chỉ biết đến câu chuyện khi một nhà sản xuất chương trình thông báo tin đồn đang lan truyền tại nơi làm việc.
“Tôi tự nhủ chuyện này thật vô lý”, Joseph nhớ lại. “Người đồng nghiệp nam đó tuy còn trẻ nhưng đã có vợ con. Điều này càng khiến tôi cảm thấy bị xúc phạm, vì tôi nghĩ mình luôn thân thiện với mọi người. Chẳng lẽ họ không hiểu con người tôi?”.
Câu chuyện của Joseph cho thấy một tin đồn thiếu căn cứ có thể ảnh hưởng đến danh dự, cảm xúc và quan hệ giữa các đồng nghiệp, ngay cả khi người trong cuộc không hề có hành vi như lời đồn.
Trên thực tế, những câu chuyện về đời tư, tính cách hoặc hành vi của người khác thường lan truyền nhanh chóng trong môi trường làm việc. Người trở thành đối tượng bàn tán có thể chịu áp lực tâm lý, trong khi người lan truyền thông tin cũng có nguy cơ đánh mất sự tin tưởng của tập thể.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, không phải mọi cuộc trò chuyện về người vắng mặt đều mang ý nghĩa tiêu cực. Trong một số trường hợp, chia sẻ thông tin không chính thức có thể giúp người lao động nhận biết rủi ro, tìm kiếm sự hỗ trợ và xây dựng quan hệ với đồng nghiệp.
Điều quan trọng là xác định ranh giới giữa chia sẻ thông tin có ích và lan truyền tin đồn gây tổn hại cho người khác.
Góc nhìn khoa học: Vì sao con người bàn tán về người khác?
Nhu cầu kết nối và bảo vệ đồng nghiệp
Giáo sư Rebecca Greenbaum, chuyên gia quản trị nguồn nhân lực tại Đại học Rutgers (Mỹ) đã có nhiều năm nghiên cứu về tin đồn nơi làm việc, cho rằng chia sẻ thông tin về người khác có thể xuất phát từ nhu cầu kết nối và tìm kiếm sự đồng cảm.
Theo bà, con người có xu hướng chia sẻ những trải nghiệm với người mà họ tin tưởng. Những cuộc trò chuyện không chính thức đôi khi giúp thúc đẩy hợp tác và tạo cảm giác gắn bó trong tập thể.
“Chúng ta cần nhau. Để tồn tại, chúng ta cần biết có thể tin tưởng ai. Chúng ta cũng cần thông tin để xác định nên tránh xa những ai”, GS Greenbaum giải thích.
Từ góc độ này, chia sẻ thông tin không đơn thuần nhằm thỏa mãn sự tò mò mà còn có thể giúp mỗi người đánh giá các mối quan hệ và lựa chọn cách ứng xử phù hợp.
Phó giáo sư Stephen Lee, chuyên gia quản trị, hệ thống thông tin và khởi nghiệp tại Đại học bang Washington (Mỹ), cũng cho rằng cần xem xét hoàn cảnh và động cơ của người chia sẻ trước khi đánh giá tác động của tin đồn. Theo ông, những lời bàn tán đôi khi phản ánh các vấn đề mà tổ chức chưa quan tâm hoặc chưa giải quyết thỏa đáng.
Chẳng hạn, một nhân viên có thể kín đáo cảnh báo đồng nghiệp về người quản lý thường xuyên có hành vi lạm quyền hoặc ứng xử không phù hợp. Trong trường hợp này, mục đích chia sẻ là giúp người khác tránh những trải nghiệm tiêu cực.
“Một trong những động cơ chúng tôi thường thấy là mong muốn cảnh báo hoặc bảo vệ người khác, chẳng hạn: ‘Hãy cẩn thận, tôi muốn báo trước cho bạn về người này’”, PGS Stephen Lee cho biết.
Người nhận được lời cảnh báo có thể cảm thấy biết ơn và sẵn sàng giúp đỡ người cung cấp thông tin trong tương lai.
Tuy nhiên, bà Bev Vitali, chuyên gia phát triển năng lực và lãnh đạo thuộc Mạng lưới Tổ chức phi lợi nhuận Tennessee, lưu ý rằng khi phát hiện vấn đề nghiêm trọng, người lao động nên trao đổi với người có thẩm quyền giải quyết, chẳng hạn đại diện bộ phận nhân sự. Theo bà, cách làm này giúp chuyển những cuộc bàn tán thành hành động cụ thể nhằm cải thiện môi trường làm việc.
Chia sẻ cảm xúc giúp giảm căng thẳng
Bên cạnh nhu cầu kết nối, việc trò chuyện với đồng nghiệp đáng tin cậy còn có thể giúp người lao động giải tỏa cảm xúc tiêu cực.
Theo PGS Stephen Lee, khi gặp tình huống khó chịu hoặc căng thẳng với cấp trên hay đồng nghiệp, chia sẻ trải nghiệm có thể giúp mỗi người tìm kiếm sự hỗ trợ và kiểm soát cảm xúc tốt hơn.
“Điều này có thể giúp họ cảm thấy chủ động hơn trước tình huống đang gặp phải”, ông nhận định.
Giáo sư Greenbaum cho rằng chia sẻ thông tin kịp thời đôi khi còn giúp cải thiện cách ứng xử trong tập thể. Chẳng hạn, khi biết một đồng nghiệp đang có tâm trạng không tốt, những người khác có thể chủ động tránh làm phiền hoặc thể hiện sự quan tâm, thông cảm hơn.
Đáng chú ý, những cuộc trò chuyện về người vắng mặt không nhất thiết chỉ xoay quanh thông tin tiêu cực. Ông Lee cho rằng đồng nghiệp cũng có thể chia sẻ những đánh giá tích cực, khen ngợi thành tích hoặc hành động tốt của một người ngay cả khi người đó không có mặt.
Như vậy, mục đích và nội dung trao đổi đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định một cuộc trò chuyện góp phần xây dựng hay làm suy yếu quan hệ giữa các đồng nghiệp.
Khi tin đồn gây tổn hại uy tín và hiệu quả công việc
Mặc dù có thể mang lại một số lợi ích, việc thường xuyên tham gia bàn tán cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy. Bà Mariah Humbert, chuyên gia tư vấn về nghi thức ứng xử và hình ảnh cá nhân tại New York (Mỹ), cho rằng uy tín nghề nghiệp gắn liền với sự tin tưởng và mức độ đáng tin cậy của mỗi người.
“Nếu liên tục tham gia những cuộc trò chuyện tiêu cực hoặc lan truyền tin đồn, bạn có thể đánh mất cả hai”, bà Humbert nhấn mạnh.
Không chỉ ảnh hưởng đến các mối quan hệ, tin đồn còn có thể làm giảm năng suất lao động. Bà Vitali nhớ lại thời gian làm việc tại một cơ quan cũ, khi những thông tin chưa kiểm chứng về khả năng sáp nhập và cắt giảm nhân sự liên tục lan truyền.
Thay vì tập trung vào nhiệm vụ chuyên môn, bà và nhiều đồng nghiệp dành thời gian trao đổi, tìm hiểu xem điều gì đang xảy ra. “Tôi đã dành quá nhiều thời gian làm việc quý giá để hỏi đồng nghiệp: ‘Bạn biết gì không? Bạn nghe được chuyện gì? Rốt cuộc đang xảy ra chuyện gì?’”, bà kể.
Theo các chuyên gia, việc liên tục theo dõi và trao đổi tin đồn có thể khiến người lao động phân tán sự chú ý, giảm hiệu quả công việc và làm gia tăng tâm lý bất an trong tập thể.
Cảm giác tội lỗi là dấu hiệu cần chú ý
Giáo sư Greenbaum cho rằng cảm xúc sau khi tham gia bàn tán có thể giúp mỗi người tự đánh giá hành vi của mình. Nếu cảm thấy tội lỗi hoặc xấu hổ sau một cuộc trò chuyện, người lao động nên xem xét liệu những điều mình vừa chia sẻ có đi ngược lại các chuẩn mực đạo đức mà bản thân coi trọng hay không.
Bà khuyến nghị mỗi người tự đặt câu hỏi: Thông tin có chính xác không? Người trong cuộc có đáng phải chịu những lời nhận xét đó không? Việc chia sẻ có thể gây tổn hại đến danh tiếng hoặc cuộc sống của họ ở mức độ nào?
Trong khi đó, bà Vitali cho rằng tìm một người đáng tin cậy ngoài cơ quan để chia sẻ tâm sự đôi khi là lựa chọn phù hợp hơn.
Bà so sánh cảm giác phấn khích nhất thời sau những cuộc bàn tán với việc ăn đồ ngọt hoặc việc liên tục lướt xem thông tin tiêu cực trên mạng xã hội. Những hoạt động này có thể giúp giải tỏa cảm xúc trong chốc lát nhưng không giải quyết được vấn đề thực sự.
Chia sẻ có trách nhiệm để xây dựng môi trường làm việc lành mạnh
Từ những phân tích trên, các chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở việc con người có trò chuyện về người khác hay không, mà ở mục đích, nội dung và hậu quả của những cuộc trò chuyện đó.
Chia sẻ thông tin để cảnh báo nguy cơ, tìm kiếm sự hỗ trợ hoặc ghi nhận đóng góp của đồng nghiệp có thể mang lại giá trị tích cực. Ngược lại, lan truyền những câu chuyện thiếu căn cứ, xâm phạm đời tư hoặc nhằm hạ thấp người khác dễ gây tổn thương tâm lý, làm suy giảm lòng tin và ảnh hưởng đến môi trường làm việc.
Theo chuyên gia Humbert, người lao động hoàn toàn có thể duy trì quan hệ tốt với đồng nghiệp mà không cần tham gia những cuộc bàn tán tiêu cực.
Khi ai đó đề cập đến một tin đồn, mỗi người có thể lịch sự đáp lại: “Tôi có nghe chuyện đó, nhưng chưa biết đầy đủ thông tin nên không muốn bàn luận thêm”, sau đó chuyển sang chủ đề khác như công việc, kế hoạch cuối tuần, du lịch hoặc những sở thích chung. Cách ứng xử này giúp tránh lan truyền thông tin chưa kiểm chứng mà vẫn duy trì sự tôn trọng trong giao tiếp.
Trở lại câu chuyện của mình, Stephanie Joseph cho rằng bàn luận về người khác là điều khó tránh khỏi trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, trước khi chia sẻ một thông tin, mỗi người nên cân nhắc tính xác thực và tự hỏi liệu mình có sẵn sàng nói điều đó trước mặt người trong cuộc hay không.
“Tin đồn nơi công sở là điều khó tránh khỏi, nhưng hãy cố gắng hạn chế tối đa những tác động tiêu cực. Bất cứ lúc nào, chính bạn hoặc bất kỳ ai trong chúng ta cũng có thể trở thành đối tượng bàn tán”, Joseph nói.
Từ câu chuyện của Joseph và nhận định của các chuyên gia, có thể thấy việc xây dựng môi trường làm việc lành mạnh không đòi hỏi phải loại bỏ mọi cuộc trò chuyện không chính thức. Điều quan trọng là đề cao trách nhiệm trong chia sẻ thông tin, tôn trọng đời tư và duy trì lòng tin giữa các đồng nghiệp.
Đây cũng là những yếu tố góp phần tạo dựng môi trường làm việc an toàn về mặt tâm lý, giúp người lao động bảo vệ sức khỏe tinh thần, duy trì các mối quan hệ tích cực và nâng cao hiệu quả công việc.
