Chuyển đổi số đang mở ra phương thức mới trong bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị văn hóa tại Quảng Ninh. Từ các di sản, bảo tàng đến hoạt động biểu diễn nghệ thuật, việc ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở rộng khả năng tiếp cận, trải nghiệm của công chúng, tạo thêm giá trị cho các sản phẩm văn hóa, du lịch.
Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 611/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 xác định, định hướng đẩy mạnh số hóa, xây dựng hệ sinh thái văn hóa số và ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa.
Cụ thể hóa chủ trương này, ngày 30/9/2026, UBND thành phố Quảng Ninh ban hành Kế hoạch số 437/KH-UBND, ưu tiên số hóa các di sản được UNESCO ghi danh, di tích quốc gia đặc biệt và những di sản có nguy cơ mai một; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển tham quan trực tuyến, vé điện tử, thuyết minh đa ngôn ngữ và ứng dụng AI, IoT.
Tại Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, nhiều giải pháp công nghệ đã được đưa vào hoạt động. Ở Khu di tích và danh thắng Yên Tử, mã QR, công nghệ VR360 hỗ trợ du khách tra cứu thông tin về di tích, kiến trúc, hiện vật; hệ thống camera an ninh, camera AI phục vụ giám sát, kiểm soát lượng khách; vé điện tử góp phần hiện đại hóa công tác quản lý và phục vụ. Trên vịnh Hạ Long, hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, mã QR được ứng dụng trong hoạt động du lịch; hệ thống camera, GPS và thông tin liên lạc VHF hỗ trợ giám sát phương tiện. Hạ tầng viễn thông tại 3 khu vực, wi-fi ở một số hang động và việc thử nghiệm Starlink tại một số điểm cũng góp phần cải thiện khả năng kết nối trên vùng di sản.
Theo ông Vũ Kiên Cường, Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, thời gian tới, Ban tiếp tục hoàn thiện hệ thống bán, kiểm soát vé điện tử tại vịnh Hạ Long; phát triển camera giám sát thông minh tại cảng, bến, điểm tham quan và tăng cường ứng dụng AI trong giám sát, điều hành hoạt động du lịch Hạ Long - Bái Tử Long. Việc kết nối đồng bộ các hệ thống sẽ tạo nguồn dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và kiểm soát hoạt động tham quan.
Tại các thiết chế văn hóa, chuyển đổi số cũng đang làm thay đổi cách thức lưu giữ, giới thiệu và tiếp cận các giá trị văn hóa. Công nghệ trình chiếu số, mô phỏng 3D, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), bản đồ tương tác và thuyết minh đa phương tiện từng bước được ứng dụng, mở rộng không gian trưng bày và tăng tính tương tác với công chúng.
Tại Bảo tàng Quảng Ninh, số hóa tư liệu, hiện vật, tham quan ảo, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ, bản đồ trải nghiệm thông minh, vé điện tử và các ứng dụng tương tác đang góp phần đổi mới hoạt động giới thiệu các bộ sưu tập. Những hình thức này giúp công chúng, nhất là thế hệ trẻ, tiếp cận lịch sử, văn hóa qua trải nghiệm trực quan, sinh động hơn, đồng thời mở rộng khả năng quảng bá giá trị di sản.
Trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, công nghệ số góp phần nâng cao chất lượng và sức lan tỏa của các sự kiện. Nhiều chương trình quy mô lớn như Carnaval Hạ Long, Lễ hội Mai vàng Yên Tử, Lễ hội Hokkaido và các chương trình nghệ thuật chào năm mới đã ứng dụng sân khấu thông minh, trình chiếu 3D mapping, màn hình LED và hiệu ứng hình ảnh theo thời gian thực. Việc ghi hình, truyền hình trực tiếp và quảng bá trên nền tảng số giúp các chương trình tiếp cận đông đảo công chúng ngoài phạm vi địa điểm tổ chức, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa và quảng bá hình ảnh Quảng Ninh.
Cùng với các đơn vị trực tiếp quản lý di sản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu ngành văn hóa, thể thao, du lịch; triển khai Bộ tiêu chí “Văn hóa số của người Quảng Ninh văn minh, lịch sự trên môi trường số”. Đến nay, 86% di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được số hóa. Ngành cũng phối hợp với Công an tỉnh tuyên truyền, hướng dẫn các cơ sở lưu trú triển khai phần mềm ASM; 100% khách sạn từ 1-5 sao đã ứng dụng phần mềm trong khai báo, thống kê khách lưu trú.
Những kết quả bước đầu cho thấy chuyển đổi số đang từng bước trở thành công cụ quan trọng trong bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị văn hóa tại Quảng Ninh. Khi dữ liệu được số hóa, công nghệ được ứng dụng đồng bộ và các sản phẩm văn hóa được đổi mới cách tiếp cận, di sản không chỉ được lưu giữ tốt hơn mà còn có thêm cơ hội lan tỏa, tạo ra giá trị mới cho du lịch và đời sống cộng đồng. Đây cũng là hướng đi để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, đóng góp vào mục tiêu phát triển thành phố Quảng Ninh hiện đại, bền vững và giàu bản sắc.
