Giữa nhịp sống hiện đại của vùng Mỏ, nơi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ phai nhạt, tiếng hát Soọng Cô vẫn bền bỉ ngân vang ở phường Quang Hanh. Không chỉ là một hình thức sinh hoạt văn nghệ, CLB Soọng Cô Quang Hanh đã trở thành “điểm tựa văn hóa” của cộng đồng người Sán Dìu, góp phần làm giàu đời sống tinh thần từ cơ sở.
CLB được thành lập năm 2016, ban đầu chỉ với khoảng 10 thành viên, trong đó có 6 người nòng cốt là bà con dân tộc Sán Dìu. Nghệ nhân Trương Thị Lê, Chủ nhiệm CLB, người gắn bó với CLB từ buổi đầu, kể: Ngày trước, người biết hát thì còn nhiều nhưng không ai đứng ra tập hợp. Cuộc sống đổi thay, lớp trẻ dần lãng quên gốc gác. Vì thế, tôi chỉ nghĩ đơn giản, nếu mình không làm thì sau này con cháu sẽ không còn biết đến Soọng cô nữa…
Chính suy nghĩ giản dị ấy đã trở thành động lực để CLB hình thành và bền bỉ duy trì đến hôm nay. Bước ngoặt quan trọng đến khi đình Quang Hanh - không gian văn hóa của người Sán Dìu trên địa bàn, được công nhận là di tích cấp tỉnh năm 2017. Từ đây, hoạt động của CLB có thêm “điểm tựa”, khi các nghệ nhân, người cao tuổi trực tiếp tham gia hướng dẫn, truyền dạy. Nhờ vậy, mỗi buổi sinh hoạt không chỉ là luyện tập, mà còn trở thành không gian trao truyền ký ức, nơi những câu hát gắn với đời sống, phong tục, tình cảm của người Sán Dìu được gìn giữ tự nhiên và bền bỉ.
Trên nền tảng đó, xác định truyền dạy là “gốc rễ” của di sản, CLB chú trọng hoạt động này ngay từ đầu và duy trì thường xuyên. Từ các lớp học nói, viết tiếng Sán Dìu tại nhà văn hóa, nhà các nghệ nhân và những người am hiểu, tâm huyết, CLB từng bước đưa Soọng Cô ra khỏi phạm vi nội bộ, lan tỏa vào đời sống.
Điểm nhấn của cách làm này là việc đưa di sản vào trường học. Tại Trường Tiểu học và THCS Suối Khoáng, các thành viên CLB trực tiếp giảng dạy tiếng Sán Dìu và hướng dẫn hát Soọng Cô, giúp học sinh không chỉ biết hát mà còn hiểu về ngôn ngữ, văn hóa và cội nguồn. Tiếp nối đó, CLB còn lồng ghép truyền dạy với trải nghiệm văn hóa, như hướng dẫn làm bánh bạc đầu, bánh chưng gù, chế biến khâu nhục… để các em “chạm” vào di sản bằng cả giác quan và cảm xúc.
Song song với chiều sâu truyền dạy, CLB cũng mở rộng chiều rộng lan tỏa thông qua các hoạt động giao lưu. Nếu trước đây sinh hoạt chủ yếu trong phạm vi phường, thì nay CLB chủ động kết nối với mạng lưới cộng đồng Sán Dìu toàn tỉnh. Trong nhiệm kỳ 2021 - 2025, dưới sự kết nối của Ban liên lạc cộng đồng dân tộc Sán Dìu tỉnh Quảng Ninh, chuỗi hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật được duy trì thường xuyên, tạo môi trường để các CLB trao đổi, học hỏi và nâng cao chất lượng.
Nhờ đó, các “điểm hẹn văn hóa” đó dần trở thành không gian sinh hoạt chung của cộng đồng thường niên. Từ khu Đồng Tiến (Mông Dương) năm 2022, thôn Vòng Tre (Vân Đồn) năm 2023 đến hội thi toàn tỉnh năm 2024 với sự tham gia của 8 CLB, hơn 100 nghệ nhân, hoạt động giao lưu không ngừng mở rộng, góp phần gắn kết cộng đồng và làm sống lại những làn điệu Soọng Cô trong đời sống hôm nay.
Từ nền tảng giao lưu đó, CLB tiếp tục đưa Soọng Cô đến với các sân chơi lớn hơn. Tại Liên hoan hát Soọng Cô của cộng đồng Sán Dìu 6 tỉnh phía Bắc tổ chức tại Tuyên Quang (11/2024), CLB Quang Hanh đã để lại dấu ấn rõ nét với thành tích đoạt giải, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Sán Dìu Quảng Ninh ra bên ngoài.
Dù vậy, hành trình giữ gìn di sản vẫn còn không ít khó khăn. Hoạt động của CLB chủ yếu dựa vào sự đóng góp của các thành viên và tâm huyết của các nghệ nhân cao tuổi; nguồn lực còn hạn chế, trong khi việc thu hút lớp trẻ tham gia chưa thực sự ổn định. Khó khăn còn đó nhưng có thể thấy, từ những nỗ lực ban đầu, CLB Soọng Cô Quang Hanh không chỉ góp phần gìn giữ một làn điệu dân ca, mà còn làm sống lại một không gian văn hóa cộng đồng. Ở đó, di sản không nằm yên trong ký ức, mà tiếp tục ngân vang, lan tỏa và trở thành nguồn lực tinh thần bền vững trong đời sống hôm nay.
