Phó Tổng Giám đốc TKV Trần Hải Bình: "Các tác phẩm đã tái hiện sinh động đời sống, con người và không gian Vùng mỏ"

90 năm trước, cuộc tổng bãi công của công nhân Vùng mỏ ngày 12/11/1936 đã đi vào lịch sử, hun đúc nên truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của các thế hệ thợ mỏ. Để giữ gìn truyền thống đó, văn học, nghệ thuật (VHNT) có vai trò quan trọng; đồng thời thông qua các tác phẩm VHNT đã khắc họa và phản ánh chân thực hình ảnh người thợ mỏ và quá trình xây dựng, phát triển của ngành Than.

Nhằm khơi dậy phong trào sáng tác về thợ mỏ, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam vừa tổ chức thành công Cuộc thi sáng tác các tác phẩm VHNT kỷ niệm 90 năm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than. Nhân dịp này, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh đã có cuộc trò chuyện với ông Trần Hải Bình, Phó Tổng Giám đốc TKV, Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi.

- Thưa ông, mục tiêu lớn nhất mà Cuộc thi này hướng đến là gì?

+ Cuộc thi được tổ chức nhằm tôn vinh truyền thống vẻ vang của công nhân Vùng mỏ; phản ánh đời sống lao động, sản xuất và sự phát triển của ngành Than - Khoáng sản trong thời kỳ mới, với hình tượng người thợ mỏ và truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” là nội dung xuyên suốt.

Chúng tôi ghi nhận và cảm ơn sự hưởng ứng tích cực của các văn nghệ sĩ, các tác giả đối với Cuộc thi sáng tác các tác phẩm VHNT kỷ niệm 90 năm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than. Với 921 tác phẩm tham gia, có thể thấy Cuộc thi đã tạo được sự quan tâm, thu hút đông đảo các tác giả chuyên nghiệp và không chuyên tham gia sáng tác về Vùng mỏ, người thợ mỏ và ngành Than - Khoáng sản Việt Nam.

- Thưa ông, quá trình tổ chức và chấm giải của Cuộc thi đã diễn ra như thế nào?

+ Chúng tôi giao Văn phòng TKV là cơ quan thường trực Cuộc thi, phối hợp với các đơn vị và các Hội chuyên ngành triển khai công tác tiếp nhận, tổ chức chấm chọn tác phẩm nghiêm túc, khách quan, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực. Ban Giám khảo và Tổ Thư ký được thành lập gồm các nhạc sĩ, nhà văn, nghệ sĩ nhiếp ảnh có uy tín của các Hội chuyên ngành Trung ương. Các phiên chung khảo được tổ chức tại Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nhà văn Việt Nam.

Kết thúc quá trình phát động, Cuộc thi đã tiếp nhận 921 tác phẩm của các tác giả chuyên nghiệp và không chuyên, gồm 766 tác phẩm nhiếp ảnh (720 ảnh đơn, 46 bộ ảnh) của 70 tác giả đến từ 16 tỉnh, thành phố; 134 tác phẩm âm nhạc và 21 tác phẩm văn học của nhiều tác giả, trong đó chủ yếu là tác giả Quảng Ninh.

Công tác chấm chọn được thực hiện qua các vòng sơ khảo, chung khảo theo đặc thù từng lĩnh vực, bảo đảm việc đánh giá tác phẩm nghiêm túc, khách quan. Cụ thể, Ban Giám khảo chấm trực tuyến từ ngày 24 đến ngày 28/9, vòng đầu lựa chọn 217 tác phẩm đạt từ 9 điểm trở lên vào vòng tiếp theo.

Ngày 28/9, Ban Giám khảo chấm trực tiếp tại trụ sở Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, qua trình chiếu, bỏ phiếu, thảo luận đã chọn 14 tác phẩm đề cử và thống nhất 11 tác phẩm đoạt giải. Trong quá trình chấm, Ban Giám khảo đã đối chiếu với ảnh của các cuộc thi trước để lựa chọn những tác phẩm có góc nhìn mới, chưa trùng lặp.

Ở lĩnh vực âm nhạc, Ban Giám khảo chấm sơ khảo trên bản nhạc và tệp âm thanh, chọn 30 tác phẩm vào vòng chung khảo. Vòng chung khảo chấm trực tiếp tại Hội Nhạc sĩ Việt Nam, xem xét bản ký âm, nghe bản thu và thảo luận theo các tiêu chí về nội dung tư tưởng, giá trị nghệ thuật, mức độ phù hợp chủ đề và khả năng phổ biến.

Đối với lĩnh vực văn xuôi, các thành viên Ban Giám khảo đọc, chấm độc lập, sau đó họp chung khảo ngày 24/9 tại Hội Nhà văn Việt Nam để đối chiếu phiếu chấm, thống nhất đánh giá ở hai nhóm: Tiểu thuyết, truyện ngắn và nhóm bút ký. Ban Giám khảo đã rà soát tư cách hợp lệ của từng tác phẩm. Một số tác phẩm không được xét giải do chưa đáp ứng quy định của Thể lệ về đề tài, thời điểm, hình thức công bố, xuất bản hoặc số lượng tác phẩm trong tập.

Trên cơ sở đề nghị của Ban Giám khảo, Tổng Giám đốc Tập đoàn đã ban hành Quyết định công nhận 27 tác phẩm đoạt giải, gồm 11 tác phẩm nhiếp ảnh, 10 tác phẩm âm nhạc và 6 tác phẩm văn học; với cơ cấu 3 giải nhất, 6 giải nhì, 8 giải ba và 10 giải khuyến khích. Đáng chú ý, có tác giả đoạt 2 giải trong cùng thể loại; thể loại âm nhạc có 2 tác phẩm hợp xướng đoạt giải.

- Ông có thể cho biết một vài đánh giá chung nhất của Ban Tổ chức về chất lượng các tác phẩm gửi về tham gia Cuộc thi?

+ Qua đánh giá của Ban Giám khảo, nhìn chung, các tác phẩm dự thi đã bám sát chủ đề, thể hiện sự đầu tư nghiêm túc và tình cảm sâu sắc của các tác giả đối với ngành Than - Khoáng sản. Nhiều tác phẩm phản ánh chân thực đời sống lao động, sản xuất, làm nổi bật tinh thần đoàn kết, ý thức kỷ luật, lòng yêu nghề và những đóng góp của các thế hệ công nhân Vùng mỏ.

Về lĩnh vực nhiếp ảnh, các tác phẩm đã phản ánh khá toàn diện hoạt động của Tập đoàn, từ khai thác, tuyển than, ứng dụng công nghệ đến bảo vệ môi trường và chăm lo đời sống người lao động. Người xem bắt gặp lực lượng thợ lò hùng hậu vào ca khai thác ở mức -350; công nghệ giám sát, phát hiện sớm nguy cơ sự cố trong lò; quy trình tuyển than Cửa Ông qua bộ ảnh khá đầy đủ; màu xanh phủ khắp khai trường thể hiện phương châm “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần”.

Nhiều tác phẩm có bố cục mạnh, tạo điểm nhấn, ghi lại những khoảnh khắc lao động chân thực, giàu sức biểu đạt; có tác phẩm khiến sự khô khan của lao động công nghiệp trở nên mềm mại qua một góc máy nhẹ nhàng.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, theo nhận xét của Ban Giám khảo, ảnh dự thi lần này chưa có nhiều đột phá. Một số tác phẩm còn có cách tiếp cận và góc nhìn nghệ thuật quen thuộc, đòi hỏi sự tìm tòi, sáng tạo hơn để tạo được dấu ấn riêng. Số lượng tác giả tham gia cần được mở rộng hơn ở những cuộc thi sau.

- Còn ở lĩnh vực âm nhạc và văn học, chất lượng ra sao thưa ông?

+ Về lĩnh vực âm nhạc, các sáng tác đã khai thác phong phú các mạch đề tài: Hình ảnh Đảng, Bác Hồ gắn với quá trình hình thành, đấu tranh và phát triển của giai cấp công nhân; lịch sử, truyền thống; Vùng mỏ và người công nhân mỏ; lao động sản xuất, thành tựu và khát vọng phát triển của ngành Than.

Nhiều tác phẩm có giai điệu đẹp, ca từ được trau chuốt; chất liệu hiện thực của đời sống Vùng mỏ được chuyển hóa khá nhuần nhuyễn thành hình tượng âm nhạc, thể hiện tình cảm và niềm tự hào của người thợ mỏ. Đáng ghi nhận, một số sáng tác đã mở rộng phạm vi phản ánh sang lĩnh vực khoáng sản, góp phần khắc họa toàn diện hơn hình ảnh và sự phát triển của Tập đoàn trong thời kỳ mới.

Bên cạnh các ca khúc còn có những tác phẩm hợp xướng nhiều chương được đầu tư công phu, cho thấy đề tài công nhân mỏ không chỉ phù hợp với ca khúc sinh hoạt, cổ động mà còn có thể trở thành chất liệu cho những tác phẩm có quy mô và cấu trúc nghệ thuật lớn. Đây là nguồn sáng tác có giá trị, cần tiếp tục được lựa chọn, dàn dựng và phổ biến bằng những hình thức phù hợp, nhất là trong hoạt động văn hóa, văn nghệ tại cơ sở.

Về lĩnh vực văn học, các tác phẩm đã tái hiện đời sống, con người và không gian Vùng mỏ qua các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn và bút ký. Ở nhóm tiểu thuyết và truyện ngắn, một số tác phẩm có ý thức xây dựng câu chuyện, nhân vật; lời văn có cảm xúc, gợi tả được cảnh sắc và tâm trạng nhân vật.

Ở nhóm bút ký, một số tác phẩm có chiều sâu tư liệu, trải rộng nhiều giai đoạn phát triển, nhiều đơn vị, địa bàn của ngành, góp phần phản ánh lịch sử và lưu giữ những câu chuyện, ký ức đáng quý về các thế hệ công nhân Vùng mỏ.

Tuy nhiên, số lượng tác phẩm tham gia còn khiêm tốn, chất lượng chưa đồng đều. Một số tác phẩm còn thiên về ghi chép, hồi ức; tính thông tin, tuyên truyền lấn át khám phá nghệ thuật; việc xây dựng nhân vật, tổ chức kết cấu chưa tạo được điểm nhấn rõ nét. Vì vậy, nhóm tiểu thuyết và truyện ngắn không có giải nhất; nhóm bút ký không có giải ba và giải khuyến khích.

Có thể khẳng định, Cuộc thi không chỉ ghi nhận những thành quả sáng tạo của các văn nghệ sĩ mà còn góp phần kết nối hoạt động VHNT với thực tiễn lao động, sản xuất; tôn vinh hình tượng người thợ mỏ, lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp và làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của người lao động TKV.

- Theo ông, cần có thêm những giải pháp nào để lan tỏa hình ảnh người thợ mỏ thông qua VHNT?

+ Để phát huy kết quả Cuộc thi, trong thời gian tới, Tập đoàn sẽ tiếp tục lựa chọn, giới thiệu và phổ biến các tác phẩm tiêu biểu trên các kênh truyền thông, ấn phẩm và trong hoạt động tuyên truyền, lựa chọn ca khúc đoạt giải để dàn dựng, biểu diễn tại các chương trình văn nghệ của Tập đoàn và các đơn vị.

Chúng tôi cũng sẽ nghiên cứu, tham mưu phương án duy trì và nâng cao chất lượng các hoạt động sáng tác về ngành Than; trong đó chú trọng tổ chức các cuộc thi, trại sáng tác, chương trình đi thực tế tại hầm lò, khai trường. Bố trí thời gian phát động phù hợp để các tác giả có điều kiện tìm hiểu thực tế, tích lũy tư liệu; tiếp tục phối hợp với các Hội chuyên ngành Trung ương và địa phương để nâng cao chất lượng sáng tác.

Các đơn vị trong Tập đoàn, Công đoàn TKV, Đoàn Thanh niên Tập đoàn chủ động phát hiện, bồi dưỡng lực lượng sáng tác trong đội ngũ cán bộ, công nhân, người lao động, nhất là lực lượng trẻ; phát huy hiệu quả các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, nhiếp ảnh tại cơ sở; tạo điều kiện để các văn nghệ sĩ đi thực tế tại các đơn vị, khai trường, hầm lò.

Tin tưởng rằng, từ thành công của Cuộc thi, các văn nghệ sĩ, các tác giả tiếp tục quan tâm, tìm hiểu thực tế sản xuất, đời sống của người lao động ngành Than để có thêm nhiều tác phẩm VHNT có giá trị, góp phần gìn giữ, lan tỏa truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, làm giàu thêm bản sắc văn hóa TKV.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!