Khi công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới

Với “mỏ vàng” văn hóa, thiên nhiên độc đáo, cùng tầm nhìn phát triển dài hạn, Quảng Ninh đang từng bước phát triển công nghiệp văn hóa nhằm mang tới những sản phẩm sáng tạo gắn với phát triển du lịch. Công nghiệp văn hóa đang mở ra hành trình gìn giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống bằng ngôn ngữ của thời đại mới; góp phần tạo thêm dư địa tăng trưởng, định vị thương hiệu của Quảng Ninh trên bản đồ phát triển.

"Cú hích” nâng tầm nghệ thuật biểu diễn

Thời điểm cuối tháng 10/2025 đánh dấu một cột mốc đáng nhớ khi concert đầu tiên được tỉnh tổ chức chuyên nghiệp, hoành tráng với những tên tuổi nghệ sĩ, ca sĩ hàng đầu Việt Nam được tổ chức tại Quảng Ninh, nhân dịp kỷ niệm 63 năm thành lập tỉnh. Quảng trường 30/10 - trung tâm của tỉnh như “bùng nổ” với sức nóng của một sân khấu cực lớn, hiện đại; với sự hiện diện của 30.000 khán giả và hàng triệu lượt theo dõi trực tuyến chương trình Hạ Long Concert 2025 "Hào khí di sản - Bừng sáng tương lai". Đêm nhạc trở thành dấu mốc trong chuỗi sự kiện du lịch, văn hóa cuối năm của Quảng Ninh, đồng thời cũng là điểm nhấn mở ra hướng đi mới cho ngành công nghiệp văn hóa của tỉnh.

Từ chương trình đầu tiên đó đến nay, nhắc tới Quảng Ninh là người yêu nhạc cả nước biết tới thương hiệu điểm đến của những concert chất lượng. Sau hai thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh, Quảng Ninh là địa phương đầu tiên trong cả nước đầu tư tổ chức bài bản, quy mô lớn các chương trình nghệ thuật. Hàng loạt concert tiếp theo được tổ chức miễn phí tạo sức hút mạnh mẽ với nhân dân và du khách trong những đại tiệc âm nhạc mang đậm dấu ấn Vùng mỏ như: Concert kỷ niệm 89 năm ngày Giải phóng khu mỏ - Truyền thống ngành than với 30.000 người; concert countdown dịp cuối năm với quy mô lên tới 50.000 người; concert chào mừng thành công Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV quy mô 50.000 người… Đáng chú ý, chương trình nghệ thuật đặc biệt khai mạc Carnaval Hạ Long 2026 là concert lớn nhất với khoảng 80.000 người tham dự. Gần đây nhất là chương trình nghệ thuật “Mãi mãi tuổi 20” được tổ chức nhân kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ với ý nghĩa vô cùng sâu sắc cùng chất lượng nghệ thuật cao.

Ngay cuối tháng 8 này, chào mừng Quảng Ninh hướng tới trở thành thành phố, dự kiến một chương trình nghệ thuật quy mô lớn với số lượng lên tới 100.000 người tham dự, cùng nhiều màn biểu diễn độc đáo, đẳng cấp sử dụng công nghệ drone light, 3D mapping… sẽ được tổ chức.

Với không gian nghệ thuật được đầu tư công phu, chuyên nghiệp, kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn hiện đại và bản sắc văn hoá biển, văn hoá Vùng mỏ; thiết kế tối đa tương tác giữa nghệ sĩ trình diễn và người xem, các chương trình đã tạo nên một không gian lễ hội tươi mới, sôi động. Việc tổ chức các concert tại Quảng trường 30/10 bên bờ vịnh Hạ Long xinh đẹp đã tạo nên một không gian văn hóa độc đáo, nơi giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới được tôn vinh bởi công nghệ âm thanh, ánh sáng hiện đại và sức sáng tạo nghệ thuật không giới hạn. Những yếu tố này đã làm nên các concert thành công ngoài mong đợi, thu hút du khách về với Quảng Ninh trong suốt những ngày trước, trong và sau khi diễn ra sự kiện.

Concert đã làm “thay đổi cảm nhận” của công chúng về các chương trình chào mừng và đặt Quảng Ninh vào bản đồ các địa phương tiên phong ở Việt Nam trong việc xem nghệ thuật biểu diễn là một sản phẩm du lịch - kinh tế.

Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định nhiệm vụ tập trung thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, nhân rộng những mô hình điển hình, hiệu quả về công nghiệp biểu diễn. Rất nhanh chóng, Quảng Ninh đã có những bước đi để hiện thực hóa nhiệm vụ này và khẳng định vị thế của một mô hình điển hình về công nghiệp biểu diễn đầy sức hút. Mỗi một chương trình nghệ thuật được tổ chức là cơ hội vàng để Quảng Ninh đón lượng du khách lớn vừa tới để tham quan, du lịch, vừa tham dự sự kiện âm nhạc. Từ đó, Quảng Ninh dần định hình thương hiệu điểm đến du lịch âm nhạc.

Thêm những “cánh cửa” trải nghiệm

Cùng với các concert, trong những năm qua, tỉnh duy trì tổ chức nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn. Trong những năm gần đây, Quảng Ninh đã chủ trì và được lựa chọn để tổ chức nhiều sự kiện tiêu biểu, như: Lễ hội hoa Anh đào - Mai vàng Yên Tử, Lễ hội Carnaval Hạ Long, Liên hoan Xiếc quốc tế - Hạ Long 2019, Festival âm nhạc quốc tế - Hạ Long 2020, Lễ hội Hokkaido tại Hạ Long… Ngoài ra còn nhiều show diễn nghệ thuật, festival áo dài, múa rối nước… được tổ chức. Cùng với đó là nhiều hoạt động biểu diễn nghệ thuật đường phố tại Khu du lịch Bãi Cháy, các khu phố đi bộ, trên du thuyền…

Với cách làm sáng tạo, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng đã đầu tư tổ chức các chương trình biểu diễn hấp dẫn, trong đó phải kể tới show diễn thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc” tại hang Ngọc Rồng (phường Cẩm Phả). Chương trình ứng dụng công nghệ đa phương tiện kết hợp nghệ thuật biểu diễn, có sự kết hợp văn hóa bản địa với công nghệ âm thanh, ánh sáng hiện đại, tạo trải nghiệm đa giác quan mới mẻ cho du khách; cho thấy Quảng Ninh đang theo đuổi mô hình sản phẩm văn hóa có hàm lượng sáng tạo cao. Từ đó mở ra dư địa mới cho du lịch Quảng Ninh: không chỉ cạnh tranh bằng tài nguyên thiên nhiên mà còn bằng các sản phẩm có ‘bản quyền sáng tạo’.

Chị Linh Bùi, một KOC chuyên về du lịch, ẩm thực tại Hà Nội chia sẻ: Đến với Quảng Ninh, sau khi hòa mình vào concert hoành tráng, tôi có cơ hội xem show “Đi tìm dấu ngọc”. Show diễn rất hay với các màn múa lửa, vũ đạo ấn tượng đậm nét văn hóa truyền thống. Âm thanh, ánh sáng trong hang đầy thạch nhũ mang hiệu ứng huyền diệu, có thể nói là một không gian nghệ thuật độc bản mình chưa từng được xem ở đâu khác trên đất nước Việt Nam.

Ngoài ra, chương trình bắn pháo hoa “Vịnh pháo hoa” diễn ra hằng ngày và chương trình nhạc nước “Halo Bay Show” bên bờ vịnh Hạ Long… cũng cuốn hút nhân dân và du khách. Những chương trình biểu diễn này đã mang tới các sản phẩm văn hóa - du lịch có hàm lượng sáng tạo cao, mở ra dư địa phát triển mới từ những lợi thế “vàng” đang có của địa phương.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, riêng về nghệ thuật biểu diễn đang mang lại doanh thu tăng từ khoảng 1,5 tỷ đồng năm 2019 lên gần 16 tỷ đồng năm 2023 cho tỉnh. Năm 2025, toàn tỉnh tổ chức và phê duyệt trên 220 chương trình biểu diễn nghệ thuật với khoảng 680.000 lượt người tham dự. Một số mô hình biểu diễn mới như show âm nhạc trên du thuyền, nghệ thuật đường phố, lễ hội ánh sáng và trình diễn thực cảnh bước đầu được thương mại hóa và gắn với phát triển kinh tế ban đêm.

Định hình trung tâm công nghiệp văn hóa và du lịch di sản

Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định mục tiêu phát triển Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch kết nối khu vực và thế giới, trung tâm công nghiệp văn hóa và du lịch biển đảo đẳng cấp. Chương trình hành động của tỉnh nhằm thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng đặt mục tiêu phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm, kinh tế đô thị.

Hiện nay, Quảng Ninh đang tập trung xây dựng Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu là đưa kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm trở thành trục động lực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng Quảng Ninh thành thành phố; định vị tỉnh là trung tâm văn hóa, nghệ thuật cấp vùng và điểm đến hàng đầu châu Á về du lịch di sản và kinh tế ban đêm.

Trong cấu trúc mô hình tăng trưởng mới của Quảng Ninh, công nghiệp văn hóa được xác định là công cụ cốt lõi để chuyển hóa các tài nguyên di sản thô thành các sản phẩm dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Tỉnh đặt ra mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp trực tiếp từ 5-7% vào GRDP của tỉnh, trở thành động lực quan trọng kiến tạo các trải nghiệm ban đêm đẳng cấp. Đề án cũng xác định hình thành 1-2 khu, tổ hợp công nghiệp văn hóa - sáng tạo - giải trí quy mô lớn, gắn với không gian ven biển và các khu di sản.

Hiện nay một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa có lợi thế được tỉnh tập trung phát triển như: Du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, tham quan du lịch đêm; văn hóa ẩm thực, tổ chức sự kiện…

Quảng Ninh cũng bước đầu ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá và khai thác sản phẩm văn hóa: Số hóa hồ sơ di sản và hiện vật bảo tàng; triển khai bản đồ số du lịch; phát triển hệ thống vé điện tử; ứng dụng VR, AR, 3D mapping trong trưng bày và trình diễn... Việc ứng dụng công nghệ số bước đầu tạo chuyển biến về phương thức sản xuất, quảng bá và tiêu dùng sản phẩm văn hóa; đồng thời mở ra khả năng hình thành các mô hình công nghiệp văn hóa số và kinh tế trải nghiệm mới.

PGS.TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, cho rằng: Quảng Ninh cần làm rõ hơn mối liên kết giữa ba trụ cột là kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm; đồng thời lấy công nghệ số làm nền tảng để gia tăng giá trị khai thác, đa dạng hóa sản phẩm và tạo những trải nghiệm mới cho du khách.

Khi những concert quy mô lớn, những show diễn thực cảnh và các chương trình nghệ thuật sáng tạo liên tục thắp sáng không gian đô thị, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng một thành phố của công nghiệp sáng tạo, nơi nghệ thuật hòa cùng du lịch, nơi văn hóa được chuyển hóa thành những sản phẩm giàu giá trị, tạo ra sức hút mới cho điểm đến và khả năng sinh lời cho nền kinh tế.