Những chuyện kỳ lạ ở Khu di tích Lam Kinh

Nhiều lần về Thanh Hóa nhưng phải sau 21 năm tôi mới có dịp trở lại Lam Kinh - nơi “Núi Lam Sơn dấy nghĩa/ Chốn hoang dã nương mình” của Nghĩa quân Lam Sơn năm 1418 như Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi đã viết - nay là Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh.

Lần đầu tiên về Thanh Hóa, thăm Lam Kinh đận ấy (2005), cũng nằm trong chuyến công tác, trao đổi nghiệp vụ với các đồng nghiệp Báo Thanh Hóa. Khi ấy, Lam Kinh chưa được công nhận là Khu di tích quốc gia đặc biệt và chưa được đầu tư, tôn tạo khang trang, quy mô như bây giờ. Nghi môn, sân điện Rồng, các điện chính (Quang Đức, Sùng Hiếu, Lam Kinh...), nhà tả vu, hữu vu là hệ thống các tòa điện lớn được bố trí liên hoàn, là nơi ngự triều, thiết yến và nơi các nhà vua hành hương về bái yết tổ tiên chưa được phục dựng, chỉ là những bãi cỏ xen lẫn những gạch ngói và các chân tảng đá phế tích. Duy chỉ có “cây đa bóp cổ” đã sừng sững tại vị trí đến bây giờ.

Tiếc một điều là chuyến thăm trở lại Lam Kinh lần này giá… muộn một ngày thì thêm ý nghĩa bởi ngày 4/8 âm lịch là đúng ngày giỗ vua Lê Thái Tông. 584 năm trước - ngày này (4/8 âm lịch năm 1442) đã xảy ra vụ án Lệ Chi Viên (vườn vải ở Gia Lương, nay thuộc Bắc Ninh): Vua Lê Thái Tông đi tuần thú, nghỉ lại ở Lệ Chi Viên và đêm ấy không may băng hà. Nguyễn Trãi và vợ là Nguyễn Thị Lộ đã bị bắt vì bị khép vào tội mưu sát vua. Ngay sau đó, ngày 16/8 âm lịch, triều đình đã khép Nguyễn Trãi vào tội giết vua và bị xử "tru di tam tộc". Cho dù sau này vua Lê Thánh Tông có minh oan cho Nguyễn Trãi thì vụ án Lệ Chi Viên vẫn được coi là thảm án oan khốc nhất lịch sử Việt Nam.

Theo cô hướng dẫn viên của đoàn, lễ giỗ vua Lê Thái Tông cũng như các ngày giỗ của các hoàng đế nhà Hậu Lê đều được Ban Quản lý Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh tổ chức chu đáo, trang trọng. Cũng chỉ còn mấy ngày nữa là diễn ra Lễ hội Lam Kinh tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh và một số di tích liên quan, kỷ niệm 608 năm Khởi nghĩa Lam Sơn, 598 năm Vua Lê Thái Tổ đăng quang và 593 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Lê Lợi. Lễ khai mạc sẽ diễn ra ngày 2/10/2026, tại sân Rồng, Khu di tích Lam Kinh, xã Lam Sơn. Trong lễ hội sẽ diễn ra các hoạt động dâng hương, lễ cáo, lễ chính, lễ tạ, lễ bà Hàng Dầu trên đỉnh núi Lam Sơn và Lễ rước kiệu Vua Lê Thái Tổ, tại các điểm di tích như đền thờ Vua Lê Thái Tổ, Chính điện, Thái miếu, Lăng mộ Vua Lê Thái Tổ, đền Ngọc Lan và đền Tép, xã Kiên Thọ.

Lễ hội Lam Kinh là hoạt động văn hóa quan trọng, góp phần tưởng niệm Anh hùng dân tộc Lê Lợi, tri ân các vua Lê, tướng sĩ và nhân dân có công trong lịch sử; đồng thời quảng bá những giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất Lam Sơn.

Trở lại Lam Kinh, có những chuyện kỳ lạ ở di tích này tôi đã nghe, đã biết từ chuyến đi trước, nhưng tôi vẫn muốn nghe lại cho thỏa sự tò mò.

Cây đa… “bóp cổ”

Ngay bên trái sân Rồng, qua nghi môn bước vào là một cây đa cổ thụ tỏa bóng xum xuê. Chuyện rằng xưa vị trí của cây đa là cây thị. Một ngày kia, lũ chim ở đâu về ăn thị lại tha theo hạt đa. Hạt đa rơi xuống nảy mầm, bám rễ vào thân thị, quấn quýt như đôi tình nhân.

Trải qua thời gian, cây đa phát triển, ôm quấn siết chặt khiến cây thị teo tóp dần rồi chết vào năm 2009. Dấu tích của cây thị hiện nay vẫn còn một đoạn thân khô lưng chừng cây đa. Từ đó, người ta gọi là cây đa “bóp cổ” nghe khá rùng rợn dù đây là hiện tượng tự nhiên của thực vật.

Theo cô hướng dẫn viên, mấy năm gần đây, một điều kỳ lạ là từ trong gốc đa lại nảy lên một cây thị. Giờ cây thị khá xanh tốt, cao chừng hơn 2m.

Cây lim “hiến thân"

Từ bia Vĩnh Lăng (hay Lam Sơn Vĩnh Lăng bi dựng năm 1433 do Nguyễn Trãi soạn thảo ngay sau khi vua Lê Thái Tổ băng hà. Nội dung bia ngắn gọn thuật lại thân thế sự nghiệp của vua Lê Thái Tổ, quá trình khởi nghĩa Lam Sơn cho đến khi đánh tan quân Minh, xây dựng lại quốc gia Đại Việt), đi vòng sang mộ vua Lê Thái Tổ có một khoảnh đất được khoanh tròn, cắm biển “vị trí cây lim hiến thân”. Đó là bởi nơi đây từng là vị trí của một cây lim chừng 600 năm tuổi.

Năm 2009, khi khởi công dự án phục dựng chính điện Lam Kinh, cây lim cổ thụ cao nhất nhì rừng ở Lam Kinh đang xanh tốt, khỏe mạnh bất ngờ trút hết lá rồi khô cành. Nửa năm sau, khi cây chết cũng là lúc việc thiết kế thi công chính điện Lam Kinh hoàn thành.

Được sự đồng ý của UBND tỉnh Thanh Hóa, cây lim đã được đốn hạ để làm cột cho hậu điện Lam Kinh (vốn phần lớn phải mua gỗ lim từ Lào) và người ta phát hiện ra điều kỳ lạ hơn nữa, đó là thông thường cây lim cổ thụ khi chết sẽ bị tiêu tâm (rỗng ruột), nhưng riêng cây lim này thì không, ruột cây vẫn đặc nguyên khối. Kỳ lạ hơn, cây lim khô nhưng khi hạ xuống, từ chính giữa thân cây rỉ ra một vệt nước sẫm như màu máu. Khi róc bỏ hết vỏ thì lõi cây còn lại có số đo đường kính thân vừa trùng với đường kính chân tảng đá cột cái chính điện xưa là 82cm. Ngọn cây sau đó vừa với cột quân, hai nhánh cây đủ làm một cột con và một thượng lương.

Nhiều giả thiết sau đó đã được đưa ra, trong đó các nhà khoa học lâm nghiệp và tâm linh tính toán có thể tuổi cây lim trùng với tuổi của vua Lê Lợi, hoặc trùng với thời điểm khi Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa. Vì thế, khi đưa vào công trình, cây lim được định vị trong hậu điện, gần long sàng, nơi ngủ của vua Lê Thái Tổ. Người ta xem cột lim giống như người lính gác đứng canh giấc ngủ cho vua vậy. Nhiều người tới đây thường đặt tay lên cột lim, như mong muốn tiếp thêm năng lượng, sinh khí và may mắn.

Chuyện kỳ lạ chưa hết: Tại vị trí cây lim "hiến thân", nhân viên Ban Quản lý Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh đã nhiều lần trồng thay thế vào đó cây lim giống. Tuy nhiên, không có cây lim nào sống được, dù thổ nhưỡng khu vực này được đánh giá rất hợp cho lim phát triển.

Cây ổi… cười

Sau khi đi qua vị trí cây lim “hiến thân”, khách sẽ đến viếng mộ vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi). Mộ Anh hùng khởi nghĩa Lam Sơn được xây tường đá xung quanh, hình vuông - giống như các mộ vua khác ở Lam Kinh nhưng bề thế hơn, phía trước có hai hàng tượng quan hầu, linh vật đứng chầu bằng đá. Ngoài ra còn có hai đôi tượng voi bằng bê tông đang quỳ chầu vào mộ.

Theo cô hướng dẫn viên, năm 1933, có ông Trần Hưng Dẫn (ở Nam Định) vốn hiếm muộn con nên đã đến lăng mộ vua Lê Thái Tổ cầu tự. Sau khi sinh được con, ông đã cung tiến hai cặp tượng voi trên, lại trồng một cây long não và một cây ổi trước mộ vua Lê.

Chuyện tưởng chỉ có bình thường như vậy nhưng khoảng 30 năm trước, có du khách đến đây tham quan vô tình phát hiện ra cây ổi có những dấu hiệu kỳ lạ. Theo đó, ai chỉ cần gãi nhẹ vào một cành ổi nào (giống như cù vào nách ai đó), thì tất cả các lá đầu cành đó sẽ rung rinh lên như bật cười vậy. Có nhà thơ nọ thấy vậy đã đặt tên cho cây ổi là cây ổi cười.

Cũng theo lời cô hướng dẫn viên, vào giờ quan tuần (11h-12h trưa), nếu ai đó nắm, áp lòng bàn tay vào thân hay cành ổi, sẽ cảm nhận rõ nguồn năng lượng nào đó.

Những chuyện kỳ bí ở Lam Kinh, các hướng dẫn viên ở khu di tích vẫn kể cho hàng ngàn, hàng vạn du khách tới đây chuyện người thực, việc thực. Có lẽ những chuyện ấy đã làm khu di tích thêm thần bí và hấp dẫn hơn với du khách.

Trước khi ra về, chúng tôi đến viếng mộ vua Lê Thánh Tông, vị hoàng đế đã để lại bài thơ trên vách núi ở Hạ Long để hôm nay núi có tên gọi núi Bài Thơ. Mộ vua Lê Thánh Tông cũng như mộ vua Lê Thái Tổ, nhưng kích thước nhỏ hơn. Hai bên phía trước mộ là hai hàng tượng quan hầu, ngựa, tê giác, voi, hổ bằng đá, dáng tròn mập, vẻ mặt hiền từ. Phía sau mộ, bên kia quả đồi tiếp giáp với mộ vua Lê Thái Tông là vườn vải rộng lớn, như gợi ký ức oan khốc về vụ án Lệ Chi Viên thuở xưa.

Chúng tôi dời Lam Kinh khi cơn mưa giữa trưa chợt đổ xuống. Rừng núi Lam Sơn xanh thẫm một màu, lùi dần, như gói lại bao cổ tích và những câu chuyện kỳ lạ ở vùng đất địa linh nhân kiệt này.