Ngày 20/10, kết quả sơ bộ cuộc trưng cầu ý dân tại tỉnh Alberta, khu vực giàu tài nguyên dầu mỏ của Canada, cho thấy đa số cử tri ủng hộ tiếp tục là một phần của Canada. Kết quả này tạo thuận lợi cho nỗ lực củng cố đoàn kết quốc gia của Thủ tướng Mark Carney trong bối cảnh quan hệ thương mại Canada-Mỹ đối mặt với nhiều thách thức.
Theo Cơ quan Bầu cử Alberta, hơn 100 điểm bỏ phiếu phải kéo dài thời gian hoạt động trong ngày 19/10 do mở cửa muộn hơn dự kiến, khiến quá trình kiểm phiếu và công bố kết quả chậm trễ. Kết quả sơ bộ sau khi kiểm hơn 1,5 triệu phiếu cho thấy khoảng 76% cử tri ủng hộ Alberta tiếp tục là một phần của Canada, trong khi gần 24% ủng hộ khởi động tiến trình hướng tới ly khai.
Cuộc trưng cầu ý dân lần này không trực tiếp quyết định việc Alberta độc lập. Nếu đa số cử tri tán thành đề xuất, chính quyền tỉnh sẽ tiến hành các bước chuẩn bị cho một cuộc bỏ phiếu khác về khả năng tách khỏi Canada trong tương lai.
Phát biểu sau khi kết quả sơ bộ được công bố, Thủ tướng Mark Carney khẳng định người dân Alberta đã đưa ra lựa chọn rõ ràng, thể hiện mong muốn đoàn kết, cùng phát triển và hỗ trợ lẫn nhau.
Ông Carney nhấn mạnh kết quả này sẽ tạo điều kiện để Canada thúc đẩy đa dạng hóa thương mại, phát triển các dự án cơ sở hạ tầng lớn và tăng cường vị thế trong lĩnh vực năng lượng toàn cầu, với Alberta giữ vai trò quan trọng.
Thủ hiến Alberta Danielle Smith cũng hoan nghênh kết quả sơ bộ, cho rằng cử tri đã lựa chọn xây dựng một Alberta vững mạnh trong một Canada thống nhất. Bà Smith trước đó quyết định tổ chức cuộc trưng cầu ý dân trước sức ép từ những người ủng hộ ly khai trong đảng Bảo thủ Thống nhất (UCP) cầm quyền tại tỉnh, dù bản thân bà không ủng hộ độc lập.
Trong khi đó, ông Keith Wilson, một trong những lãnh đạo phong trào ly khai, cho rằng kết quả chưa phản ánh đầy đủ quan điểm của cử tri do quá trình kiểm phiếu vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, ông nhận định tỷ lệ gần 1/4 cử tri ủng hộ đề xuất cho thấy nhiều người dân Alberta mong muốn chính quyền liên bang quan tâm hơn đến lợi ích của địa phương.
Ông Thomas Lukaszuk, cựu Phó Thủ hiến Alberta và người dẫn đầu chiến dịch phản đối ly khai mang tên Forever Canadian, khẳng định kết quả bỏ phiếu thể hiện sự đoàn kết của Canada trên phạm vi cả nước.
Alberta sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn thứ 4 thế giới và từ lâu là một trong những khu vực có xu hướng chính trị bảo thủ tại Canada. Văn hóa chính trị của tỉnh có nhiều điểm tương đồng với miền tây nước Mỹ. Mặc dù một bộ phận người dân Alberta từ lâu bày tỏ sự không hài lòng với chính quyền liên bang tại Ottawa, quan điểm này trước đây chưa tạo thành sự ủng hộ rộng rãi đối với việc ly khai.
Theo cựu Thủ hiến Alberta Jason Kenney, các đảng theo đường lối ly khai trước đây thường chỉ giành khoảng 1-2% số phiếu. Tuy nhiên, những bất đồng liên quan đến các biện pháp hạn chế trong đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy hoạt động của một số nhóm, sau đó hình thành phong trào ủng hộ ly khai.
Trong khi đó, chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump và những tuyên bố về khả năng đưa Canada trở thành bang thứ 51 của Mỹ đã góp phần gia tăng sự ủng hộ đối với Thủ tướng Carney tại Alberta, nơi các Thủ tướng thuộc đảng Tự do trước đây thường không nhận được nhiều sự ủng hộ.
Trước cuộc bỏ phiếu, ông Carney kêu gọi cử tri Alberta thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với đoàn kết quốc gia, nhấn mạnh ý nghĩa của cuộc trưng cầu ý dân đối với tương lai Canada. Mặc dù kết quả sơ bộ cho thấy đề xuất ly khai khó giành được đa số phiếu, các lãnh đạo phong trào này khẳng định sẽ tiếp tục hoạt động.
Ông Jeff Rath, đại diện tổ chức Alberta Prosperity Project, cho biết phong trào đã thu hút sự quan tâm đáng kể trong năm qua và sẽ tiếp tục vận động về những lợi ích mà họ cho rằng Alberta có thể đạt được nếu độc lập. Ông Rath từng kỳ vọng khoảng 30% cử tri ủng hộ khởi động tiến trình ly khai. Ông cũng kêu gọi thay đổi ban lãnh đạo đảng Bảo thủ Thống nhất tại Alberta và không loại trừ khả năng xuất hiện một đảng mới ủng hộ độc lập.
