Ngày 12/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố hai nhà kinh tế học Mỹ giành Giải Nobel Kinh tế năm 2026, khép lại mùa công bố các Giải Nobel năm nay. Các giải thưởng vinh danh những cá nhân có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực y học, vật lý, hóa học, văn học, hòa bình và kinh tế.
Theo kế hoạch, lễ trao Giải Nobel sẽ diễn ra ngày 10/12, nhân kỷ niệm ngày mất của nhà khoa học Alfred Nobel, người sáng lập giải thưởng.
Năm nay, mỗi giải thưởng có giá trị 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD), dành cho một cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức, tùy theo từng lĩnh vực.
Dưới đây là danh sách các chủ nhân Giải Nobel năm 2026:
Giải Nobel Y học
Ngày 5/10, Hội đồng Nobel công bố Giải Nobel Y học thuộc về ba nhà khoa học Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel nhờ những nghiên cứu tiên phong về phương pháp sử dụng ánh sáng để tìm hiểu hoạt động của não bộ.
Công trình của ba nhà khoa học đặt nền móng cho lĩnh vực quang di truyền học (optogenetics), kết hợp ánh sáng và kỹ thuật di truyền để điều khiển hoạt động của các tế bào thần kinh trong não của sinh vật sống.
Phương pháp này cho phép các nhà nghiên cứu kích hoạt hoặc ức chế tế bào thần kinh bằng ánh sáng, qua đó tìm hiểu sâu hơn về cơ chế hoạt động của não bộ.
Giải Nobel Vật lý
Ngày 6/10, Hội đồng Nobel trao Giải Nobel Vật lý cho nhà khoa học gốc Bỉ Francis Halzen nhờ những đóng góp trong nghiên cứu neutrino, loại hạt cơ bản có thể cung cấp manh mối về quá trình hình thành và phát triển của vũ trụ.
Neutrino là những hạt có khối lượng cực nhỏ, không mang điện tích và rất khó phát hiện.
Do không thể quan sát trực tiếp các hạt này, giới khoa học nghiên cứu những dấu hiệu xuất hiện khi neutrino tương tác với vật chất.
Nhà khoa học Francis Halzen đã đề xuất sử dụng lớp băng khổng lồ tại Nam Cực làm thiết bị phát hiện các tương tác này, mở ra hướng nghiên cứu mới về những hạt bí ẩn trong vũ trụ.
Giải Nobel Hóa học
Ngày 7/10, Hội đồng Nobel công bố Giải Nobel Hóa học thuộc về hai nhà khoa học Henri B. Kagan và Kenso Soai nhờ những nghiên cứu về cấu trúc đối xứng của phân tử, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành dược phẩm và y học hiện đại.
Trong tự nhiên, nhiều phân tử tồn tại dưới hai dạng có cấu trúc giống hình ảnh phản chiếu qua gương, tương tự bàn tay trái và bàn tay phải.
Hai nhà khoa học đã phát triển những phương pháp giúp kiểm soát phản ứng hóa học để tạo ra dạng phân tử mong muốn.
Các nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển và sản xuất nhiều loại thuốc.
Giải Nobel Văn học
Ngày 8/10, Viện Hàn lâm Thụy Điển trao Giải Nobel Văn học cho nhà thơ, nhà tiểu luận và dịch giả người Canada Anne Carson vì những sáng tác táo bạo, giàu tính sáng tạo, kết hợp văn học cổ điển với hiện đại và xóa nhòa ranh giới giữa thơ ca và văn xuôi.
Sinh tại Toronto, nữ nhà văn 76 tuổi khai thác nhiều chất liệu từ văn học Hy Lạp, La Mã cổ đại, đồng thời kết hợp những ảnh hưởng của văn hóa hiện đại và trải nghiệm cá nhân.
Sự nghiệp sáng tác của bà trải rộng từ dịch thuật thơ ca Hy Lạp cổ đại đến những tác phẩm kết hợp văn học với nghệ thuật múa và âm nhạc.
Giải Nobel Hòa bình
Ngày 9/10, Ủy ban Nobel Na Uy trao Giải Nobel Hòa bình cho bà Navi Pillay, luật gia gốc Nam Phi và cựu Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc, nhằm ghi nhận những nỗ lực thúc đẩy luật pháp quốc tế trong bối cảnh lĩnh vực này đang đối mặt với nhiều thách thức.
Quyết định trao giải thu hút sự chú ý trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đều bác bỏ những kết luận của ủy ban điều tra Liên hợp quốc về tình hình tại Dải Gaza do bà Pillay đứng đầu.
Chỉ vài giờ sau khi Ủy ban Nobel công bố giải thưởng tại Na Uy, chính quyền Tổng thống Trump thông báo các biện pháp trừng phạt mới trên diện rộng nhằm vào Tòa án Hình sự quốc tế (ICC).
Tổng thống Trump cũng lên tiếng chỉ trích quyết định của Ủy ban Nobel.
Trong cuộc phỏng vấn với hãng tin AP ngày 12/10, bà Pillay phản đối các biện pháp của Washington đối với ICC, cho rằng những hành động này hoàn toàn trái pháp luật, mang tính tiêu cực và gây tổn hại đến công lý quốc tế.
Giải Nobel Kinh tế
Ngày 12/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố Giải Nobel Kinh tế năm 2026 thuộc về hai nhà kinh tế học Mỹ Robert E. Hall và Michael Woodford.
Hai nhà khoa học nhận giải nhờ phát triển các mô hình kinh tế giúp chính phủ và ngân hàng trung ương ứng phó hiệu quả hơn với những biến động kinh tế, trong đó có khủng hoảng năng lượng và lạm phát.
Các công trình nghiên cứu của họ xây dựng nền tảng lý thuyết nhằm giải thích cách người tiêu dùng quyết định tiết kiệm hoặc chi tiêu trước những thay đổi của nền kinh tế.
Những kết quả này giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn phản ứng của người dân và thị trường trước các cú sốc kinh tế, qua đó xây dựng giải pháp ổn định kinh tế sau những biến động lớn.
Giải Nobel Kinh tế cũng khép lại mùa công bố Giải Nobel năm 2026, trước khi các chủ nhân giải thưởng tham dự lễ trao giải chính thức vào ngày 10/12.
