Afghanistan đang đối mặt với cuộc khủng hoảng suy dinh dưỡng ở mức chưa từng có, khi nghèo đói, thiên tai, xung đột và nguồn viện trợ quốc tế sụt giảm khiến hàng triệu người thiếu lương thực. Chương trình Lương thực thế giới (WFP) cảnh báo gần 40% dân số nước này có nguy cơ thiếu đói cấp tính trong những tháng tới, trong khi hàng triệu phụ nữ và trẻ em cần điều trị suy dinh dưỡng.
Suy dinh dưỡng gia tăng, bệnh viện quá tải
Theo ông John Aylieff, Giám đốc WFP tại Afghanistan, khoảng 19 triệu người, tương đương gần 40% dân số, sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực cấp tính trong những tháng tới. Đây là mức độ thiếu đói có thể đe dọa tính mạng.
Đặc biệt, WFP dự báo 5,3 triệu phụ nữ và trẻ em sẽ cần điều trị suy dinh dưỡng cấp tính trong năm tới, tăng 1,3 triệu người so với năm 2022.
“Tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính đã lên mức chưa từng có”, ông Aylieff cảnh báo, đồng thời nhấn mạnh bệnh có thể nhanh chóng dẫn đến tử vong nếu người bệnh không được điều trị kịp thời.
Theo báo cáo mới nhất của cơ chế Phân loại giai đoạn an ninh lương thực tổng hợp (IPC), trẻ em chiếm phần lớn số người cần điều trị. Do cơ thể đang phát triển, trẻ em đặc biệt dễ chịu tổn thương khi không được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.
Tại Viện Sức khỏe Trẻ em Indira Gandhi ở thủ đô Kabul, cả 20 giường của khoa điều trị suy dinh dưỡng đều kín chỗ. Đôi khi, bệnh viện phải bố trí hai trẻ nằm chung một giường.
Bác sĩ Mohammad Arif Hassanzai, Trưởng khoa Nội của bệnh viện, cho biết số bệnh nhân suy dinh dưỡng rất lớn, nhưng nguồn lực hạn chế khiến cơ sở y tế này chỉ có thể tiếp nhận những trường hợp nghiêm trọng nhất.
Theo ông, nếu có thêm kinh phí, bệnh viện có thể nâng khả năng tiếp nhận lên 60-100 bệnh nhân.
Những gia đình bên bờ vực mất con vì suy dinh dưỡng
Tại khoa điều trị suy dinh dưỡng, Malika, 25 tuổi, ngồi bên giường bệnh của con gái út Kalsoum, 3 tuổi, với nỗi lo sợ sẽ mất thêm một người con.
Vài tháng trước, con gái 5 tuổi Khadija của chị đã qua đời vì suy dinh dưỡng. Giờ đây, Kalsoum cũng xuất hiện những triệu chứng tương tự: chân tay gầy guộc, bàn tay, bàn chân và bụng sưng phù do thiếu protein nghiêm trọng.
“Tôi rất lo cho con, sợ rằng con bé sẽ không sống nổi”, Malika nói trong nước mắt.
Chồng chị làm thuê theo ngày, thu nhập chỉ khoảng 3-4,6 USD vào những hôm có việc. Số tiền ít ỏi này không đủ nuôi gia đình với năm người con.
Cũng tại bệnh viện, Zarmina, 25 tuổi, đang chăm sóc con gái Fatma, 2 tuổi, chỉ nặng 4,8 kg, khoảng một nửa cân nặng đối với trẻ khỏe mạnh cùng độ tuổi.
Trước đó, Fatma cùng ba anh chị em khác phải nhập viện tại tỉnh Logar vì suy dinh dưỡng. Khi tình trạng của Fatma trở nên nghiêm trọng, gia đình phải vay tiền đưa em đến Kabul điều trị.
Sau 12 ngày nằm viện, Fatma vẫn khó tăng cân. Zarmina không biết phải ở lại Kabul bao lâu, trong khi những đứa con khác ở quê nhà tiếp tục đối mặt với tình trạng thiếu ăn.
“Tôi ở đây nhưng vẫn rất lo cho những đứa con khác”, chị nói.
Những trường hợp này cho thấy hậu quả trực tiếp của cuộc khủng hoảng lương thực đối với các gia đình nghèo, đặc biệt là phụ nữ và trẻ nhỏ.
Nghèo đói, khủng hoảng chồng chéo và viện trợ sụt giảm
Theo WFP, nghèo đói là nguyên nhân chính khiến hàng triệu người Afghanistan không đủ khả năng mua thực phẩm bảo đảm dinh dưỡng.
Hậu quả của bốn thập kỷ chiến tranh tiếp tục đè nặng lên nền kinh tế. Căng thẳng với Pakistan khiến các cửa khẩu biên giới đóng cửa kéo dài, làm gián đoạn tuyến thương mại quan trọng của Afghanistan.
Bên cạnh đó, từ năm 2023, hơn 5 triệu người Afghanistan phải hồi hương từ Iran và Pakistan, tạo thêm sức ép đối với nguồn lương thực, việc làm và các dịch vụ thiết yếu.
Hạn hán, lũ lụt, động đất cùng những biến động do cuộc khủng hoảng Trung Đông tiếp tục làm trầm trọng thêm tình hình. Theo ông Aylieff, giá các mặt hàng lương thực thiết yếu đã tăng từ 10 đến 30%, khiến nhiều hộ nghèo không còn đủ khả năng mua thực phẩm.
Tuy nhiên, sự sụt giảm mạnh của viện trợ quốc tế là một trong những nguyên nhân đáng lo ngại nhất.
Sau khi Taliban giành quyền kiểm soát Afghanistan năm 2021, các nhà tài trợ gần như ngừng viện trợ trực tiếp cho nước này. Những đợt cắt giảm ngân sách nhân đạo tiếp theo, trong đó có việc Mỹ ngừng tài trợ một số chương trình cứu trợ, khiến hàng triệu người mất nguồn hỗ trợ thiết yếu.
Theo ông Aylieff, WFP hiện chỉ có ngân sách tương đương 12% mức năm 2022. Do thiếu kinh phí và thực phẩm cứu trợ, tổ chức này không thể hỗ trợ nhiều phụ nữ và trẻ em suy dinh dưỡng cấp tính tìm đến các cơ sở y tế.
“Chúng tôi buộc phải từ chối hỗ trợ 6 trong số 7 phụ nữ và trẻ em suy dinh dưỡng cấp tính đến các cơ sở y tế, đơn giản vì chúng tôi không có đủ thực phẩm để cứu sống họ”, ông Aylieff nói. Ông cho rằng tình trạng này là một điều đáng hổ thẹn đối với cộng đồng quốc tế. “Thách thức đáng buồn nhất là quá nhiều thành viên của cộng đồng quốc tế đang tỏ ra thờ ơ một cách đáng báo động trước nỗi đau của trẻ em Afghanistan”, ông nhấn mạnh.
Bác sĩ Mohammad Arif Hassanzai, Trưởng khoa Nội của Viện Sức khỏe Trẻ em Indira Gandhi ở thủ đô Kabul cũng bày tỏ lo ngại trước việc cắt giảm viện trợ y tế, đồng thời nhấn mạnh các hoạt động chăm sóc sức khỏe cần tách biệt khỏi những diễn biến chính trị.
Vì vậy, cuộc khủng hoảng suy dinh dưỡng tại Afghanistan không chỉ bắt nguồn từ tình trạng thiếu lương thực, mà còn phản ánh sự suy yếu của sinh kế, hệ thống hỗ trợ xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.
Theo WFP, nếu cộng đồng quốc tế không khẩn trương bổ sung nguồn lực, ngày càng nhiều gia đình sẽ mất đi cơ hội tiếp cận lương thực và điều trị suy dinh dưỡng, trong khi phụ nữ và trẻ em tiếp tục phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng nhất.
