Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới không chỉ dừng lại ở các tiêu chí về hạ tầng giao thông, xã hội, hay cảnh quan môi trường, mà hướng đến mục tiêu cốt lõi, lâu dài là nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Tại Quảng Ninh, nhiều mô hình kinh tế nông nghiệp gắn với dịch vụ, du lịch cộng đồng đã và đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Những cách làm sáng tạo này không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn mới bền vững.
Tại đặc khu Cô Tô, nghề làm nước mắm vốn nức tiếng từ lâu. Thời gian qua, nhờ sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương, cùng lợi thế nguồn cá dồi dào và phương thức làm mắm truyền thống, nghề này đang từng bước được khôi phục và phát triển. Hộ kinh doanh Nguyễn Đăng Lương, khu phố Chàng Sơn, là một trong những cơ sở sản xuất lớn của đặc khu được người tiêu dùng tin tưởng. Cá nhâm sau khi sơ chế được ướp muối, đưa vào ang sành ủ chượp, hằng ngày phơi nắng, đánh đảo khi thời tiết thuận lợi. Quá trình kéo dài 12 - 15 tháng, có khi tới 24 tháng, đến khi mắm chín ngấu. Kế thừa phương thức sản xuất truyền thống, không sử dụng phụ gia, nước mắm được chắt lọc nhiều lần, có màu vàng cánh gián, hương thơm tự nhiên, vị mặn dịu và hậu ngọt đặc trưng. Để nâng cao chất lượng, cơ sở đầu tư nhà xưởng, hệ thống ang sành, máy móc và bao bì sản phẩm. Mỗi năm, cơ sở tiêu thụ khoảng 10 tấn cá, sản xuất 3.000 - 5.000 lít nước mắm, doanh thu khoảng 200 triệu đồng.
Ông Nguyễn Đăng Lương cho biết: Nước mắm truyền thống được nhiều du khách ưa thích, thường mua về làm quà, đặt hàng số lượng lớn. Chúng tôi cũng kết hợp kinh doanh homestay để du khách có cơ hội trải nghiệm, tìm hiểu nghề làm mắm truyền thống của địa phương. Qua đó, vừa giới thiệu cho du khách về đời sống, lao động của người dân đảo Cô Tô, vừa quảng bá sản phẩm, góp phần tăng thu nhập và tạo việc làm cho người dân địa phương.
Còn tại xã Quảng Tân, HTX Thương mại, dịch vụ, du lịch Bạch Vân đang khai thác lợi thế cảnh quan để phát triển du lịch sinh thái gắn với tiêu thụ nông sản địa phương. Thác Bạch Vân được thiên nhiên ban tặng vẻ đẹp của những dòng nước trong xanh, mát lạnh quanh năm nằm giữa rừng nguyên sinh với thảm thực vật phong phú. Với vẻ đẹp hoang sơ bốn mùa, cùng không khí trong lành, khu vực thác Bạch Vân có điều kiện thuận lợi để phát triển các hoạt động tham quan, trải nghiệm. HTX đã đầu tư điểm dừng chân, góc check-in và cung cấp các dịch vụ ăn uống, ẩm thực địa phương, tắm suối, khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số. Đồng thời, HTX đang từng bước xây dựng thêm các sản phẩm mang bản sắc địa phương như ngâm chân, tắm lá người Dao và tập huấn kỹ năng cho thành viên nhằm nâng cao chất lượng phục vụ du khách.
Chị Nguyễn Thị Thoa, du khách tỉnh Phú Thọ, chia sẻ: Điều tôi thích nhất ở chuyến đi này là được trực tiếp hòa mình vào thiên nhiên trong lành và tìm hiểu đời sống, văn hóa của đồng bào dân tộc. Những món ăn được chế biến từ nông sản địa phương cũng để lại cho tôi ấn tượng rất đặc biệt. Tôi chắc chắn sẽ giới thiệu nơi này với bạn bè và có dịp sẽ quay trở lại.
HTX Thương mại, dịch vụ, du lịch Bạch Vân hiện có 23 thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho 4 lao động và 2 lao động thời vụ. 7 tháng đầu năm 2026, HTX đón khoảng 12.800 lượt khách, trong đó có 5.200 lượt khách ngoài tỉnh. Hoạt động du lịch tại đây bước đầu tạo liên kết với người dân trong tiêu thụ nông sản địa phương như cá suối, rau xanh, gà bản địa; đồng thời tạo việc làm, nâng cao thu nhập. Vào những tháng cao điểm, thu nhập bình quân của nhân viên HTX đạt khoảng 10-15 triệu đồng/người/tháng.
Chị Nguyễn Thị Tám, nhân viên HTX Thương mại, dịch vụ, du lịch Bạch Vân, phấn khởi cho biết: Trước đây, tôi chủ yếu làm ruộng, làm vườn ở nhà. Từ khi HTX phát triển du lịch, tôi có thêm việc làm và thu nhập ngay tại địa phương. Bà con rất phấn khởi vì có thêm sinh kế mà không phải đi làm xa.
Tại thôn Xóm Giáo, xã Đầm Hà, Nhà vườn Việt Huyền cũng là mô hình du lịch nông nghiệp nổi bật hoạt động từ năm 2023, với doanh thu trung bình khoảng 250 triệu đồng/năm. Vốn có kinh nghiệm nhiều năm trong kinh doanh cây cảnh, gia đình anh Việt đã mạnh dạn huy động nguồn lực, chuyển từ sản xuất đơn thuần sang phát triển mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm. Trên diện tích gần 8.000m², nhà vườn dành hơn 2.000m² trồng sen, hơn 2.000m² trồng nho, đồng thời phát triển dịch vụ ẩm thực, vui chơi và các hoạt động trải nghiệm. Đến đây, du khách có thể tham quan, chụp ảnh giữa không gian vườn, trực tiếp hái sen, hái nho và thưởng thức nông sản tại chỗ khi vào mùa.
Anh Phạm Văn Việt, đại diện Nhà vườn Việt Huyền cho biết: Mô hình được xây dựng trên lợi thế sản xuất nông nghiệp sẵn có, đồng thời tạo không gian để du khách tham quan, trải nghiệm và hòa mình với thiên nhiên. Mỗi năm, vườn nho cho thu hoạch khoảng 2 tấn/2 vụ, chủ yếu được tiêu thụ trực tiếp tại vườn. Lượng khách tập trung vào mùa thu hoạch và các dịp cuối tuần, trung bình khoảng 200 lượt/ngày. Những thời điểm đông khách, gia đình tôi thuê thêm 5-6 lao động thời vụ để phục vụ du khách.
Những mô hình thực tế cho thấy, khi những tiềm năng, lợi thế của địa phương được khai thác, phát huy đúng hướng cùng sự vào cuộc chủ động, sáng tạo của người dân chính là động lực để kinh tế nông thôn phát triển. Từ đó, giá trị sản xuất được nâng lên, sinh kế được mở rộng, đời sống người dân được cải thiện, tạo nền tảng để xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững, hiện đại và giàu bản sắc.
