Trong tiến trình phát triển nhanh và bền vững, Quảng Ninh luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở văn minh, lành mạnh là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của các cấp ủy, chính quyền cùng những chủ trương, chính sách phù hợp thực tiễn, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao. Qua đó, góp phần thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển văn hóa, con người giàu bản sắc Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới.
Từ nền tảng vững chắc
Là vùng đất giàu truyền thống, Quảng Ninh có gần 80 lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm. Cùng với đó thì các lễ hội mới như Carnaval Hạ Long, lễ hội Xuân Yên Tử, lễ hội hoa Anh đào - Mai vàng Yên Tử, hội hoa sở, hội mùa vàng, hội trà hoa vàng… đã góp phần tạo không gian sinh hoạt văn hóa sôi động, tăng sức hấp dẫn với người dân và du khách.
PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhận định: Đời sống văn hóa cơ sở ở nước ta đang bước vào giai đoạn chuyển mình đặc biệt. Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp tỉnh - xã không chỉ là sự tinh gọn bộ máy mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với việc tổ chức và phát triển đời sống văn hóa ở cơ sở. Đặt trong bối cảnh đó, truyền thống văn hóa không mất đi mà trái lại, càng trở thành “chất keo” để gắn kết cộng đồng, củng cố niềm tin xã hội và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc.
Từ thực tiễn tổ chức các lễ hội truyền thống hiện nay tại tỉnh cho thấy, các địa phương ngày càng phát huy rõ nét vai trò chủ thể của cộng đồng trong sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Việc gìn giữ, phát huy các giá trị truyền thống không còn dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn, mà đã trở thành nhu cầu tự thân, gắn bó mật thiết với đời sống, sinh kế và định hướng phát triển bền vững. Mỗi lễ hội vì thế không chỉ là sự kiện văn hóa đơn lẻ, mà thực sự trở thành không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng giàu bản sắc, nơi người dân được gặp gỡ, giao lưu, thực hành các giá trị truyền thống, đồng thời bồi đắp đời sống tinh thần một cách tự nhiên.
Lễ hội Khỏi Kêm tại xã Đường Hoa, tổ chức lần đầu vào tháng 4 vừa qua, là minh chứng sinh động cho cách làm đó. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa Nguyễn Sơn Hà, lễ hội được tổ chức xuất phát từ chính mong muốn, nguyện vọng của nhân dân. Qua đó, không chỉ làm sống dậy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao, mà còn mở ra một không gian văn hóa gần gũi, nơi mỗi người dân vừa là chủ thể tổ chức, vừa là người tham gia và thụ hưởng, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần ở cơ sở, đồng thời tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được triển khai sâu rộng, lan tỏa mạnh mẽ, trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ cơ sở. Hết năm 2025, toàn tỉnh có 354.272/365.046 (97%) gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, có 1.426/1.452 (98%) khu dân cư đạt danh hiệu “Thôn, khu phố văn hóa”. Các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao được các cấp ủy Đảng, chính quyền quan tâm chỉ đạo thực hiện toàn diện, tạo chuyển biến tích cực.
Hệ thống thiết chế văn hóa được tỉnh quan tâm đầu tư đồng bộ, hiện đại, từ cấp tỉnh đến cơ sở. Cấp tỉnh có Bảo tàng, Thư viện tỉnh, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm, Khu liên hợp Thể thao, Cung Văn hóa Thanh thiếu nhi, Cung Văn hóa Lao động Việt - Nhật... Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có 33/54 địa phương có Trung tâm Văn hóa - Thể thao cấp xã; 1.439/1.452 thôn, khu có nhà văn hóa, giúp người dân có không gian sinh hoạt, sáng tạo và hưởng thụ văn hóa.
Khơi dậy sức sống mới
Bắt nhịp xu thế phát triển, đời sống văn hóa cơ sở ở Quảng Ninh tiếp tục được bồi đắp bằng những cách làm sáng tạo, mới mẻ. Bên cạnh các hoạt động văn hóa cộng đồng quen thuộc, tỉnh chú trọng tổ chức những chương trình nghệ thuật quy mô lớn, được dàn dựng công phu, hiện đại, tạo nên những “đại tiệc” âm nhạc giàu bản sắc phục vụ đông đảo nhân dân. Khởi đầu với “Hạ Long concert 2025” (tháng 10/2025), các chương trình nghệ thuật chất lượng cao được tổ chức định kỳ không chỉ mang đến trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật đỉnh cao, mà còn góp phần đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống, khơi dậy niềm tự hào, lan tỏa giá trị tốt đẹp và nuôi dưỡng khát vọng xây dựng xã hội văn minh, giàu bản sắc.
Đặc biệt, chuỗi sự kiện trong khuôn khổ Tuần văn hóa, thể thao, du lịch Quảng Ninh chào hè 2026, như: Chương trình nghệ thuật khai mạc Carnaval Hạ Long 2026; vũ hội đường phố “Vũ điệu 5 châu - Quảng Ninh chào hè”; biểu diễn âm nhạc đường phố; tuần phim Quảng Ninh chào hè 2026; triển lãm các tác phẩm văn học nghệ thuật, điêu khắc Vùng mỏ; các giải võ thuật cổ truyền, Vovinam, Taekwondo cấp tỉnh và mở rộng; phố ẩm thực quốc tế Hạ Long... không chỉ là hoạt động kích cầu du lịch mà còn thực sự trở thành ngày hội văn hóa của nhân dân.
Bà Trần Thị Phấn, phường Bãi Cháy, phấn khởi chia sẻ: Năm nay, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật diễn ra rất sôi động, đa dạng và gần gũi. Từ chương trình lớn như carnaval đến âm nhạc đường phố, chiếu phim, triển lãm… người dân chúng tôi đều có thể tham gia, thưởng thức miễn phí. Không khí vui tươi, rộn ràng lan tỏa khắp nơi, ai cũng cảm nhận rõ đời sống tinh thần được nâng lên.
Chương trình hành động của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về “Phát triển văn hóa Việt Nam” đã xác định nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng, phát triển văn hóa cơ sở. Theo đó, tỉnh tập trung định hình và phát triển môi trường văn hóa phù hợp với đặc điểm từng khu vực, từng địa phương; phát huy các không gian văn hóa đô thị, nông thôn, văn hóa biển, văn hóa miền núi, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại.
Đồng thời, đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, lấy khu dân cư làm hạt nhân, người dân là chủ thể và trung tâm môi trường văn hóa; xây dựng cộng đồng văn hóa cơ sở giàu bản sắc, sáng - xanh - sạch - đẹp. Phát huy truyền thống gia đình, dòng họ, hương ước của cộng đồng; đảm bảo và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở; phát huy giá trị tích cực của văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo. Cùng với đó, chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội truyền thống gắn với định hướng xây dựng các lễ hội mới văn minh, hiện đại, giàu bản sắc, kết hợp hài hòa với phát triển du lịch, kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái.
Làm giàu đời sống văn hóa cơ sở không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài của tỉnh. Khi văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống, trở thành nhu cầu tự nhiên và động lực phát triển, thì mỗi người dân sẽ là một chủ thể sáng tạo, mỗi cộng đồng sẽ là một không gian văn hóa sống động, góp phần xây dựng một Quảng Ninh giàu đẹp, văn minh, hiện đại, hạnh phúc.
