Nhân lên vai trò, sức mạnh của văn hóa

Ngay từ khi mới thành lập, Đảng ta đã luôn coi trọng vai trò của văn hóa đối với tiến trình cách mạng của dân tộc và sự phát triển của đất nước. Trước thềm Đại hội Đảng lần thứ XIV, Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành tiếp tục khẳng định quan điểm: “Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Bám sát tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Quảng Ninh đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, sáng tạo, nhằm phát huy giá trị văn hóa, từng bước đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển KT-XH.

Tạo lợi thế cạnh tranh cho địa phương

Sau hơn 8 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh đã nhanh chóng ổn định tổ chức, chủ động xác định những định hướng phát triển KT-XH theo hướng bền vững. Theo đó, phát huy giá trị văn hóa không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn di sản, mà ngày càng được các địa phương xác định là nguồn lực quan trọng để tạo dựng bản sắc riêng, nâng cao sức cạnh tranh.

Từ đô thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền núi, lĩnh vực văn hóa đang có những chuyển động tích cực, thể hiện cả trong tư duy, cách làm của đội ngũ quản lý, lẫn trong đời sống văn hóa cộng đồng. Khi đó, mỗi xã, phường, đặc khu không chỉ lớn hơn về địa giới, mà còn giàu hơn về bản sắc, bền vững hơn trên con đường phát triển lâu dài.

Một trong những hướng đi nổi bật là việc phục dựng, gìn giữ và tổ chức các lễ hội truyền thống, qua đó từng bước hình thành những sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc của mỗi địa phương. Năm 2026, Lễ hội đình Lục Nà (xã Lục Hồn) tiếp tục khẳng định sức hút của một điểm đến văn hóa tiêu biểu nơi miền biên giới Bình Liêu, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về trẩy hội. Cộng đồng các dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ cùng hội tụ tại lễ hội, mang theo những phong tục, nghi lễ và làn điệu dân ca đặc trưng của từng dân tộc.

Không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao của tiền nhân, cầu mong cuộc sống bình an, ấm no, lễ hội còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng giàu bản sắc. Bằng sự tận tâm và tình yêu đối với văn hóa cội nguồn, người dân địa phương đã góp phần giữ gìn và lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp, giúp lễ hội duy trì sức sống bền bỉ qua thời gian. Đồng thời, lễ hội cũng đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần của nhân dân, tạo thêm điểm nhấn hấp dẫn trong phát triển du lịch văn hóa vùng biên.

Tại xã đảo Cái Chiên, trong 2 ngày 6 và 7/3 vừa qua đã diễn ra Lễ hội đình - miếu Cái Chiên năm 2026. Việc phục dựng Lễ hội đình - miếu Cái Chiên sau 77 năm gián đoạn không chỉ đáp ứng niềm mong mỏi của người dân, mà còn mở ra hướng phát triển mới cho du lịch địa phương.

Lễ hội đình - miếu Cái Chiên là lễ hội truyền thống lớn nhất của xã đảo, từng được tổ chức thường niên từ năm 1949 trở về trước. Lễ hội gắn liền với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân làng Việt vùng biển, nơi những giá trị tâm linh hòa quyện với nhịp sống lao động của người dân đảo. Trong không gian lễ hội, các nghi lễ truyền thống, các hoạt động văn hóa, thể thao mang đậm dấu ấn vùng biển như múa nhà tơ, đua thuyền rồng, thi buộc lưới, thi chế biến các món ăn từ ốc và gà râu… thu hút đông đảo người dân, cũng như du khách tham gia.

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Cái Chiên Đinh Quang Mạnh cho biết: Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển KT-XH, địa phương đã chủ động xây dựng lộ trình phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch. Trong đó, việc phục dựng Lễ hội đình - miếu Cái Chiên là bước đi quan trọng nhằm khơi dậy những giá trị văn hóa lâu đời của cư dân vùng đảo. Lễ hội được tổ chức trên cơ sở nghiên cứu khoa học, tham vấn các nhà nghiên cứu văn hóa và đặc biệt là sự tham gia tích cực của cộng đồng nhân dân địa phương. Qua đó, không chỉ góp phần gìn giữ, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống, mà còn tạo tiền đề để khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch văn hóa, tâm linh song hành với du lịch sinh thái biển đảo, từng bước xây dựng Cái Chiên trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách.

Công nghiệp văn hóa - động lực phát triển mới

Bám sát tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngày 13/2/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU nhằm cụ thể hóa việc triển khai thực hiện nhiệm vụ phát triển văn hóa Việt Nam. Đồng thời, tiếp tục triển khai hiệu quả Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững. Qua đó thể hiện quyết tâm chính trị cao của tỉnh trong việc đưa quan điểm, định hướng lớn của Trung ương vào thực tiễn địa phương.

Chương trình hành động số 12-CTr/TU xác định mục tiêu về xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm, kinh tế đô thị. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, từng bước hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp và sáng tạo văn hóa trên cơ sở khai thác lợi thế về di sản, du lịch, dịch vụ và nền tảng công nghệ cao, hướng tới xây dựng trung tâm văn hóa, nghệ thuật cấp vùng, trở thành điểm đến hấp dẫn của khu vực châu Á và thế giới... Đồng thời, phấn đấu công nghiệp văn hóa đến năm 2030 đóng góp khoảng 7% GRDP của tỉnh; hình thành ít nhất 3-5 sản phẩm lĩnh vực công nghiệp văn hóa mũi nhọn gắn với lợi thế của Quảng Ninh.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030 cũng xác định phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm là một trong 3 khâu đột phá và là một trong 5 nhiệm vụ trọng tâm.

Những mục tiêu cụ thể cùng với những chủ trương, quan điểm của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đã và đang tạo động lực cho các địa phương, doanh nghiệp trong lĩnh vực sáng tạo văn hóa. Thực tiễn cho thấy, tỉnh đang từng bước tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch. Đặc biệt, chuỗi 4 concert lớn dịp cuối năm 2025 và đầu năm 2026 đã thu hút hàng trăm nghìn khán giả, hình thành hệ sinh thái du lịch âm nhạc sôi động, góp phần thúc đẩy các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, logistics và giải trí phát triển.

Tỉnh đã chủ động thu hút các đoàn làm phim trong và ngoài nước lựa chọn Quảng Ninh làm bối cảnh ghi hình. Thông qua điện ảnh, vẻ đẹp thiên nhiên, bản sắc văn hóa và con người Quảng Ninh tiếp tục được lan tỏa rộng rãi, góp phần gia tăng giá trị thương hiệu điểm đến và tạo thêm động lực cho phát triển công nghiệp văn hóa của địa phương.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Tin tưởng, khi các chính sách về văn hóa được triển khai đồng bộ, văn hóa sẽ thật sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực, động lực và hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững của Quảng Ninh và đất nước trong giai đoạn mới.