Với lợi thế về vị trí, đường bờ biển dài, vùng biển rộng và hệ thống cảng nước sâu, Quảng Ninh có nhiều điều kiện để phát triển kinh tế biển. Từ cảng biển, logistics, công nghiệp, du lịch đến nuôi trồng thủy sản, các lĩnh vực kinh tế biển đang được mở rộng, đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển và cửa ngõ giao thương của khu vực.

Sở hữu hơn 250km bờ biển, hệ thống cảng nước sâu tự nhiên, mạng lưới cao tốc, sân bay quốc tế và cửa khẩu đồng bộ, Quảng Ninh hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển logistics và kinh tế cảng biển. Tuy nhiên, để biến lợi thế địa kinh tế thành lợi thế cạnh tranh, tỉnh không chỉ cần đầu tư hạ tầng, mà còn phải hình thành hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh, kết nối cảng biển với khu công nghiệp, khu kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là dư địa tăng trưởng mới, tạo động lực phát triển bền vững cho nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Quảng Ninh là một trong số ít địa phương của cả nước hội tụ đầy đủ các phương thức vận tải gồm đường bộ, đường biển, đường thủy nội địa và đường hàng không. Vị trí địa lý đặc biệt với đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc, vùng biển rộng nằm trên tuyến hàng hải quốc tế, cùng hệ thống cao tốc xuyên tỉnh, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, các cửa khẩu quốc tế và mạng lưới cảng biển đã tạo nên lợi thế hiếm có để Quảng Ninh phát triển dịch vụ logistics hiện đại.

Lợi thế đó càng được nhân lên khi hệ thống khu công nghiệp của tỉnh được quy hoạch dọc các trục giao thông chiến lược. Hiện Quảng Ninh quy hoạch 25 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 18.500ha, tập trung tại khu vực Quảng Yên, Hạ Long, Hải Hà và Móng Cái. Phần lớn các khu công nghiệp đều nằm gần cao tốc, cảng biển, cửa khẩu, hoặc sân bay, tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển nguyên liệu, lưu thông hàng hóa và xuất, nhập khẩu (XNK). Đây cũng là nguồn "chân hàng" quan trọng để phát triển các trung tâm logistics, kho bãi và dịch vụ phân phối quy mô lớn.

Thực tế cho thấy, dư địa phát triển lĩnh vực này vẫn còn rất lớn. Toàn tỉnh hiện có 738 doanh nghiệp tham gia hoạt động trong lĩnh vực logistics, cùng 23 đại lý tàu biển và 10 doanh nghiệp cung ứng dịch vụ lai dắt, hỗ trợ tàu biển. Doanh thu ngành vận tải, kho bãi đạt trên 37.500 tỷ đồng mỗi năm. Nếu bến cảng tổng hợp Vạn Ninh và cảng Con Ong - Hòn Nét được xác định là những mắt xích quan trọng trong phát triển cảng biển thì khu kinh tế ven biển Quảng Yên lại được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics và công nghiệp mới của tỉnh. Đây là nơi đang hình thành tổ hợp cảng biển - logistics - công nghiệp quy mô lớn, tạo nền tảng để Quảng Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại khu kinh tế ven biển Quảng Yên, các khu công nghiệp Nam Tiền Phong và Bắc Tiền Phong được quy hoạch đồng bộ với khoảng 550ha đất dành cho logistics và cảng biển, chiếm hơn 30% quỹ đất của 2 khu công nghiệp. Lợi thế của khu vực này là nằm gần cảng nước sâu Lạch Huyện, kết nối trực tiếp với hệ thống cao tốc và các trung tâm công nghiệp lớn của vùng Đồng bằng sông Hồng. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành chuỗi logistics khép kín từ sản xuất, lưu kho, vận chuyển, đến xuất khẩu hàng hóa.

Hệ thống cảng biển là một trong những nền tảng quan trọng tạo nên lợi thế cạnh tranh của kinh tế biển Quảng Ninh. Từ khu vực cảng Con Ong - Hòn Nét đến Cái Lân..., hoạt động bốc dỡ, chuyển tải và vận chuyển hàng hóa diễn ra ngày càng sôi động, kết nối Quảng Ninh với các trung tâm kinh tế trong nước và quốc tế.

Hiện Quảng Ninh có 15 cảng biển, 44 cầu cảng và 3 bến phao; 11 tuyến luồng như: Hòn Gai - Cái Lân, Cẩm Phả, Vạn Gia… Các cảng biển phát huy tốt năng lực nội tại khi liên tục tiếp nhận các tàu lớn, trong đó tàu lớn nhất có trọng tải 120.000 tấn tại khu neo Hòn Nét - Cẩm Phả hay các tàu tổng hợp, container, rời có trọng tải đến 85.000 tấn giảm tải tại cầu bến.

Tính trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển của Quảng Ninh đạt hơn 93,7 triệu tấn, tăng 14,21% so với cùng kỳ năm 2025. Số lượt tàu biển có trọng tải trên 200 DWT tăng gần 5% so với cùng kỳ 2025, cho thấy các cảng biển Quảng Ninh tiếp tục thu hút nhiều tàu trọng tải lớn phục vụ xuất nhập khẩu; khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của cảng biển Quảng Ninh trong chuỗi logistics khu vực phía Bắc và cửa ngõ giao thương quốc tế.

Những con tàu trọng tải lớn thường xuyên cập cảng, làm hàng đang cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Quảng Ninh trong mạng lưới giao thương đường biển. Cùng với đó, hệ thống cảng biển từng bước trở thành mắt xích quan trọng của chuỗi logistics, kết nối đồng bộ với hạ tầng giao thông, các khu công nghiệp, trung tâm sản xuất và đô thị, góp phần mở rộng không gian phát triển kinh tế của địa phương.

Từ lợi thế đó, Quảng Ninh có điều kiện phát triển đồng bộ dịch vụ hậu cần cảng biển, kho bãi, vận tải và các dịch vụ hỗ trợ, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác cảng, giảm chi phí logistics và gia tăng giá trị hàng hóa. Cùng với cảng hàng hóa, hệ thống cảng tàu khách quốc tế cũng mở ra một không gian phát triển mới. Những chuyến tàu biển quốc tế đưa du khách đến Hạ Long tạo thêm nguồn khách cho du lịch, đồng thời thúc đẩy các ngành dịch vụ liên quan như vận tải, lưu trú, ăn uống, mua sắm và vui chơi giải trí. Từ đó, cảng biển không chỉ đảm nhiệm vai trò vận chuyển hàng hóa mà còn kéo theo sự phát triển của logistics, công nghiệp, đô thị và các dịch vụ liên quan, từng bước mở rộng không gian kinh tế ven biển của Quảng Ninh.

Đặc biệt, trong không gian phát triển mới của thành phố Quảng Ninh, việc khai thác hiệu quả các vùng ven biển, các khu vực có lợi thế về cảng biển và giao thông kết nối được kỳ vọng sẽ mở thêm dư địa cho thu hút đầu tư, phát triển sản xuất và hình thành những cực tăng trưởng mới.

Nếu cảng biển là động lực quan trọng của thương mại và logistics thì du lịch biển là một trong những lĩnh vực tạo dấu ấn rõ nét nhất trong bức tranh kinh tế biển Quảng Ninh. Sở hữu Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long cùng hệ thống đảo, bãi biển và cảnh quan đặc sắc, Quảng Ninh có lợi thế lớn để phát triển du lịch biển, đảo và nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, thay vì chỉ khai thác cảnh quan theo cách truyền thống, địa phương đang từng bước đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng không gian trải nghiệm.

Những chuyến du thuyền đêm trên Vịnh Hạ Long, các chương trình biểu diễn nghệ thuật trong không gian hang động hay những trải nghiệm dành cho du khách tàu biển quốc tế đang góp phần đưa giá trị của biển và di sản vượt ra ngoài hoạt động tham quan đơn thuần.

Kinh tế đêm trên Vịnh Hạ Long cũng mở ra hướng khai thác mới. Khi các sản phẩm du lịch được kéo dài về thời gian, du khách có thêm cơ hội trải nghiệm ẩm thực, nghỉ dưỡng, giải trí và nghệ thuật; đồng thời tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp và người dân. Không gian du lịch biển cũng đang được mở rộng tới Vân Đồn, Cô Tô và các khu vực biển đảo khác. Những khu nghỉ dưỡng ven biển, các sản phẩm trải nghiệm sinh thái, lặn biển… đang tạo nên diện mạo đa dạng hơn cho du lịch biển Quảng Ninh.

Điểm chung của những sản phẩm này là hướng tới nâng cao giá trị thay vì chỉ gia tăng số lượng khách. Biển, đảo và di sản được đặt trong một hệ sinh thái dịch vụ hiện đại, chuyên nghiệp, từng bước kết nối với các thị trường khách quốc tế. Qua đó, du lịch biển không chỉ đóng góp trực tiếp cho ngành du lịch mà còn tạo sức lan tỏa tới thương mại, dịch vụ, vận tải, lưu trú và nhiều ngành kinh tế khác.

Thực tiễn những năm qua cho thấy, các ngành kinh tế biển của Quảng Ninh đã có những bước phát triển rõ nét, đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương. Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển của Quảng Ninh đạt hơn 93,7 triệu tấn, tăng 14,21% so với cùng kỳ năm 2025.

Lĩnh vực du lịch ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ khi giai đoạn 2020-2025 tăng trưởng bình quân 21,2%/năm, trong 6 tháng đầu năm nay, Quảng Ninh đón hơn 12,4 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt hơn 2,6 triệu lượt; doanh thu du lịch đạt gần 35.200 tỷ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025... Trong đó du lịch biển giữ vai trò quan trọng.

Dù có những bước phát triển tích cực song theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, những kết quả đạt được trong lĩnh vực kinh tế biển của Quảng Ninh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Bước vào giai đoạn phát triển mới, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn đã tạo điều kiện thuận lợi để Quảng Ninh trực tiếp điều phối quy hoạch và quản lý thống nhất không gian biển, chuyển từ khai thác biển sang làm giàu từ biển, từ quản lý theo ngành sang quản trị biển hiện đại. Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2030, lĩnh vực kinh tế biển chiếm khoảng 25% GRDP, doanh thu dịch vụ cảng biển đạt khoảng 25.000 tỷ đồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Quảng Ninh đang đẩy mạnh thu hút các nguồn lực đầu tư, ứng dụng công nghệ số tạo thêm những sản phẩm mới nhằm khai thác hiệu quả du lịch biển, ven biển; hoàn thiện hạ tầng cảng biển và logistics thông minh kết nối quốc tế và gắn kết chặt chẽ với các khu công nghiệp, khu đô thị sinh thái ven biển; đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản công nghệ cao gắn với bảo vệ môi trường; thu hút đầu tư vào điện gió ngoài khơi, điện gió ven bờ và nghiên cứu tiềm năng đáy biển...

Cùng với đó, hiện hàng loạt dự án trọng điểm cũng đang được đẩy nhanh tiến độ như: Bến cảng tổng hợp Vạn Ninh, cụm cảng Con Ong - Hòn Nét và nạo vét 13km luồng sông Chanh tại Khu kinh tế ven biển Quảng Yên… Khi đi vào vận hành, các công trình này sẽ giúp giảm 10-15% chi phí logistics, hình thành các trung tâm trung chuyển hàng hóa quy mô lớn.

Hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, trung tâm hậu cần nghề cá và chợ đầu mối thủy sản quy mô vùng cũng được thúc đẩy đầu tư. Đây là điều kiện hình thành chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ thủy sản khu vực phía Bắc. Trong lĩnh vực thủy sản, Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2026 đạt sản lượng nuôi trồng 120.300 tấn, khuyến khích nuôi biển xa bờ ngoài 6 hải lý bằng vật liệu thân thiện môi trường. Ở lĩnh vực năng lượng tái tạo, địa phương hướng tới mục tiêu 3.500MW điện gió ngoài khơi và 1.500MW điện khí LNG vào năm 2035.

Song song với đầu tư hạ tầng, Quảng Ninh tiếp tục mở rộng liên kết trong tam giác kinh tế Quảng Ninh - Hà Nội - Hải Phòng, hành lang kinh tế Việt Nam - Trung Quốc; phối hợp triển khai định hướng phát triển Hải Phòng - Quảng Ninh thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, có tầm vóc khu vực.

Cùng với cảng biển và du lịch, Quảng Ninh đang mở rộng các hoạt động kinh tế trên biển theo hướng đa dạng hơn, trong đó nuôi trồng thủy sản là một lĩnh vực giàu tiềm năng. Những mô hình nuôi biển kết hợp trồng rong, nuôi hàu và phát triển du lịch trải nghiệm tại Vân Đồn… cho thấy tư duy mới trong khai thác tài nguyên. Thay vì phát triển riêng lẻ từng lĩnh vực, các mô hình đang hướng tới kết hợp sản xuất, dịch vụ và bảo vệ môi trường, tạo ra nhiều giá trị trên cùng một không gian biển.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xanh. Trong điều kiện tài nguyên biển ngày càng được quan tâm bảo vệ, việc ứng dụng khoa học công nghệ, kiểm soát môi trường, nâng cao chất lượng con giống, sản phẩm và quy trình nuôi sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển thủy sản bền vững. Nhìn rộng hơn, kinh tế biển Quảng Ninh đang được định hình theo hướng khai thác đi đôi với bảo tồn, phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng ven biển.

Từ những cảng biển hiện đại, những chuyến tàu quốc tế, các khu nghỉ dưỡng ven biển đến những mô hình nuôi biển mới, một không gian kinh tế biển đa dạng đang từng bước hình thành. Lợi thế lớn nhất của Quảng Ninh không chỉ nằm ở việc sở hữu biển, mà ở khả năng kết nối các giá trị từ biển với công nghiệp, thương mại, logistics, du lịch và dịch vụ. Khi các lĩnh vực này được phát triển đồng bộ, biển sẽ không chỉ là không gian tài nguyên mà trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng.

Trong chặng đường phát triển mới, Quảng Ninh hướng tới xây dựng một nền kinh tế biển hiện đại, có sức cạnh tranh và khả năng kết nối quốc tế; đồng thời hình thành những đô thị biển năng động, thông minh, thân thiện với môi trường. Đó là quá trình chuyển từ khai thác lợi thế tự nhiên sang kiến tạo giá trị, từ phát triển đơn ngành sang hệ sinh thái kinh tế biển đa ngành, tạo nền tảng để Quảng Ninh từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển và cửa ngõ giao thương quan trọng của khu vực.

Với mục tiêu tăng nhanh tỷ trọng đóng góp của kinh tế biển vào GRDP, Quảng Ninh đang nỗ lực phấn đấu năm 2030 để trở thành trung tâm kinh tế biển bền vững của cả nước trên cơ sở phát triển du lịch - dịch vụ kết nối khu vực và quốc tế; xây dựng hệ thống cảng biển nước sâu, các âu tàu du lịch đẳng cấp quốc tế gắn với phát triển kinh tế chuỗi khu kinh tế, khu đô thị biển - ven biển cận kề và là một trong những trung tâm logistics trọng điểm của cả nước…

Thu Hoài
Trình bày: Tất Đạt