Tòa án Tối cao Brazil đã tạm đình chỉ hiệu lực phán quyết của tòa cấp dưới từng khôi phục giấy phép triển khai dự án khai thác vàng lộ thiên Volta Grande do công ty Belo Sun Mining của Canada đề xuất tại rừng Amazon. Động thái này diễn ra sau nhiều năm cộng đồng bản địa phản đối dự án vì lo ngại những tác động đến môi trường và sinh kế, đặc biệt tại sông Xingu, vốn đã chịu ảnh hưởng từ đập thủy điện Belo Monte.
Quyết định do Chánh án Tòa án Tối cao Brazil Edson Fachin ban hành, liên quan đến dự án mỏ vàng lộ thiên Volta Grande tại bang Para. Theo Chánh án Fachin, Belo Sun chưa chứng minh được việc tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về môi trường và bảo vệ quyền lợi của cộng đồng bản địa, bao gồm đánh giá tác động của dự án và tham vấn những cộng đồng bị ảnh hưởng.
Dự án được đề xuất triển khai dọc sông Xingu, một phụ lưu lớn của sông Amazon, tại khu vực đã bị biến đổi đáng kể do hoạt động của đập thủy điện Belo Monte. Đập thủy điện này đã làm thay đổi đáng kể dòng chảy tự nhiên, ảnh hưởng đến nguồn cá và sinh kế của các cộng đồng sống phụ thuộc vào dòng sông. Các tổ chức môi trường cảnh báo việc xây dựng thêm một mỏ vàng quy mô lớn có thể làm gia tăng sức ép lên hệ sinh thái và đời sống của người bản địa.
Bà Sol Juruna, thành viên Phong trào Phụ nữ Bản địa Trung Xingu, cho biết các cộng đồng ở hạ lưu đập Belo Monte đang gặp khó khăn vì lưu lượng nước sông suy giảm và nguồn cá ngày càng suy giảm. Bà lo ngại đập chứa chất thải khai khoáng dự kiến xây dựng gần sông Xingu có thể đe dọa nghiêm trọng sinh kế của người dân.
Theo nghiên cứu năm 2015, Belo Sun dự kiến khai thác 3,52 triệu ounce vàng (khoảng 109,5 tấn vàng) trong vòng 17 năm, với hơn 600 triệu tấn vật liệu sẽ được đào xúc trên khu vực rộng khoảng 24 km2.
Một đánh giá độc lập năm 2021 cũng nêu những lo ngại về đập dự kiến chứa khoảng 35 triệu m³ chất thải khai khoáng và nước, đặt gần sông Xingu. Các nhà nghiên cứu cảnh báo nếu công trình xảy ra sự cố, chất thải chứa những chất độc hại, trong đó có asen và thủy ngân, có thể phát tán ra môi trường, ảnh hưởng đến các cộng đồng bản địa ở khu vực hạ lưu cách đó hơn 40 km.
Phán quyết mới đánh dấu diễn biến tiếp theo trong cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài nhiều năm liên quan đến Volta Grande, dự án được Belo Sun giới thiệu là một trong những mỏ vàng tiềm năng nhất Brazil. Trước đó, vào tháng 2/2026, công ty được khôi phục giấy phép triển khai dự án theo phán quyết của một tòa án cấp dưới và sau đó thông báo với các nhà đầu tư rằng giấy phép sẽ có hiệu lực đến năm 2029.
Tuy nhiên, Cơ quan Các vấn đề Bản địa Brazil (FUNAI) đã xác định những thiếu sót trong các nghiên cứu đánh giá tác động của dự án đối với cộng đồng bản địa. Trong đó có việc chưa xem xét đầy đủ những cộng đồng sinh sống ngoài các vùng lãnh thổ bản địa đã được phân định chính thức, cũng như tác động tích lũy giữa hoạt động khai thác vàng và đập thủy điện Belo Monte.
Bà Ana Alfinito, cố vấn pháp lý về Brazil của tổ chức bảo vệ môi trường và quyền của người bản địa Amazon Watch, cho biết FUNAI nhất quán quan điểm rằng các biện pháp bảo vệ phải áp dụng đối với tất cả cộng đồng bản địa bị ảnh hưởng, kể cả những cộng đồng nằm ngoài các vùng lãnh thổ đã được công nhận chính thức.
Các cộng đồng bản địa Juruna và Arara cho rằng họ chưa được tham vấn đầy đủ về dự án, trong khi Belo Sun bác bỏ cáo buộc này. Theo pháp luật Brazil và Công ước số 169 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), người bản địa có quyền được tham vấn về những dự án có thể ảnh hưởng đến họ.
Liên minh vì Volta Grande do Xingu, tổ chức tập hợp các lực lượng phản đối dự án khai thác vàng, hoan nghênh phán quyết của Tòa án Tối cao Brazil. Tuy nhiên, việc đình chỉ giấy phép hiện chỉ mang tính tạm thời, trong khi các thủ tục pháp lý tiếp theo vẫn đang được xem xét, bao gồm khả năng đạt được một thỏa thuận tại tòa án liên bang.
