Nhà văn Zimbabwe Simbarashe Kundizeza bác bỏ cáo buộc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sáng tác truyện ngắn đoạt giải Caine dành cho văn học châu Phi. Ông khẳng định tác phẩm lấy cảm hứng từ những trải nghiệm thực tế của gia đình mình, đồng thời cho rằng công nghệ phát hiện AI có thể tồn tại định kiến đối với các tác giả châu Phi.
Nghi vấn sử dụng AI trong tác phẩm đoạt giải Caine
Ra đời năm 2000, giải Caine là một trong những giải thưởng văn học uy tín hàng đầu dành cho các tác giả châu Phi sáng tác truyện ngắn bằng tiếng Anh. Với phần thưởng trị giá 10.000 bảng Anh, giải góp phần phát hiện tài năng và quảng bá văn học châu Phi ra thế giới.
Tuần trước, truyện ngắn The Blue Fighter (Chiến binh xanh) của nhà văn Zimbabwe Simbarashe Kundizeza giành giải Caine năm nay. Tuy nhiên, tạp chí The Atlantic dẫn kết quả phân tích của công cụ phát hiện AI Pangram, cho rằng AI đã tạo ra toàn bộ tác phẩm, ngoại trừ một đoạn trích thơ của tác giả khác.
Tối 13/10, Kundizeza đăng bài trên mạng xã hội X để bác bỏ cáo buộc. Trong cuộc phỏng vấn với hãng tin AP ngày 14/10, ông kêu gọi các nhà văn và độc giả châu Phi lên tiếng trước những nhận định thiếu công bằng về việc sử dụng AI trong sáng tác.
“Chúng ta cần sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, tránh để công nghệ tạo ra định kiến đối với những người bản địa muốn viết về trải nghiệm và văn hóa của chính mình”, Kundizeza nói.
Ông thừa nhận bản thân không am hiểu sâu về các công nghệ này, nhưng cho rằng AI có thể mang những thiên kiến nhất định đối với người châu Phi. “Đây là vấn đề cần xem xét nghiêm túc, vì cách đối xử mà tôi vừa trải qua sẽ không dừng lại ở trường hợp của tôi”, ông nhấn mạnh.
Ban tổ chức giải Caine hiện chưa thu hồi giải thưởng của Kundizeza, nhưng đang xem xét các cáo buộc liên quan đến AI. Trong tuyên bố tuần này, Ban tổ chức khẳng định có trách nhiệm xác minh những nghi vấn, đồng thời cam kết áp dụng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, bảo đảm hỗ trợ và quan tâm đến các nhà văn trong suốt quá trình xem xét. “Chúng tôi đã bắt đầu quy trình này đối với trường hợp hiện tại”, Ban tổ chức cho biết.
Tranh luận về tính công bằng của công nghệ phát hiện AI
Trong bài đăng trên X, Kundizeza khẳng định The Blue Fighter hoàn toàn do ông sáng tác và đã trải qua quy trình biên tập thông thường.
Tác phẩm khai thác các mối quan hệ gia đình và những khó khăn kinh tế, phản ánh cuộc sống của gia đình ông trong giai đoạn Zimbabwe trải qua nhiều biến động kinh tế.
“Một số chi tiết trong truyện, bao gồm nhân vật và bối cảnh, bắt nguồn từ những sự kiện trong chính cuộc đời tôi”, ông giải thích, đồng thời mô tả đây là câu chuyện mang đậm dấu ấn cá nhân về sự sụp đổ kinh tế và các mối quan hệ gia đình.
Kundizeza cũng phản đối quan điểm cho rằng sự khác biệt giữa tác phẩm đoạt giải và những sáng tác trước đây là cơ sở để nghi ngờ quyền tác giả của ông.
“Là nhà văn, chúng tôi có thể theo đuổi những mối quan tâm xuyên suốt, nhưng không sáng tác theo một khuôn mẫu cố định. Cho rằng một nhà văn không thể viết theo nhiều phong cách, thể loại khác nhau hoặc không thể tiến bộ đáng kể sau 5 năm hay lâu hơn là cách nhìn sai lệch về bản chất của nghề viết”, ông nêu rõ.
Những cáo buộc đối với Kundizeza đã làm dấy lên cuộc tranh luận rộng rãi trên mạng xã hội, trong đó một số ý kiến đặt câu hỏi liệu các tác giả da màu có đang trở thành đối tượng của những cáo buộc thiếu công bằng liên quan đến AI hay không.
Radical Books Collective, một tổ chức quốc tế chuyên tổ chức câu lạc bộ sách trực tuyến, sự kiện văn học và chương trình podcast về các tác phẩm, tư tưởng chính trị, cho rằng vụ việc phản ánh một xu hướng đáng lo ngại. Tổ chức này nhận định các cuộc công kích trên môi trường số vẫn tiếp diễn, khi những tác giả da màu như Jamir Nazir, Jerry Falade, Thélyson Orélien và mới đây là Simbarashe Kundizeza liên tiếp đối mặt với các cáo buộc liên quan đến AI và đạo văn.
Trong khi đó, Nhlandla Duba, nhà ngôn ngữ học người Zimbabwe đang nghiên cứu văn học Anh tại Đại học Pretoria, bày tỏ sự ủng hộ đối với Kundizeza. “Câu chuyện đó mang hơi thở con người. Văn học Zimbabwe vẫn tràn đầy sức sống!”, ông Duba viết trên mạng xã hội X.
