Từ khẩu hiệu đến văn hóa ngành Than

“Kỷ luật và Đồng tâm” là một khẩu hiệu được khởi nguồn từ ngọn lửa đấu tranh của hơn 3 vạn công nhân Vùng mỏ Quảng Ninh năm 1936. Lời hiệu triệu năm xưa nay đã vượt qua ranh giới của một ký ức lịch sử. Trải qua gần một thế kỷ, dưới những đường lò sâu hơn, trên những dây chuyền hiện đại hơn, “Kỷ luật và Đồng tâm” đã chuyển hóa thành tác phong công nghiệp, thành ý thức tự giác, sự gắn kết chuỗi sản xuất và trách nhiệm với cộng đồng.

Muốn hiểu vì sao “Kỷ luật và Đồng tâm” có sức sống lâu dài, không thể chỉ nhìn vào cuộc tổng đình công năm 1936. Chiều sâu của truyền thống ấy còn bắt nguồn từ đời sống của những cộng đồng khai mỏ đầu tiên, nơi những người từ các làng quê nghèo đến Vùng mỏ phải dựa vào nhau để tồn tại, từ bữa ăn, chỗ nghỉ, dụng cụ lao động đến việc chăm sóc người bị nạn, mai táng người đã mất.

Trong môi trường mà sự an toàn của một người nhiều khi gắn trực tiếp với trách nhiệm của người khác, tình làng nghĩa xóm dần phát triển thành tình đồng nghiệp và ý thức cộng đồng. Những con người cùng xuống một đường lò, cùng đối mặt với hiểm nguy, cùng chia sẻ những nhọc nhằn của nghề nghiệp tất yếu hình thành một mối liên kết vượt lên trên quan hệ công việc đơn thuần.

Cuộc tổng đình công năm 1936 đã đưa những giá trị ấy lên một tầng ý nghĩa mới. “Kỷ luật” trở thành khả năng tự tổ chức và giữ vững mục tiêu chung; “Đồng tâm” trở thành sự thống nhất về ý chí và hành động. Từ đó, câu nói “Kỷ luật và Đồng tâm, chúng ta nhất định thắng” đi vào ký ức của Vùng mỏ và trở thành một trong những dấu ấn tinh thần sâu đậm của người công nhân ngành Than và nhân dân Vùng mỏ Quảng Ninh.

Qua chiến tranh, những giai đoạn khó khăn của sản xuất và quá trình đổi mới, hai giá trị ấy tiếp tục được đặt vào những hoàn cảnh mới. Người thợ có kỷ luật không chỉ vì cấp trên yêu cầu mà vì sự an toàn của mình và đồng đội; đồng tâm không chỉ để vượt qua khó khăn trước mắt mà còn để bảo đảm công việc của mỗi người không làm đứt gãy công việc của cả tập thể.

Anh hùng Lao động Hà Văn Hồng, cựu thợ lò Xí nghiệp Xây lắp Mông Dương nhận định: Trong khai thác hầm lò, kỷ luật trước hết là yêu cầu của an toàn. Người thợ bước vào đường lò phải tuân thủ quy định về bảo hộ, thời gian, vị trí làm việc, vận hành thiết bị, thông tin liên lạc, thông gió, kiểm soát khí mỏ và xử lý tình huống bất thường. Ai cũng hiểu, cũng thấm nhuần nguyên tắc, một thao tác chủ quan có thể tạo ra rủi ro cho cả tập thể. Cũng từ sự thấm nhuần tư tưởng ấy, biết bao chiến công đã được viết nên; bao kỷ lục trong lao động sản xuất được xác lập. Tự hào về nghề mỏ vinh quang, những thợ mỏ càng thêm trân trọng giá trị của truyền thống.

Dù ở thời nào, giá trị của kỷ luật không nằm ở số lượng quy định mà ở việc người lao động có tự giác thực hiện hay không. Khi người thợ chủ động kiểm tra thiết bị trước ca, thực hiện đúng quy trình, nhắc đồng đội khi phát hiện nguy cơ mất an toàn và không bỏ qua một bước kỹ thuật dù công việc đang gấp, kỷ luật đã trở thành một phần của nghề.

Yêu cầu ấy càng rõ khi cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số đi sâu vào sản xuất. Máy móc có thể thay thế một phần sức lao động thủ công, nhưng người vận hành phải hiểu thiết bị, nắm được thông số, tuân thủ quy trình và đủ khả năng xử lý tình huống. Một hệ thống số hóa cũng chỉ có giá trị khi dữ liệu được cập nhật chính xác và người sử dụng có ý thức tuân thủ quy trình.

Bởi vậy, người thợ mỏ hiện đại không chỉ cần sức khỏe và kinh nghiệm mà còn phải có năng lực công nghệ. Cùng với đầu tư thiết bị, TKV chú trọng đào tạo nguồn nhân lực có khả năng vận hành, bảo dưỡng, cải tiến công nghệ; nghiên cứu khoa học phải gắn với nhu cầu sản xuất, còn đầu tư thiết bị phải đi cùng đào tạo và làm chủ công nghệ. Từ đây, “Kỷ luật” có thêm những nội hàm mới, đó là kỷ luật trong vận hành, trong dữ liệu, trong đầu tư và trong bảo vệ môi trường. Nó không cản trở sáng tạo mà tạo ra giới hạn cần thiết để sáng tạo được đưa vào sản xuất an toàn và hiệu quả.

Nhưng, hành trình biến khẩu hiệu thành văn hóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi những giá trị ấy đi vào đời sống hàng ngày. Tại Công ty CP Than Vàng Danh - Vinacomin, các giá trị được cụ thể hóa bằng quy ước nếp sống văn hóa thợ mỏ, nhấn mạnh tình yêu nghề, yêu mỏ, tác phong công nghiệp, kỷ luật an toàn, tinh thần tận tâm với năng suất và chất lượng, cùng ý thức học tập nâng cao trình độ.

"Cùng với phong trào “2 biết - 2 bàn - 2 không”, doanh nghiệp đầu tư các thiết chế văn hóa, thể thao, góp phần làm thay đổi không gian sống của vùng mỏ, để gia đình công nhân và người dân địa phương cùng thụ hưởng những giá trị từ quá trình phát triển" - ông Hồ Quốc, Giám đốc Công ty cho biết.

Những người thợ từng trải qua chiến tranh và các giai đoạn khó khăn có ký ức sâu sắc về tình đồng đội; thế hệ trẻ bước vào ngành Than hôm nay lại tiếp cận một môi trường có công nghệ hiện đại và yêu cầu nghề nghiệp khác trước. Nếu chỉ yêu cầu người trẻ “giữ truyền thống”, truyền thống rất dễ trở thành một khái niệm xa lạ. Cách bền vững hơn là để họ trải nghiệm và thấm nhuần nó trong công việc hàng ngày.

Thực tế ở các đơn vị ngành Than hiện nay cũng đang xây dựng mô hình như vậy. Trước gương than, một người thợ có kinh nghiệm hướng dẫn công nhân mới, một kỹ sư trẻ cùng công nhân xử lý vấn đề kỹ thuật, một đoàn viên tham gia sáng kiến cải tiến hay một tập thể cùng tham gia hoạt động cộng đồng.

Người trẻ hiểu kỷ luật qua một quy trình an toàn họ phải tuân thủ mỗi ngày; hiểu đồng tâm qua một ca sản xuất mà cả tập thể cùng giải quyết khó khăn. Khi ấy, truyền thống không cần được truyền nguyên dạng mà được tiếp nhận và làm mới bằng chính công việc của thế hệ sau.

Từ khẩu hiệu trở thành văn hóa không phải là sự thay đổi của một câu chữ, mà là quá trình nhiều thế hệ biến một giá trị tinh thần thành cách làm việc, cách ứng xử và cách chịu trách nhiệm. Trong những đường lò sâu hơn, trên những dây chuyền hiện đại hơn và trong những chuỗi giá trị mới, “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục được viết bằng năng lực làm chủ công nghệ, sự nghiêm túc trong từng quy trình, khả năng phối hợp và trách nhiệm với người lao động, cộng đồng và môi trường. Đó cũng là diện mạo mới của người thợ mỏ, hiện đại hơn trong công nghệ, chuyên nghiệp hơn trong tác phong và trưởng thành hơn trong trách nhiệm với tương lai.