Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Bộ đội biên phòng (BĐBP) Quảng Ninh đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số trong chỉ huy, quản lý biên giới, kiểm soát xuất nhập cảnh (XNC). Từ chữ ký số, giao ban trực tuyến, đến cổng kiểm soát tự động, camera trí tuệ nhân tạo (AI) và quét mã QR tại cửa khẩu, công nghệ số đã hiện diện trong từng nhiệm vụ biên phòng, góp phần giữ vững chủ quyền an ninh biên giới và khơi thông giao thương.
Đổi mới cách làm tại cửa khẩu
Có mặt tại lối thông quan cầu Bắc Luân II vào một ngày trung tuần tháng 9/2026, chúng tôi chứng kiến nhịp độ giao thương nơi đây diễn ra hối hả. Dòng người và phương tiện liên tục đổ về khu vực cửa khẩu, nhưng tuyệt nhiên không xảy ra tình trạng ùn ứ, ách tắc.
Ở khu vực làm thủ tục thông quan, các thiết bị công nghệ thông minh như camera AI, công nghệ nhận diện sinh trắc học, máy đọc biển số xe tự động, cổng quét mã QR và máy soi chiếu X-ray... đã tạo nên một quy trình thu nhận thông tin chuẩn xác. Nhờ đó, lực lượng biên phòng, hải quan có thể giải quyết thủ tục cho người, phương tiện và hàng hóa nhanh chóng, an toàn, đúng quy định.
Dẫn chúng tôi tham quan các luồng kiểm soát XNC tại cầu Bắc Luân II, Thượng tá Lê Khương Duy, cán bộ kỹ thuật nghiệp vụ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, cho biết: Đơn vị đang vận hành song song hai luồng kiểm soát. Một luồng tự động sử dụng sinh trắc học và luồng kiểm soát thủ công có hỗ trợ mã vạch. Trước đây, khi chưa cấp mã vạch cho sổ thông hành, cán bộ biên phòng phải nhập dữ liệu bằng tay, mất khoảng 2-3 phút/người. Nay việc đọc và xử lý thông tin ở công đoạn này chỉ mất vài giây.
Thực hiện Quyết định số 164/QĐ-TTg ngày 26/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh, Ban Chỉ huy BĐBP Quảng Ninh đã tiếp nhận hệ thống camera giám sát an ninh tại Cửa khẩu Hoành Mô và hệ thống cổng kiểm soát tự động (nâng cấp từ 6 lên 8 cổng) tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái do Bộ Tư lệnh BĐBP đầu tư 25 tỷ đồng... Nhờ công nghệ nhận diện sinh trắc học, quét vân tay và mã vạch, thời gian làm thủ tục XNC giảm từ 2-3 phút nhập liệu thủ công xuống còn 5-7 giây/người.
Thay đổi này có ý nghĩa rất lớn khi lượng người qua cửa khẩu ngày càng đông. Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị làm thủ tục cho hơn 1,3 triệu lượt người XNC bằng hộ chiếu và hơn 3,2 triệu lượt người XNC bằng giấy thông hành. Giảm thao tác nhập liệu giúp cán bộ biên phòng tập trung kiểm tra, đối chiếu, đồng thời giảm thời gian chờ đối với người làm thủ tục.
Theo Thượng tá Chu Xuân Quyết, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, việc đơn giản hóa thủ tục thông qua mã QR góp phần giải phóng phương tiện, giảm áp lực bến bãi, đồng thời nâng cao hiệu quả kiểm soát an ninh. Công nghệ hỗ trợ xử lý nhanh hơn, nhưng mỗi khâu vẫn phải bảo đảm yêu cầu kiểm tra, giám sát.
Sự thuận tiện đã giúp người dân, doanh nghiệp giảm rất nhiều thời gian làm thủ tục XNC. Chị Trương Thị Hà, Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty Du lịch Minh Anh, chia sẻ: Nhiều nội dung có thể khai báo trước qua mạng, giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ. Nhờ đó, việc đón khách và sắp xếp lịch trình bớt bị động, nhất là khi lượng khách tăng.
Trên tuyến biển, phần mềm chuyên dụng tại Đồn Biên phòng Cửa khẩu cảng Hòn Gai hỗ trợ theo dõi người, phương tiện ra vào cảng, bến. Thủ tục biên phòng điện tử giúp tiếp nhận, kiểm tra thông tin từ sớm, giảm việc đi lại của doanh nghiệp. Biên phòng, hải quan, cảng vụ và các lực lượng liên quan duy trì trao đổi thông tin, phối hợp kiểm tra theo chức năng, tạo thuận lợi cho giao thương và bảo đảm an ninh cửa khẩu.
Nâng năng lực số cho bộ đội
BĐBP Quảng Ninh phụ trách địa bàn gồm 33 xã, phường, đặc khu biên giới, có hệ thống cửa khẩu, lối mở trên bộ và 3 cửa khẩu cảng biển Hòn Gai, Cẩm Phả, Vạn Gia. Phạm vi rộng, hoạt động giao thương sôi động đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, kiểm soát.
Cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, Đảng ủy, Ban Chỉ huy BĐBP Quảng Ninh đã ban hành kế hoạch, quán triệt tới toàn bộ cơ quan, đơn vị và kiểm điểm kết quả hằng tuần. Các nội dung học tập, làm việc trên môi trường số, trách nhiệm tiên phong của đảng viên được đưa vào sinh hoạt chuyên đề, gắn với từng phần việc cụ thể.
Đại tá Nguyễn Quang Hòa, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy BĐBP Quảng Ninh, khẳng định: Trước sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin, đơn vị xác định ứng dụng công nghệ vào quản lý, kiểm soát cửa khẩu, biên giới là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và cấp bách. Công tác biên phòng phải kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng - an ninh với phát triển kinh tế - xã hội, giữ cho biên giới hòa bình, ổn định, cửa khẩu an toàn, thông thoáng nhưng tuyệt đối không chủ quan, buông lỏng quản lý.
Để đáp ứng yêu cầu ấy, việc bồi dưỡng kỹ năng được thực hiện từ cơ quan đến các đơn vị. Trong 6 tháng đầu năm 2026, BĐBP Quảng Ninh tổ chức 3 buổi tập huấn trực tiếp cho 220 cán bộ, chiến sĩ về sử dụng hệ thống số và kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Toàn lực lượng có 1.027 cán bộ, chiến sĩ tham gia học tập, thi trực tuyến trên nền tảng “Bình dân học vụ số” của Bộ Quốc phòng, tỷ lệ hoàn thành đạt 98%.
Phương thức chỉ huy, điều hành cũng thay đổi rõ nét. Hiện 100% văn bản được xử lý trên hệ thống điện tử; tỷ lệ ký số cá nhân đối với văn bản không mật đạt 97,96%, riêng tháng 5 và 6/2026 đạt 100%. Mạng truyền số liệu quân sự đã kết nối tới 15/17 đơn vị trực thuộc. Trong 6 tháng, BĐBP Quảng Ninh tổ chức 7 cuộc giao ban trực tuyến với gần 600 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia, rút ngắn khoảng cách giữa Ban Chỉ huy với các đồn tuyến biển, đảo.
Thời gian tới, đơn vị tiếp tục đầu tư thiết bị, nâng cấp đường truyền, bồi dưỡng kỹ năng quản trị hệ thống và bảo vệ dữ liệu; hoàn thiện thủ tục biên phòng điện tử. Việc phối hợp triển khai đề án Cửa khẩu thông minh theo Quyết định số 164/QĐ-TTg ngày 26/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ tiếp tục được thúc đẩy, gắn với yêu cầu xử lý công việc chính xác, kịp thời và phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận tiện hơn.
