Nằm ở vị trí tiền tiêu phía Đông Bắc của Tổ quốc, Cô Tô không chỉ là “viên ngọc xanh” quyến rũ du khách bằng những bãi cát nguyên sơ và hệ sinh thái biển đảo trù phú, mà còn là một pháo đài bảo vệ chủ quyền vững chắc trên biển. Nơi đây, dòng chảy du lịch sinh thái bền vững đang hòa cùng nhịp đập của thế trận quốc phòng toàn dân, tạo nên một sức sống mới cho dải đất tiền tiêu.
Khát vọng "xanh" giữa sóng nước Đông Bắc
Rời đất liền, chiếc tàu cao tốc rẽ sóng đưa chúng tôi ra đảo Cô Tô. Từ xa nhìn lại, quần đảo hiện lên như một vòng cung xanh ngắt ôm lấy vùng biển Đông Bắc. Không còn là một vùng đảo hẻo lánh của nhiều năm về trước, Cô Tô giờ đây khoác lên mình diện mạo của một điểm đến du lịch sinh thái đẳng cấp, nhưng vẫn giữ trọn nét hoang sơ vốn có.
Điểm đặc biệt dễ nhận thấy nhất ngay khi du khách đặt chân lên đảo là thông điệp "Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh". Từ cuối năm 2022, huyện đảo đã kiên trì triển khai quy định, khuyến khích người dân, du khách không mang túi nilon và đồ nhựa dùng một lần ra đảo. Tại cảng tàu, lực lượng chức năng tỉ mỉ kiểm tra, nhắc nhở và phát tặng túi giấy, túi thân thiện với môi trường cho người dân và du khách. Sau gần 4 năm, chương trình từng bước tác động đến thói quen của người dân, cơ sở kinh doanh và du khách.
Trên bãi biển gần cầu cảng, anh Chu Ngọc Khánh, quản lý khách sạn Golden Cô Tô, cùng người dân tình nguyện tham gia thu gom rác thải đại dương. Theo anh Khánh, môi trường biển là “nồi cơm” lâu dài của người làm du lịch, nên giữ biển sạch cũng là bảo vệ sinh kế.
Nỗ lực bảo vệ môi trường còn được địa phương cụ thể hóa bằng Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần với tổng diện tích 18.414,92ha; trong đó, các phân khu chức năng rộng 13.230,5ha, vùng đệm 5.184,42ha. Khoảng 60 hộ với 345 ngư dân hoạt động thủy sản trong khu vực. Không gian bảo tồn có rạn san hô tại Cô Tô con, Thanh Lân, cụm đảo Hòn Ngựa, Đảo Trần, Bắc Bồ Cát; cùng rừng ngập mặn, bãi triều, thảm cỏ biển và nhiều loài thủy sinh quý. Việc phân khu tạo cơ sở bảo vệ hệ sinh thái, đồng thời đặt ra yêu cầu hài hòa giữa bảo tồn với sinh kế của ngư dân.
Trên nền tảng ấy, Cô Tô hướng tới du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng xanh và trải nghiệm văn hóa bản địa. Hiện địa phương đang thí điểm triển khai nhiều hoạt động vui chơi, giải trí dưới nước và tham quan đảo tại 6 vùng nước, 8 tuyến, điểm đã được công bố. Nhiều sản phẩm du lịch mới, hấp dẫn đã đi vào hoạt động, như: Tour tham quan các đảo nhỏ, mô hình thể thao biển hay tour trải nghiệm “Hành trình vì biển đảo quê hương” tại đảo Trần.
Chuyển đổi số cũng được đưa vào hoạt động du lịch. Nền tảng Cô Tô Digital tích hợp lịch tàu, thời tiết, cơ sở lưu trú, nhà hàng, bản đồ và số điện thoại hỗ trợ. Mã QR được đặt tại một số điểm tham quan; Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh được số hóa bằng công nghệ VR360. Mô hình “Làng du lịch thông minh” đang được triển khai tại thôn Hồng Hải, đã mở thêm hướng làm du lịch cộng đồng bền vững.
Chia sẻ về định hướng phát triển du lịch xanh và lấy du lịch làm trọng tâm phát triển, bà Ngô Thị Minh Sao, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội đặc khu Cô Tô, cho biết địa phương đang chuyển dần từ mục tiêu tăng số lượng khách sang nâng chất lượng điểm đến, dịch vụ và hiệu quả kinh tế. Cùng với phát triển sản phẩm mới, đặc khu chú trọng phát triển lĩnh vực vận tải đường biển, đảm bảo tốt công tác cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm; hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư nghiên cứu các dự án nghỉ dưỡng chất lượng cao…
Cùng với sự vào cuộc của các ngành chức năng, người dân, doanh nghiệp trên địa bàn cũng đang tích cực đồng hành triển khai nhiều giải pháp thu hút khách du lịch đến đảo. Chị Trần Thị Thủy, chủ homestay Phương Linh, thôn Hải Tiến, cho biết: “Hàng năm trước mùa cao điểm, chúng tôi đều chủ động chỉnh trang phòng nghỉ, bổ sung tiện nghi, vệ sinh cảnh quan và nâng cao chất lượng phục vụ... đảm bảo sạch sẽ nhất có thể để du khách có những trải nghiệm thoải mái nhất.
Nhờ những chuyển động tích cực trong cách làm du lịch, thời gian qua, lượng khách du lịch đến Cô Tô ngày càng đông hơn. Từ ngày 15/12/2025 đến 24/7/2026, Cô Tô đón hơn 313.000 lượt khách, trong đó có 2.080 lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch ước trên 1.000 tỷ đồng.
Song hành với phát triển du lịch, dịch vụ, Cô Tô chú trọng cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp, nông thôn, lấy xây dựng nông thôn mới làm trung tâm, gắn với mô hình cộng đồng làm du lịch. Địa phương đã phát huy tối đa lợi thế để thúc đẩy ngành chế biến thủy sản, phát triển các sản phẩm đặc trưng, đồng thời xây dựng Đề án nuôi biển nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và khai thác tiềm năng biển đảo.
Nổi bật, một hạ tầng quan trọng đối với nghề cá là Khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá Cô Tô, hoàn thành và đưa vào sử dụng cuối tháng 12/2025. Công trình có khả năng tiếp nhận khoảng 1.200 tàu cá công suất đến 800CV, gồm đê chắn sóng, luồng vào âu tàu, bến cập tàu, đường kết nối và các hạng mục phụ trợ. Khu neo đậu giúp tàu thuyền có nơi tránh trú khi thời tiết phức tạp, đồng thời hoàn thiện hạ tầng hậu cần nghề cá. Anh Phạm Văn Hai, một chủ tàu cá thường xuyên ra vào Khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá Cô Tô cho biết: Có nơi neo đậu an toàn giúp bà con yên tâm gắn bó với nghề, vươn khơi bám biển.
Với sự kiên trì đổi mới mô hình tăng trưởng, hướng đến kinh tế xanh và nâng cao năng suất lao động, kết quả, 6 tháng đầu năm nay, kinh tế địa phương đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 19,3%, cao hơn mức trung bình của tỉnh; trong đó, dịch vụ chiếm 72% cơ cấu kinh tế; sản lượng thủy sản ước 3.926 tấn. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng, với thương mại - dịch vụ chiếm 65%, công nghiệp - xây dựng 20% và nông nghiệp 15%.
Những “cột mốc sống” giữa biển khơi
Ở Cô Tô, phát triển kinh tế biển luôn gắn với yêu cầu bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh. Ngư dân vừa lao động sản xuất, vừa cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường trên biển. Sự hiện diện thường xuyên của người dân cùng các lực lượng vũ trang góp phần hình thành thế trận bảo vệ chủ quyền từ cơ sở.
Mỗi sáng sớm tại cảng Bắc Vàn, hàng trăm chiếc tàu đánh bắt xa bờ nối đuôi nhau ra khơi. Trên đỉnh mỗi cột buồm, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trước gió biển. Ngư dân Nguyễn Quốc Thái, thuyền trưởng một tàu cá tại xã Đồng Tiến, vừa kiểm tra lại lưới vừa quả quyết: “Ra biển, thấy cờ Tổ quốc bay trên đầu là thấy lòng mình vững chãi. Ngư dân chúng tôi vừa đánh bắt hải sản làm kinh tế gia đình, vừa có trách nhiệm thông báo cho lực lượng chức năng khi phát hiện sự việc bất thường trên biển".
Đồng hành với ngư dân là cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cô Tô. Đơn vị duy trì tuần tra, kiểm soát; phối hợp quản lý tàu thuyền, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và tuyên truyền chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Trao đổi với chúng tôi, Trung tá Hoàng Trọng Giáp, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cô Tô, cho biết địa bàn biển đảo thường xuyên chịu ảnh hưởng của thời tiết xấu, tàu thuyền hoạt động trên biển luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Bởi vậy, cùng với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, đơn vị chú trọng hỗ trợ để ngư dân yên tâm bám biển, phát triển kinh tế.
Trong các đợt bão, áp thấp nhiệt đới xảy ra, đơn vị tổ chức bắn pháo hiệu báo bão, phối hợp với các lực lượng chức năng thông báo, kêu gọi hàng trăm lượt tàu thuyền vào nơi tránh trú an toàn. Nổi bật, ngày 9/5/2026, đơn vị đã một tổ công tác gồm 5 cán bộ, chiến sĩ và một phương tiện phối hợp cứu hộ một tàu bị đắm trên biển. Đơn vị cũng đã tổ chức 54 lượt tuyên truyền IUU cho 826 ngư dân trên địa bàn...
Cùng với lực lượng biên phòng, các lực lượng vũ trang trên địa bàn duy trì trực sẵn sàng chiến đấu, nắm tình hình biển, đảo. Công tác tuần tra, kiểm soát và quản lý tàu cá được tăng cường; các mô hình tự quản tại khu dân cư, thôn, khu phố góp phần huy động người dân tham gia giữ gìn an ninh trật tự. Mỗi chuyến tàu ra khơi, mỗi ca trực và mỗi đợt tuần tra đều nối thêm một mắt xích trong thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân.
Ông Nguyễn Danh Hà, Chủ tịch UBND đặc khu Cô Tô, cho biết cùng với bảo đảm quốc phòng, an ninh, địa phương chú trọng xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh; duy trì địa bàn an toàn, không để phát sinh điểm nóng phức tạp về an ninh trật tự... Sự ổn định là điều kiện để thu hút đầu tư, phát triển kinh tế biển và du lịch.
Trong giai đoạn mới, nhiệm vụ phát triển của Cô Tô không chỉ được đo bằng lượng khách hay doanh thu du lịch. Đó còn là chất lượng môi trường, sinh kế bền vững, đời sống của người dân và khả năng bảo đảm quốc phòng, an ninh trên vùng biển tiền tiêu.
