Những sản phẩm du lịch sinh thái, khám phá, trải nghiệm cộng đồng ở các địa phương vùng cao Quảng Ninh đang từng bước được hình thành, mở ra hướng phát triển kinh tế mới, góp phần nâng cao đời sống người dân và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Những ngày đầu tháng 11, Lục Hồn vào mùa đẹp nhất, khi những thửa ruộng ở Cao Thắng, Ngàn Vàng, Ngàn Mèo, Khe O và Ngàn Pạt như được dệt thành tấm thảm vàng óng, trải dài theo triền núi. Sắc vàng mùa lúa chín hòa cùng không gian núi rừng khoáng đạt tạo nên bức tranh thiên nhiên cuốn hút, mời gọi du khách khám phá. Bên cạnh cảnh quan đặc sắc, Lục Hồn còn lưu giữ kho tàng văn hóa phong phú của đồng bào Tày, Dao, Sán Chỉ, với những lễ hội truyền thống, làn điệu dân ca, trang phục, ẩm thực và phong tục tập quán độc đáo. Đây chính là nguồn tài nguyên quý để địa phương phát triển du lịch gắn với trải nghiệm thiên nhiên và khám phá văn hóa bản địa.
Khai thác những lợi thế sẵn có, hằng năm, xã Lục Hồn tổ chức Hội Mùa vàng nhằm quảng bá cảnh quan, giới thiệu bản sắc văn hóa và thu hút du khách. Năm nay, hội diễn ra từ ngày 17/10 đến 22/11, với chuỗi hoạt động được tổ chức đa dạng, kết hợp văn hóa, thể thao và trải nghiệm cộng đồng. Tiêu biểu như giải trekking “Chinh phục đỉnh Cao Xiêm - Camping đón Mùa vàng”; giải giao hữu bóng đá nữ giữa ba xã Lục Hồn, Bình Liêu, Hoành Mô; không gian giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản và ẩm thực địa phương; cuộc thi thiết kế, trình diễn thời trang “Sắc màu Mùa vàng”.
Điểm hấp dẫn của Hội Mùa vàng còn nằm ở những hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống thường ngày của đồng bào. Vào các ngày thứ Bảy, Chủ nhật, du khách được trực tiếp tham gia giã bánh dày của người Sán Chỉ, tìm hiểu nghệ thuật thêu trang phục truyền thống của người Dao Thanh Phán, Dao Thanh Y, giao lưu thể thao dân tộc; trải nghiệm ngắm cảnh, thu hoạch lúa trên những thửa ruộng bậc thang ở Cao Thắng, Ngàn Vàng, Ngàn Mèo. Đặc biệt là chương trình trải nghiệm “Lễ mừng cơm mới” của người Tày được duy trì trong tháng 10-11 tại các cơ sở, hộ dân đủ điều kiện. Qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống được giới thiệu một cách tự nhiên, trở thành chất liệu tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch cộng đồng.
Theo ông Vi Tiến Vượng, Chủ tịch UBND xã Lục Hồn: Việc khai thác cảnh quan kết hợp trải nghiệm văn hóa, du lịch đang từng bước trở thành động lực phát triển mới của địa phương. Xã đang đẩy mạnh đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường kết nối với doanh nghiệp lữ hành và quảng bá trên các nền tảng số; đồng thời gắn hoạt động du lịch với giới thiệu, tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương.
Còn tại xã Kỳ Thượng, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Dao, Sán Chay đang được địa phương chú trọng triển khai, gắn với định hướng phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Thời gian qua, xã đã tổ chức nhiều hoạt động phục dựng nghi lễ truyền thống, phối hợp với ngành văn hóa kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể, xây dựng hồ sơ quản lý các di tích lịch sử trên địa bàn. Cùng với đó, người dân được khuyến khích duy trì, phát triển các nghề thủ công truyền thống như đan lát, thêu trang phục dân tộc; từng bước làm ra những sản phẩm lưu niệm nhỏ phục vụ du khách.
Du khách trải nghiệm văn hóa truyền thống tại Khu du lịch cộng đồng Am Váp Farm.
Đáng chú ý, mô hình “Câu lạc bộ bảo tồn di sản văn hóa cộng đồng” được xây dựng và duy trì tại các thôn, trở thành không gian sinh hoạt, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và truyền dạy văn hóa giữa các thế hệ. Qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và gắn kết với đời sống đương đại, tạo thêm chất liệu để phát triển các sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn bản địa.
Song song với bảo tồn văn hóa, Kỳ Thượng cũng từng bước hoàn thiện hạ tầng, cải thiện điều kiện đón khách và khuyến khích người dân tham gia cung cấp dịch vụ du lịch. Một số hộ đã mạnh dạn phát triển mô hình homestay, tổ chức các hoạt động trải nghiệm cuộc sống bản địa, trekking khám phá rừng, tham quan suối, tìm hiểu văn hóa dân tộc, nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên và du lịch nông nghiệp sinh thái.
Anh Lý Tài Ngân, Giám đốc Công ty CP Am Váp Farm, cho biết: Năm 2022, doanh nghiệp đầu tư xây dựng Khu du lịch cộng đồng Am Váp Farm tại thôn Kỳ Sơn. Sau một thời gian hoạt động, điểm đến ngày càng được nhiều du khách biết đến, nhất là những người yêu thích khám phá thiên nhiên và trải nghiệm cuộc sống vùng cao. Cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ cùng bản sắc văn hóa của đồng bào địa phương chính là “linh hồn” tạo nên sức hấp dẫn của Am Váp Farm. Vì vậy, doanh nghiệp luôn chú trọng khai thác hài hòa những lợi thế này, đồng thời gìn giữ môi trường sinh thái, tôn trọng phong tục, tập quán bản địa và tăng cường kết nối với người dân để mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực, gần gũi. Đây cũng là hướng đi để doanh nghiệp phát triển lâu dài, góp phần đưa những giá trị riêng có của Kỳ Thượng trở thành sản phẩm du lịch có sức hút.
Thời gian qua các địa phương vùng cao đã bước đầu biến lợi thế về điều kiện tự nhiên, cảnh quan thiên nhiên, môi trường tự nhiên, văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số thành các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, lấy người dân làm trung tâm. Tuy nhiên, để du lịch vùng cao thực sự trở thành động lực phát triển, các địa phương cần tiếp tục khai thác có trọng tâm những lợi thế riêng, chú trọng xây dựng sản phẩm đặc trưng, tăng cường liên kết các điểm đến và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Cùng với đầu tư hạ tầng, quảng bá, xúc tiến du lịch, các địa phương cũng cần đặt bảo tồn cảnh quan, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng vào vị trí trung tâm. Khi người dân trực tiếp tham gia, được hưởng lợi từ hoạt động du lịch và có ý thức gìn giữ tài nguyên bản địa, những giá trị của núi rừng, bản làng sẽ trở thành nguồn lực phát triển lâu dài. Đây chính là hướng đi để đánh thức tiềm năng du lịch vùng cao Quảng Ninh, tạo thêm sinh kế, nâng cao đời sống đồng bào và góp phần đa dạng hóa sức hấp dẫn của du lịch toàn thành phố.
