Trong quá trình khai thác than, mỗi năm phát sinh lượng lớn nước thải và đất đá thải mỏ. Thành phố Quảng Ninh và ngành Than đang đẩy mạnh thu hồi, tái sử dụng những nguồn tài nguyên này, góp phần tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm tác động đến môi trường.
Với đặc thù khai thác than lộ thiên, Công ty CP Than Cao Sơn - TKV có diện tích khai trường rộng, nhiều tuyến đường vận tải và khu vực sản xuất thường xuyên phát sinh bụi. Nhất là trong mùa hanh khô, nhu cầu sử dụng nước để tưới đường, phun sương dập bụi rất lớn. Trung bình mỗi ngày, Công ty sử dụng khoảng 4.500m³ nước phục vụ các hoạt động này. Trong đó, khoảng 3.000m³ được tận dụng từ nước thải mỏ sau xử lý. Việc tái sử dụng nước thải mỏ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất, giảm nhu cầu khai thác nước tự nhiên và tiết kiệm chi phí. Đồng thời, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường tại các khai trường, nơi hoạt động vận chuyển đất đá, than diễn ra thường xuyên.
Ông Nguyễn Ngọc Dũng, Phó Giám đốc Công ty CP Than Cao Sơn - TKV, cho biết: “Đơn vị đã đề xuất và trong năm 2027 tiếp tục nâng công suất trạm xử lý nước thải mỏ, đồng thời tăng cường sử dụng nguồn nước sau xử lý quay lại phục vụ sản xuất”. Việc mở rộng khả năng tái sử dụng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong đáp ứng nhu cầu nước phục vụ sản xuất, nhất là khi quy mô khai thác lớn, yêu cầu kiểm soát bụi tại khai trường ngày càng cao.
Không riêng Than Cao Sơn, tái sử dụng nước thải mỏ đang được các đơn vị ngành Than quan tâm triển khai. Hiện Công ty TNHH MTV Môi trường - TKV quản lý, vận hành 39 trạm xử lý nước thải mỏ trên địa bàn Quảng Ninh, với tổng lượng nước được xử lý khoảng 135-140 triệu m³ mỗi năm. Nước thải từ các khai trường, hầm lò được thu gom, xử lý theo quy trình kỹ thuật, bảo đảm quy chuẩn trước khi xả ra môi trường hoặc đưa vào sử dụng cho những mục đích phù hợp. Hiện có khoảng 30% lượng nước sau xử lý được tái sử dụng phục vụ sản xuất.
Điều này cho thấy, nguồn nước có thể đưa trở lại phục vụ hoạt động của các doanh nghiệp vẫn còn rất lớn. Trong điều kiện các mỏ than ngày càng khai thác xuống sâu, việc nâng tỷ lệ tái sử dụng có ý nghĩa quan trọng đối với quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường.
Ông Hoàng Xuân Tùng, Trưởng Phòng Cơ điện, Công ty TNHH MTV Môi trường, cho biết: "Nước thải mỏ sau xử lý hiện được các đơn vị sử dụng cho nhiều mục đích như sàng tuyển than, rửa xe, phun sương dập bụi. Một số doanh nghiệp tiếp tục đầu tư xử lý để phục vụ sinh hoạt, tắm giặt cho công nhân. Để mở rộng quy mô tái sử dụng, ngoài nâng cao năng lực xử lý, cần đầu tư hệ thống thu gom, lưu trữ và cấp nước phù hợp với điều kiện từng mỏ, kết nối nguồn nước sau xử lý với các khu vực có nhu cầu sử dụng".
Cùng với nước thải, đất đá thải mỏ đang được ngành Than đẩy mạnh thu hồi làm vật liệu san lấp và sản xuất vật liệu xây dựng. Theo TKV, mỗi năm các đơn vị thuộc Tập đoàn bóc xúc, đổ thải gần 200 triệu m³ đất đá. Khối lượng này đặt ra áp lực lớn về diện tích bãi thải, chi phí vận chuyển và bảo vệ môi trường. Trong khi đó, nhu cầu vật liệu san lấp cho các dự án giao thông, khu công nghiệp và phát triển đô thị tại Quảng Ninh rất lớn. Việc đưa đất đá thải mỏ vào sử dụng đang mở ra cơ hội giải quyết đồng thời hai vấn đề này.
Ông Lương Xuân Hùng, Trưởng Phòng Kế hoạch Công ty, cho biết: Việc thu hồi, tiêu thụ nguồn đất đá thải có ý nghĩa lớn đối với hiệu quả sản xuất và công tác bảo vệ môi trường. Hiện Công ty đã triển khai vận chuyển đất đá thải phục vụ nhu cầu san lấp tại các dự án lân cận. Riêng khu Bắc Bàng Danh đã được cấp phép thu hồi khoảng 15 triệu m³ đất đá thải. Doanh nghiệp đang hoàn thiện các điều kiện về mặt bằng tập kết, tuyến vận chuyển và tiêu thụ, nhằm đưa nguồn vật liệu này vào sử dụng hiệu quả hơn.
Theo quy hoạch đến năm 2030 và dự báo sau năm 2030, TKV xác định 16 địa điểm khai thác, sử dụng đất đá thải mỏ tại Quảng Ninh, với tổng khối lượng có thể thu hồi khoảng 633 triệu m³. Bên cạnh san lấp mặt bằng, đất đá thải mỏ còn có thể được chế biến sâu thành các loại vật liệu xây dựng có giá trị cao hơn. Trong đó, nguồn đá cát kết đủ điều kiện được nghiền, sàng để sản xuất cát nhân tạo, góp phần thay thế cát tự nhiên.
Trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên ngày càng chịu nhiều áp lực, đẩy mạnh tái sử dụng nước thải và thu hồi đất đá thải mỏ phục vụ sản xuất, phát triển kinh tế đang mang lại hiệu quả kép về kinh tế và môi trường. Đây là hướng đi cần tiếp tục được mở rộng, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển ngành Than theo hướng xanh, bền vững.
