Ngày nay, không gian mạng đã trở thành “không gian chủ quyền mới”, nơi dữ liệu, thông tin, nền tảng số đang trực tiếp tác động đến nền tảng tư tưởng, an ninh quốc gia. Thực tiễn đặt ra, bảo vệ chủ quyền quốc gia không chỉ là bảo vệ biên giới hữu hình, mà còn là giữ vững “chủ quyền số”, bảo vệ chủ quyền dữ liệu, chủ quyền thông tin và an ninh tư tưởng trên không gian mạng. Với nhiệm vụ cấp thiết đó, các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông không chỉ đơn thuần là chủ thể cung cấp dịch vụ hạ tầng kỹ thuật hay phát triển kinh tế số, mà đang trở thành lực lượng quan trọng tham gia giữ vững chủ quyền số quốc gia, bảo vệ an ninh thông tin, bảo vệ môi trường truyền thông lành mạnh và góp phần xây dựng “lá chắn số” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Những thách thức
Bước sang thế kỷ XXI, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật và các nền tảng số xuyên biên giới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia và môi trường an ninh toàn cầu.
Quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng ngày càng trở thành hạ tầng chiến lược của sự phát triển đất nước, gắn trực tiếp với quá trình xây dựng Chính phủ điện tử, hướng tới Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số. Theo Luật An ninh mạng, không gian mạng “là mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm mạng viễn thông, mạng internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu; là nơi con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian, thời gian”. Theo kết quả khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) cho thấy chỉ riêng năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 650.000 cuộc tấn công mạng, trong khi toàn cầu có tới 2,9 triệu nạn nhân mỗi phút. Năm 2025 có 552.000 cuộc tấn công mạng, 52,30% tổ chức, doanh nghiệp chịu tổn hại do tấn công mạng, giảm 19,38% so với năm 2024 nhưng mức tổn hại nghiêm trọng hơn.
Trong xu thế đó, khái niệm “chủ quyền số quốc gia” ngày càng được nhận thức rõ hơn như một bộ phận cấu thành quan trọng của chủ quyền quốc gia trong thời đại số. Việc giữ vững, bảo đảm chủ quyền số quốc gia là có vai trò thiết yếu và chiến lược, bao gồm: Quyền kiểm soát dữ liệu quốc gia; bảo vệ hệ thống thông tin, đảm bảo an toàn hạ tầng số; bảo vệ không gian mạng; duy trì khả năng độc lập, tự chủ công nghệ; bảo đảm an ninh thông tin; đồng thời giữ vững quyền định hướng môi trường truyền thông và tạo ra không gian tư tưởng lành mạnh trên nền tảng số.
Thực tiễn đang chứng minh, không gian mạng trở thành môi trường mới mở ra nhiều cơ hội cũng như nhiều thách thức đối với mỗi cá nhân nói riêng và quốc gia, dân tộc nói chung. Các nền tảng số và mạng xã hội không chỉ thay đổi phương thức giao tiếp, cách thức tiếp nhận thông tin, mà còn góp phần định hướng tư tưởng làm thay đổi nhận thức chính trị, tâm lý xã hội, hệ giá trị của con người cả mặt tích cực và tiêu cực. Điều đó đồng nghĩa với việc không gian mạng không còn là môi trường công nghệ thuần túy, mà đã trở thành “trận địa tư tưởng mới”, nơi diễn ra cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các quốc gia, các hệ giá trị và các quan điểm chính trị khác nhau.
Nhận thức rõ đặc điểm đó, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị đang triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội, nền tảng truyền thông xuyên biên giới và công nghệ trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả lập hình ảnh, video (deepfake), thuật toán truyền thông… làm gia tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai trái với tốc độ nhanh, phạm vi rộng và mức độ tác động sâu sắc chưa từng có, để tiến hành “chiến tranh thông tin” với nội dung đa dạng và hình thức ngày càng tinh vi. Với những thủ đoạn ăn cắp dữ liệu, tấn công mã độc, lập các website, fanpage giả mạo, lập các nhóm hội kín dưới rất nhiều danh nghĩa đại diện cho dân chủ, tiến bộ, phản biện xã hội… Chúng phát tán thông tin xấu độc, thao túng thông tin, dẫn dắt dư luận xã hội, tạo khủng hoảng niềm tin, kích động tâm lý cực đoan, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, đưa ra những luận điệu sai trái, xuyên tạc về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối lãnh đạo của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước,... Đây thực chất là một dạng “chiến tranh nhận thức” trên không gian số, trong đó mục tiêu cốt lõi không chỉ là gây mất ổn định xã hội mà sâu xa hơn là làm xói mòn niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Trước những yêu cầu mới của thời đại, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ diễn ra trong mặt trận tư tưởng truyền thống với phương pháp cũ, mà phải gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền số. Bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng hiện nay không đơn thuần là yêu cầu về kỹ thuật công nghệ, mà là là yêu cầu chiến lược nhằm bảo vệ an ninh tư tưởng, bảo vệ ổn định chính trị, xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới, gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ độc lập, chủ quyền, an ninh quốc gia và lợi ích dân tộc.
Bên cạnh đó, quá trình hội nhập và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các nền tảng công nghệ xuyên biên giới cũng đặt ra nhiều vấn đề đối với chủ quyền số quốc gia. Khi dữ liệu, dòng chảy thông tin và môi trường truyền thông xã hội bị chi phối bởi các nền tảng nước ngoài, nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu, phụ thuộc công nghệ, lệ thuộc thuật toán và bị dẫn dắt dư luận xã hội là vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Điều này không chỉ tác động đến an ninh mạng, an ninh dữ liệu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nền tảng tư tưởng và giữ vững ổn định chính trị, xã hội của đất nước.
Đối mặt với thách thức đó, nhiệm vụ cấp thiết đặt ra hiện nay là phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa khai thác, phát triển và sử dụng hiệu quả không gian mạng với nhiệm vụ bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Đây không chỉ là yêu cầu của phát triển công nghệ hay chuyển đổi số quốc gia, mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, giữ vững ổn định chính trị, xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.
Giữa những biến động nhanh chóng của thời đại, cần huy động sức mạnh của toàn hệ thống chính trị, quân và dân ta, trong đó phát huy mạnh mẽ vai trò của các doanh nghiệp công nghệ viễn thông trong xây dựng “lá chắn số quốc gia”; góp phần bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia, dân tộc và giữ gìn sự ổn định, phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.
Phát huy vai trò của doanh nghiệp công nghệ viễn thông trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số
Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia hiện nay, doanh nghiệp công nghệ viễn thông không còn đơn thuần giữ vai trò cung cấp dịch vụ thông tin liên lạc hay phát triển hạ tầng công nghệ, mà đang trở thành lực lượng nắm giữ hạ tầng số, tài nguyên số chiến lược của quốc gia. Trước đây, hệ thống hạ tầng giao thông, điện, sản xuất… được xem là “mạch máu” của nền kinh tế thì trong kỷ nguyên số, hạ tầng viễn thông, dữ liệu và nền tảng công nghệ số đang trở thành “hạ tầng chiến lược” quyết định năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ và mức độ an toàn của mỗi quốc gia trên không gian mạng. Như vậy, công nghệ viễn thông ngày nay không chỉ tham gia phát triển kinh tế số, mà còn trực tiếp gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền số quốc gia, bảo vệ an ninh quốc gia và nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Thực tiễn cho thấy, mọi hoạt động của Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số đều phụ thuộc ngày càng lớn vào hạ tầng kết nối, hệ thống dữ liệu và môi trường số do các doanh nghiệp công nghệ viễn thông xây dựng, vận hành và bảo đảm an toàn. Từ các hệ thống dữ liệu quốc gia, trung tâm điều hành thông minh, nền tảng số phục vụ quản trị nhà nước đến các hoạt động giao tiếp xã hội, truyền thông số, thương mại điện tử hay thanh toán trực tuyến…, tất cả đều vận hành trên nền tảng hạ tầng số quốc gia. Vì vậy, bảo đảm an toàn cho hạ tầng số hôm nay không chỉ là bảo vệ hệ thống kỹ thuật mà thực chất là bảo vệ sự ổn định của toàn bộ đời sống kinh tế, chính trị, xã hội và an ninh quốc gia trong môi trường số.
Trong điều kiện không gian mạng trở thành môi trường “tác chiến thông tin”, “tác chiến nhận thức”, thông tin trở thành vũ khí đặc biệt, môi trường số trở thành chiến trường, mỗi cá nhân là một chủ thể bị tác động và các doanh nghiệp công nghệ viễn thông đóng vai trò hết sức quan trọng trong bảo vệ môi trường thông tin quốc gia. Với năng lực quản trị hệ thống dữ liệu, vận hành nền tảng số và kiểm soát hạ tầng truyền tải thông tin, các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông không chỉ tham gia bảo vệ an toàn thông tin mạng, ngăn chặn nguy cơ tấn công mạng, lộ lọt dữ liệu hay phá hoại hệ thống số, mà còn góp phần hạn chế sự lan truyền của thông tin sai trái, độc hại và các nội dung xuyên tạc về Đảng, Nhà nước trên không gian mạng. Đây không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật, mà đã trở thành trách nhiệm chính trị trong bảo vệ an ninh tư tưởng, bảo vệ niềm tin xã hội và giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số hiện nay.
Trong bối cảnh các nền tảng truyền thông xuyên biên giới ngày càng tác động mạnh đến nhận thức xã hội, doanh nghiệp công nghệ viễn thông Việt Nam còn giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ chủ quyền thông tin của quốc gia. Việc phát triển hạ tầng số độc lập, hệ sinh thái số Việt Nam, nền tảng dữ liệu trong nước và các giải pháp công nghệ “Make in Vietnam” không chỉ mang ý nghĩa phát triển kinh tế, mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, giảm nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng nước ngoài, bảo vệ chủ quyền dữ liệu và giữ vững quyền kiểm soát không gian thông tin quốc gia. Đây chính là một trong những biểu hiện cụ thể của bảo vệ chủ quyền số quốc gia trong điều kiện toàn cầu hóa và cạnh tranh chiến lược trên không gian mạng ngày càng gay gắt hiện nay.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp công nghệ viễn thông còn có vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng “lá chắn số quốc gia” nhằm nâng cao “sức đề kháng số” của người dân trước các nguy cơ chiến tranh thông tin và chiến tranh nhận thức. Thông qua việc phát triển các giải pháp an toàn thông tin, cảnh báo lừa đảo trực tuyến, ngăn chặn mã độc, bảo vệ dữ liệu người dùng, xây dựng môi trường mạng an toàn và hỗ trợ lan tỏa thông tin tích cực, các doanh nghiệp công nghệ viễn thông đang góp phần hình thành một không gian số lành mạnh, an toàn và có khả năng chống chịu tốt trước các hoạt động chống phá trên không gian mạng. Trong ý nghĩa đó, doanh nghiệp công nghệ viễn thông không chỉ xây dựng hạ tầng kỹ thuật, mà còn góp phần xây dựng niềm tin bền vững cho xã hội số.
Quan trọng hơn, trong bối cảnh cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng diễn ra mạnh mẽ trên không gian mạng, doanh nghiệp công nghệ viễn thông cần được nhìn nhận với tư cách vừa là chủ thể kinh tế mà còn là lực lượng đồng hành cùng Đảng, Nhà nước trong bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trên môi trường số. Trách nhiệm ấy đòi hỏi các doanh nghiệp không chỉ chú trọng mục tiêu tăng trưởng, lợi nhuận hay phát triển thị trường, mà còn phải nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp với trách nhiệm chính trị, xã hội đối với sự ổn định, phát triển bền vững của đất nước.
Có thể khẳng định rằng, trong kỷ nguyên số, doanh nghiệp công nghệ, viễn thông đang trở thành một trong những lực lượng giữ gìn “biên giới số quốc gia”, góp phần xây dựng “lá chắn số” bảo vệ chủ quyền quốc gia và nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Một số giải pháp phát huy vai trò của doanh nghiệp công nghệ, viễn thông
Trong xu hướng phát triển mới, chuyển đổi số quốc gia diễn ra mạnh mẽ và không gian mạng ngày càng trở thành môi trường cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, việc phát huy vai trò của doanh nghiệp công nghệ viễn thông trong giữ vững chủ quyền số quốc gia và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi phải được triển khai đồng bộ bằng nhiều giải pháp mang tính chiến lược, lâu dài. Đây không chỉ là yêu cầu của phát triển kinh tế số, mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, an ninh quốc gia, giữ vững ổn định chính trị, xã hội và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia trong kỷ nguyên số.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế, cơ chế, chính sách về chủ quyền số quốc gia và bảo vệ không gian mạng quốc gia trong điều kiện mới. Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý về quản trị dữ liệu, an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quản lý nền tảng xuyên biên giới và chủ quyền dữ liệu quốc gia phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại số. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm chính trị, xã hội của doanh nghiệp công nghệ viễn thông trong bảo vệ chủ quyền số quốc gia, bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh và phối hợp đấu tranh ngăn chặn thông tin sai trái, độc hại trên không gian mạng. Đây là cơ sở quan trọng để kết hợp chặt chẽ giữa phát triển công nghệ số với bảo đảm an ninh quốc gia và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thứ hai, tập trung xây dựng hạ tầng số quốc gia hiện đại, an toàn, có tính độc lập, tự chủ cao. Trong Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/12/2024 nhấn mạnh: Phát triển hạ tầng số hiện đại, trung tâm dữ liệu quốc gia, mạng di động 5G, 6G, IoT; ưu tiên nghiên cứu và làm chủ công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, lượng tử, robot, vật liệu tiên tiến; phát triển nền tảng dữ liệu lớn và kinh tế dữ liệu. Trong kỷ nguyên số, hạ tầng viễn thông, dữ liệu và nền tảng công nghệ không chỉ là công cụ phát triển kinh tế, mà còn là bộ phận cấu thành năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ chiến lược của quốc gia. Vì vậy, cần phát huy vai trò tiên phong của các doanh nghiệp công nghệ viễn thông trong đầu tư phát triển hạ tầng số đồng bộ, trung tâm dữ liệu quốc gia, điện toán đám mây, mạng 5G, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng công nghệ số “Make in Vietnam”. Đồng thời, chú trọng xây dựng các hệ thống bảo mật, giám sát và phòng thủ không gian mạng đủ khả năng ứng phó với các nguy cơ tấn công mạng, chiến tranh mạng và chiến tranh thông tin ngày càng tinh vi hiện nay.
Thứ ba, nâng cao năng lực bảo vệ chủ quyền dữ liệu và bảo đảm an ninh thông tin quốc gia. Dữ liệu ngày nay không chỉ là nguồn lực phát triển, mà còn là “tài nguyên chiến lược” gắn trực tiếp với chủ quyền quốc gia và an ninh quốc gia. Do đó, các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông cần tăng cường đầu tư công nghệ bảo mật dữ liệu, phát triển các giải pháp an toàn thông tin, bảo vệ hệ thống dữ liệu trọng yếu quốc gia và hạn chế nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng công nghệ nước ngoài. Cùng với đó, cần tăng cường năng lực kiểm soát, giám sát và bảo vệ dòng chảy dữ liệu quốc gia, bảo đảm quyền quản trị dữ liệu và quyền kiểm soát không gian mạng quốc gia trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay.
Thứ tư, phát huy vai trò của doanh nghiệp công nghệ, viễn thông trong xây dựng môi trường thông tin lành mạnh và nâng cao “sức đề kháng số” cho xã hội. Trước sự gia tăng của tin giả, thông tin xấu độc, lừa đảo trực tuyến và các hoạt động chống phá trên không gian mạng, các doanh nghiệp công nghệ viễn thông cần chủ động tham gia xây dựng “lá chắn số quốc gia” thông qua việc phát triển các giải pháp cảnh báo sớm, phát hiện và ngăn chặn thông tin độc hại, hỗ trợ bảo vệ người dùng trên môi trường số và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Đồng thời, cần tăng cường lan tỏa thông tin tích cực, góp phần định hướng dư luận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và xây dựng văn hóa ứng xử lành mạnh trên không gian mạng.
Thứ năm, chú trọng xây dựng nguồn nhân lực số có trình độ chuyên môn cao và bản lĩnh chính trị vững vàng. Trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền số quốc gia và nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Vì vậy, các doanh nghiệp công nghệ viễn thông cần quan tâm đào tạo đội ngũ nhân lực công nghệ số không chỉ giỏi về chuyên môn kỹ thuật mà còn có nhận thức chính trị đúng đắn, ý thức trách nhiệm đối với lợi ích quốc gia, dân tộc và trách nhiệm bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm hình thành đội ngũ “chiến sĩ số” có đủ năng lực tham gia bảo vệ an ninh mạng, an ninh thông tin và nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.
Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp công nghệ viễn thông, các tổ chức chính trị - xã hội và toàn xã hội trong bảo vệ chủ quyền số quốc gia. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng hiện nay không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng chuyên trách mà đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân. Trong đó, doanh nghiệp công nghệ, viễn thông cần phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt trong xây dựng hạ tầng số an toàn, bảo vệ chủ quyền dữ liệu, bảo đảm an ninh thông tin và giữ vững môi trường truyền thông lành mạnh trên không gian mạng.
Trong kỷ nguyên số, bảo vệ chủ quyền quốc gia không chỉ là bảo vệ lãnh thổ, biên giới hay vùng trời, vùng biển, mà còn là bảo vệ chủ quyền dữ liệu, chủ quyền thông tin và chủ quyền trên không gian mạng. Vì vậy, phát huy vai trò của doanh nghiệp công nghệ, viễn thông trong giữ vững chủ quyền số quốc gia chính là góp phần xây dựng “lá chắn số quốc gia”, bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và bảo vệ tương lai phát triển bền vững của đất nước trong thời đại số hiện nay.
