Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva ngày 14/10 kêu gọi Mỹ và các quốc gia phát triển khẩn trương kiểm soát tình trạng nợ công gia tăng, trong bối cảnh gánh nặng nợ đang gây sức ép lên hệ thống tài chính toàn cầu, đặc biệt là các nước thu nhập thấp. Theo IMF, tăng trưởng kinh tế đơn thuần không đủ để giải quyết vấn đề, mà cần có thêm các biện pháp thắt chặt tài khóa và giảm thâm hụt ngân sách.
Phát biểu tại Hội nghị thường niên mùa thu của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) ở Bangkok, Thái Lan, bà Georgieva cho biết Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và các nhà lãnh đạo khác của Mỹ đều nhận thức được tình trạng thâm hụt ngân sách liên bang và nợ quốc gia đang ở mức quá cao. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế không thể tự giải quyết khoản nợ quốc gia đã vượt 40.000 tỷ USD của Mỹ.
"Chúng tôi cho rằng tăng trưởng tất nhiên có ích, nhưng không thể tạo ra những điều chỉnh cần thiết đủ nhanh" - bà Georgieva nhấn mạnh. Theo bà, không có giải pháp thần kỳ nào cho vấn đề này và các chính phủ cần thực hiện thêm những biện pháp thắt chặt tài khóa nhằm giảm thâm hụt ngân sách.
Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh lợi suất trái phiếu tăng do các nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro, gây xáo trộn trên thị trường tài chính. Tình trạng nợ gia tăng cùng lạm phát toàn cầu, một phần do giá năng lượng tăng cao vì xung đột liên quan đến Iran, đã đẩy lãi suất lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, làm gia tăng gánh nặng đối với các quốc gia nghèo nhất thế giới.
Nỗ lực củng cố tài khóa đối mặt nhiều thách thức
Theo IMF, các nỗ lực kiểm soát nợ thông qua củng cố tài khóa, bao gồm giảm thâm hụt ngân sách và ổn định nợ công, đã gặp nhiều trở ngại do chi tiêu chính phủ tăng mạnh trong thời kỳ đại dịch COVID-19 và những năm sau đó.
Ông Rodrigo Valdes, Vụ trưởng Các vấn đề tài khóa của IMF, cảnh báo rủi ro tài khóa đang gia tăng nhưng nhiều quốc gia vẫn chưa có biện pháp ứng phó phù hợp. Đặc biệt, tình trạng thiếu kỷ luật tài khóa tại các nền kinh tế phát triển lớn không chỉ ảnh hưởng trong phạm vi quốc gia mà còn lan sang phần còn lại của thế giới.
Theo báo cáo Giám sát tài khóa mới nhất của IMF, tại những quốc gia nghèo nhất, chi phí trả lãi nợ so với nguồn thu ngân sách đã lên mức cao kỷ lục, trong khi viện trợ quốc tế sụt giảm khiến một số nước không thể bù đắp thiếu hụt tài chính. Điều này buộc các chính phủ phải đưa ra lựa chọn khó khăn giữa hỗ trợ những người dân dễ bị tổn thương nhất và thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
Phát biểu tại một sự kiện bên lề hội nghị IMF, Ngoại trưởng Anh Ed Miliband cho rằng các quốc gia thuộc Nam bán cầu đang phải gánh chịu hậu quả từ việc lãi suất tăng tại các nước giàu. Ông kêu gọi xây dựng một thỏa thuận mới về nợ, cho phép các quốc gia kéo dài thời gian trả nợ và đặc biệt là tái cấp vốn với lãi suất ưu đãi hơn, qua đó tạo thêm dư địa tài khóa cho các nước đang phát triển.
Ông Alexander De Croo, cựu Thủ tướng Bỉ, hiện là người đứng đầu Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), cho biết một quốc gia đang phát triển ở mức trung vị phải chi trả tiền lãi nợ cao gấp ba lần so với các nước phát triển. Trung bình, gần 10% chi tiêu chính phủ được dành cho việc trả nợ.
Trong khi đó, giá nhiên liệu và phân bón tăng cao, tác động của hiện tượng thời tiết El Niño cùng chi phí vay vốn gia tăng đang khiến nhiều quốc gia thu nhập thấp có rất ít dư địa để phục hồi kinh tế. Ông De Croo nhận định triển vọng cải thiện tình hình hiện vẫn chưa rõ ràng.
Thúc đẩy việc làm và đầu tư tại các nước đang phát triển
Bên cạnh giải quyết gánh nặng nợ, tạo việc làm cũng được xác định là một ưu tiên hàng đầu, đặc biệt trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi và có nguy cơ khiến nhiều nghề nghiệp truyền thống trở nên lỗi thời.
Theo các dự báo được đề cập tại hội nghị, hơn 1,2 tỷ thanh niên dự kiến gia nhập lực lượng lao động toàn cầu trong khoảng một thập kỷ tới, trong khi số việc làm mới được tạo ra, sau khi trừ đi số việc làm mất đi, chỉ khoảng 400 triệu. Khoảng cách lớn giữa nguồn cung lao động và cơ hội việc làm đặt ra thách thức đối với các nền kinh tế, nhất là những nước đang phát triển.
Trong tuần này, UNDP đã công bố sáng kiến "Việc làm vì thịnh vượng" (Jobs for Prosperity), nhằm kết nối các chính phủ, các ngân hàng phát triển như WB và doanh nghiệp tư nhân để thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực như du lịch, chăm sóc sức khỏe và chế biến thực phẩm.
Theo ông De Croo, sáng kiến này cùng các chương trình liên quan sẽ hỗ trợ các quốc gia thu hút đầu tư thông qua cải thiện quản trị, hoàn thiện chính sách và xây dựng danh mục các dự án có khả năng thu hút vốn. Ông nhấn mạnh đây là những giải pháp khả thi, đã được chứng minh có thể triển khai tại nhiều khu vực trên thế giới.
Trong một diễn biến khác tại hội nghị, IMF, Ngân hàng Trung ương Thái Lan và Nhóm Ngân hàng Thế giới ngày 14/10 đã công bố sáng kiến "Khuôn khổ Bangkok" (Bangkok Blueprint) nhằm chống tội phạm mạng, gian lận tài chính và các hình thức lừa đảo trực tuyến.
Thông báo được đưa ra một ngày sau khi các cuộc tấn công mạng khiến hệ thống làm lạnh tại hàng trăm cửa hàng ở Pháp bị quá nhiệt.
