Cùng với thi đua phát triển kinh tế - xã hội, Quảng Ninh hôm nay đang lan tỏa mạnh mẽ khí thế mới trong phát triển văn hóa. Không còn dừng lại ở gìn giữ, bảo tồn di sản, giá trị văn hóa, nghệ thuật truyền thống, các cấp, ngành, địa phương trong tỉnh đang đẩy mạnh thi đua sáng tạo, “đánh thức” tiềm năng văn hóa, biến những bản sắc riêng có thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.
Trong dòng chảy đó, tư duy về văn hóa đã có sự chuyển biến rõ nét từ bảo tồn, gìn giữ, sang “đánh thức” giá trị văn hóa, biến di sản thành sản phẩm, tài nguyên phục vụ phát triển du lịch, nâng cao đời sống người dân. Điều này thể hiện không chỉ ở sự đổi mới trong tư duy quản lý, mà còn ở cách làm sáng tạo, linh hoạt, gắn văn hóa với đời sống cộng đồng. Đặc biệt, từ thực tiễn triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, mỗi xã, phường, đặc khu không chỉ mở rộng về không gian hành chính, mà còn dày thêm về chiều sâu bản sắc, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài, bền vững.
Được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã Điền Xá, Hà Lâu và Yên Than, xã Điền Xá hôm nay không chỉ là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, mà còn hội tụ những giá trị văn hóa đặc sắc của nhiều dân tộc cùng sinh sống. Phát huy lợi thế đó, địa phương xác định rõ hướng đi: “Bảo tồn bản sắc - Phát triển bền vững - Hội nhập và lan tỏa giá trị văn hóa”. Minh chứng rõ nét là Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc lần thứ I gắn với Chợ phiên văn hóa vùng cao Hà Lâu năm 2026 đã tạo nên không gian trải nghiệm văn hóa sinh động, với nhiều hoạt động đặc sắc, như: Chương trình nghệ thuật “Sắc màu chợ phiên - Khát vọng vươn mình”, không gian chợ phiên Hà Lâu truyền thống; giải chạy “Hà Lâu Highland Marathon”, cùng các hoạt động thể thao, trò chơi dân gian…
Ông Lương Việt Hưng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Điền Xá, cho biết: Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc xã Điền Xá lần thứ I được tổ chức đã tạo dấu ấn tích cực, tạo nền tảng xây dựng sản phẩm văn hóa du lịch mang bản sắc riêng của địa phương. Trên cơ sở đó, xã đang tập trung xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch chợ phiên vùng cao Hà Lâu. Từ đây, huy động sự vào cuộc tích cực của người dân tham gia gìn giữ bản sắc, phát triển các loại hình văn hóa dân gian, qua đó lan tỏa giá trị văn hóa, tạo sinh kế và nâng cao đời sống nhân dân.
Tại xã đảo Cái Chiên, việc phục dựng, tổ chức Lễ hội đình - miếu Cái Chiên năm 2026 sau 77 năm gián đoạn cũng là minh chứng rõ nét cho tinh thần thi đua phát triển văn hóa từ cơ sở. Lễ hội không chỉ đáp ứng mong mỏi của người dân, mà còn khơi dậy những giá trị văn hóa lâu đời của cư dân vùng đảo, thu hút sự tham gia tích cực của cộng đồng. Từ việc phục dựng lễ hội, địa phương từng bước kết nối, khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch văn hóa, tâm linh, gắn với du lịch sinh thái biển đảo. Đây được xem là hướng đi bền vững, vừa bảo tồn di sản, vừa tạo sinh kế, góp phần xây dựng Cái Chiên trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Quảng Ninh.
Cùng với sự chuyển động tích cực từ cơ sở, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tiếp tục là điểm sáng trong bức tranh văn hóa của tỉnh. Tháng 7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới đã khẳng định những nỗ lực không ngừng nghỉ của Quảng Ninh trong hành trình tôn vinh, lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc. Năm 2026 được Quảng Ninh xác định là “Năm du lịch Yên Tử”. Đây là định hướng trọng tâm nhằm tiếp tục nâng tầm điểm đến văn hóa tâm linh của Di sản văn hóa thế giới Yên Tử.
Theo đó, tỉnh đã đẩy mạnh hoạt động truyền thông trong và ngoài nước; tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch quy mô lớn như: Festival Yên Tử “Hành trình di sản - Tinh hoa thế giới”, cuộc thi ảnh “Khoảnh khắc di sản”, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Non thiêng Yên Tử - Khí phách ngàn năm”, lễ hội xuân Yên Tử, hội nghị khoa học “Tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử”… Những hoạt động này không chỉ góp phần quảng bá di sản, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, đưa văn hóa trở thành điểm nhấn thu hút khách du lịch.
Có thể thấy, thi đua phát triển văn hóa ở Quảng Ninh hôm nay không còn là những khẩu hiệu mang tính phong trào, mà đã trở thành hành động tự giác, sáng tạo của mỗi địa phương, mỗi cộng đồng. Khi văn hóa được “đánh thức” và phát huy đúng cách, không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc, mà còn tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Đó cũng chính là con đường để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững.
