Trong nhiều tuần qua, hàng nghìn người đã xuống đường tại các thành phố lớn ở châu Âu. Một số cuộc biểu tình dẫn đến đụng độ, cướp phá, khiến nhiều người bị thương và lực lượng chức năng bắt giữ hàng nghìn người tại Pháp, Italy và Albania. Tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, người biểu tình dựng lều tại các quảng trường để phản đối giá thuê nhà và chi phí nhà ở ngày càng vượt quá khả năng chi trả. Giáo sư xã hội học María Silvestre thuộc Đại học Deusto (Tây Ban Nha) nhận định, giới trẻ châu Âu đang trải qua cảm giác bất an sâu sắc và thiếu khả năng kiểm soát tương lai.
Giá nhiên liệu tăng, chất lượng giáo dục và dịch vụ công suy giảm, cùng cuộc khủng hoảng nhà ở đang làm bùng phát làn sóng biểu tình tại nhiều quốc gia châu Âu trong mùa thu năm nay.
Theo GS María Silvestre, khi nhiều vấn đề xã hội cùng xuất hiện, một sự kiện cụ thể có thể trở thành ngòi nổ, khiến những bất mãn tích tụ lâu ngày bùng phát thành các cuộc biểu tình trên đường phố.
Làn sóng bất ổn diễn ra trong bối cảnh một số nền kinh tế lớn của Liên minh châu Âu (EU), trong đó có Pháp, Italy và Tây Ban Nha, đang tiến gần các cuộc bầu cử quan trọng. Trong khi đó, các đảng cực hữu gia tăng ảnh hưởng tại Đức và có thể tiếp tục giành thêm sự ủng hộ ở những quốc gia khác.
Châu Âu cũng đứng trước thời điểm quan trọng trong vấn đề hỗ trợ Ukraine. Tổng thống Mỹ Donald Trump đang có những động thái tiếp cận Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong khi các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cáo buộc Nga gia tăng các cuộc tấn công hỗn hợp nhằm vào họ.
Các chính trị gia cánh hữu đã tận dụng tình trạng bất ổn để thúc đẩy quan điểm của mình. Tại Pháp, dù các cuộc biểu tình thu hút nhiều thành phần xã hội, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn quy trách nhiệm về tình trạng phá hoại cho người nhập cư.
Ngày 19/10, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Người nhập cư đã chiếm lĩnh nước Pháp. Họ phải ĐÓNG CỬA BIÊN GIỚI, NGAY LẬP TỨC!”.
Nhiều cuộc biểu tình bắt nguồn từ sự bất mãn của giới trẻ. Tuy nhiên, một số nhóm quá khích mặc đồ đen, che mặt đã kích động bạo lực. Giới chức và cảnh sát Pháp không quy trách nhiệm cho người nhập cư.
Dưới đây là những nguyên nhân chính thúc đẩy làn sóng bất ổn tại châu Âu.
Học sinh, giáo viên phản đối tình trạng thiếu nguồn lực giáo dục
Tại Pháp, quốc gia có truyền thống biểu tình lâu đời, học sinh trung học đã tổ chức phong tỏa trường học và xuống đường trong hơn 3 tuần qua. Họ yêu cầu chính phủ tăng đầu tư cho giáo dục, đặc biệt tại những khu vực có thu nhập thấp, nơi nhiều trường học thiếu giáo viên, nhân viên và cơ sở vật chất xuống cấp.
Phong trào sau đó mở rộng khi Tổng Liên đoàn Lao động Pháp (CGT) cùng nhiều tổ chức và nhà hoạt động tham gia, trong lúc học sinh bước vào kỳ nghỉ thu. Những người biểu tình tiếp tục đưa ra yêu cầu giải quyết tình trạng chi phí sinh hoạt tăng cao và cải thiện dịch vụ công.
Mặc dù hàng trăm nghìn người tuần hành ôn hòa, các vụ bạo lực cuối tuần qua đã khiến tình hình tại nhiều địa phương trở nên nghiêm trọng. Lực lượng chức năng bắt giữ khoảng 2.400 người sau các vụ gây rối và cướp phá tại Paris, Marseille, Lyon và Bordeaux.
Tại thành phố Limoges, một đám cháy lớn bao trùm tòa thị chính có từ thế kỷ XIX, gần như phá hủy toàn bộ công trình. Một số trường học cũng xảy ra hỏa hoạn. Trong các cuộc đụng độ, một số học sinh và người gây rối ném bom xăng, trong khi lực lượng thực thi pháp luật sử dụng hơi cay để giải tán đám đông. Các vụ việc khiến hàng trăm người bị thương.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lên án các hành vi bạo lực xảy ra ngày 17/10, đồng thời cáo buộc những phần tử cực tả tìm cách gây hỗn loạn thông qua các vụ tấn công công trình công cộng và lực lượng cảnh sát.
Trong bài phát biểu hiếm hoi trên truyền hình ngày 18/10, ông Macron khẳng định những người cướp phá phải bồi thường thiệt hại, còn những đối tượng tìm cách phá hoại nền cộng hòa phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Tại Tây Ban Nha, giáo viên tiểu học và trung học ở Madrid bắt đầu cuộc đình công vô thời hạn từ tuần trước, yêu cầu cải thiện tiền lương và điều kiện làm việc. Trước đó, giáo viên tại nhiều địa phương khác của Tây Ban Nha cũng tổ chức các cuộc đình công tương tự trong năm nay.
Khủng hoảng nhà ở gây sức ép đối với giới trẻ
Tại quảng trường Puerta del Sol ở trung tâm Madrid, những dãy lều bạt đã xuất hiện trong nhiều tuần qua khi người dân xuống đường phản đối giá nhà và tiền thuê nhà tăng cao.
Phong trào bùng phát sau vụ cưỡng chế buộc bà Maricarmen, 87 tuổi, rời khỏi nơi ở. Bà sau đó qua đời trong thời gian điều trị tại bệnh viện. Sự việc làm gia tăng bất bình trong dư luận và thúc đẩy các nhóm biểu tình dựng lều tại nhiều thành phố khác của Tây Ban Nha.
Trước sức ép từ công chúng, chính phủ do đảng Xã hội lãnh đạo đã thông qua một số biện pháp nhằm tăng khả năng tiếp cận nhà ở với giá hợp lý. Tuy nhiên, các biện pháp này không nhận đủ sự ủng hộ tại Quốc hội. Tình hình dẫn đến việc Thủ tướng Pedro Sánchez tuyên bố tổ chức bầu cử trước thời hạn vào tháng 11. Các tổ chức công đoàn cũng kêu gọi tiến hành tổng đình công trong tháng này, lần đầu tiên sau 14 năm.
Những cuộc biểu tình phản đối chi phí nhà ở tăng cao cũng xuất hiện tại Lisbon và Porto, hai thành phố lớn nhất Bồ Đào Nha, cùng Barcelona của Tây Ban Nha, với tình trạng du lịch quá mức đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhà ở.
Theo phân tích của nhật báo kinh tế Expansión, mức lương tối thiểu tại Tây Ban Nha hiện là 1.221 euro/tháng (khoảng 1.370 USD), trong khi giá thuê trung bình một căn hộ rộng 80m² lên tới khoảng 1.130 euro/tháng (tương đương 1.270 USD).
Diana Manzanares, một nữ nhân viên phục vụ 20 tuổi tham gia khu lều biểu tình tại Madrid, cho biết phần lớn tiền lương của cô phải dành để trả tiền thuê nhà. "Người ở ghép với tôi cũng chật vật trang trải cuộc sống như tôi. Đây là thực tế mà tôi và phần lớn những người sống tại thành phố này đang phải đối mặt”, cô chia sẻ.
Chi phí sinh hoạt tăng cao làm bùng phát biểu tình tại Italy
Tại Italy, phong trào mang tên “Italia in Piazza” (Italy xuống đường) đã thu hút hàng nghìn người tham gia. Những người biểu tình yêu cầu cải thiện việc làm, dịch vụ y tế, giáo dục, khả năng tiếp cận nhà ở và tăng tiền lương.
Theo số liệu của chính phủ Italy, tỷ lệ lạm phát tại nước này tăng lên 4,2% trong tháng 9, cao hơn mức 3,8% của khu vực đồng euro.
Sau những cuộc tuần hành ôn hòa, bạo loạn đã xảy ra tại Turin, Bologna và Milan, trung tâm tài chính và thời trang của Italy. Tại Milan, những người quá khích đeo mặt nạ đụng độ với cảnh sát, cướp phá cửa hàng và phóng hỏa tài sản.
Cảnh sát Milan cho biết, trong 2 ngày bất ổn, lực lượng chức năng bắt giữ 271 người, phần lớn là người chưa thành niên. Các vụ đụng độ cũng khiến 14 nhân viên an ninh bị thương.
Trong khi đó, một nhóm mới thành lập mang tên “Phong trào 17/10” tuyên bố sẽ duy trì hoạt động biểu tình lâu dài, với kế hoạch tập trung vào lúc 15 giờ thứ bảy hằng tuần tại nhiều thành phố trên khắp Italy.
Sinh viên Albania tham gia phong trào chống tham nhũng
Tại thủ đô Tirana của Albania, các cuộc biểu tình phản đối chính phủ đã kéo dài hơn một tuần và ngày càng căng thẳng. Đụng độ leo thang sau khi học sinh trung học và sinh viên đại học tham gia phong trào phản đối chính phủ mang tên “Flamingo”, yêu cầu Thủ tướng Edi Rama thuộc đảng Xã hội từ chức.
Ông Rama lên án những người biểu tình, cho rằng họ chịu ảnh hưởng của tư tưởng cực đoan và phong trào antifa. Antifa là thuật ngữ chỉ các nhóm hoạt động cực tả có tổ chức lỏng lẻo tại Mỹ. Tổng thống Donald Trump đã đưa phong trào này vào danh sách tổ chức khủng bố.
Chống tham nhũng là một trong những yêu cầu trọng tâm của phong trào Flamingo. Tên gọi của phong trào bắt nguồn từ khu vực sinh sống tự nhiên của loài hồng hạc, nơi chính phủ của Thủ tướng Rama đã đồng ý cho phép triển khai một dự án du lịch nghỉ dưỡng cao cấp quy mô lớn có liên quan đến Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo trang web của phong trào, những người tham gia cũng yêu cầu chính phủ tăng cường bảo vệ các dịch vụ y tế, giáo dục và chế độ lương hưu công.
Tại Serbia, sinh viên đại học tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phong trào biểu tình chống tham nhũng quy mô lớn kéo dài gần 2 năm. Phong trào đang tìm cách ngăn cản cựu lãnh đạo theo đường lối dân túy Aleksandar Vucic trở lại nắm quyền trong cuộc bầu cử Quốc hội sắp tới.
Ông Vucic, cựu Tổng thống Serbia, đặt mục tiêu trở thành Thủ tướng sau cuộc bầu cử ngày 25/10. Trong khi đó, đảng Danh sách Sinh viên, với sự ủng hộ của giới trẻ, được đánh giá có mức độ ủng hộ sát với đảng của ông Vucic. Cục diện cạnh tranh quyết liệt khiến kết quả bầu cử khó dự đoán, đồng thời làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xảy ra bạo lực.
Nhìn chung, làn sóng biểu tình từ Pháp, Italy, Tây Ban Nha đến Albania và Serbia phản ánh những bất mãn ngày càng gia tăng liên quan đến chi phí sinh hoạt, nhà ở, giáo dục, dịch vụ công và tham nhũng. Giới trẻ giữ vai trò nổi bật trong nhiều phong trào, khi những khó khăn kinh tế và sự bất định về tương lai tiếp tục thúc đẩy họ xuống đường đòi thay đổi.
