Vụ một hành khách tử vong sau khi bị văng khỏi ghế trên tàu lượn siêu tốc tại công viên giải trí Six Flags Over Georgia, bang Georgia (Mỹ), ngày 12/10 đang làm dấy lên lo ngại về mức độ an toàn của các trò chơi cảm giác mạnh, trong bối cảnh các công viên giải trí liên tục phát triển những tàu lượn có tốc độ cao hơn và những cú lao dốc mạnh hơn. Dù tai nạn chết người trên tàu lượn siêu tốc rất hiếm gặp, vụ việc một lần nữa đặt ra câu hỏi về hiệu quả của hệ thống bảo vệ hành khách và sự khác biệt trong quy định giám sát an toàn giữa các bang của Mỹ.
Nạn nhân được xác định là ông Hassan Jihad Ibn Kariem, 42 tuổi, nhân viên một trường học tại thành phố Atlanta. Theo cảnh sát hạt Cobb, ông Kariem bị văng khỏi ghế khi đang tham gia trò chơi tàu lượn Goliath, va vào những hành khách khác trước khi rơi xuống phía dưới đường tàu. Bốn hành khách khác, đều là trẻ vị thành niên, bị thương nhưng may mắn không nguy hiểm đến tính mạng.
Giới chức Georgia hiện chưa công bố nhiều thông tin về nguyên nhân khiến nạn nhân bị văng khỏi ghế. Văn phòng Ủy viên Bảo hiểm và An toàn phòng cháy chữa cháy bang Georgia, cơ quan phụ trách kiểm tra an toàn định kỳ hằng năm đối với các trò chơi giải trí, cho biết đang tiến hành điều tra toàn diện vụ tai nạn.
Goliath là tàu lượn siêu tốc đã hoạt động khoảng 20 năm, có những đoạn lao dốc từ độ cao 61 mét và đạt tốc độ tối đa khoảng 112 km/h. Khác với những tàu lượn có vòng xoắn hoặc đoạn đường lộn ngược, Goliath tập trung tạo cảm giác mạnh thông qua tốc độ và các đoạn lao dốc.
Sau vụ tai nạn, tập đoàn Six Flags đã tạm thời đóng cửa 9 tàu lượn có thiết kế tương tự tại Bắc Mỹ như một biện pháp phòng ngừa. Nhà sản xuất Bolliger & Mabillard cho biết đang tích cực điều tra sự việc và chưa đưa ra bình luận thêm cho đến khi hiểu rõ hơn những gì đã xảy ra.
Quy định giám sát an toàn tàu lượn khác nhau giữa các bang
Vụ tai nạn tại Georgia cũng thu hút sự chú ý đến hệ thống quản lý an toàn các trò chơi giải trí tại Mỹ. Hiện chính phủ liên bang không trực tiếp quản lý tàu lượn siêu tốc tại các công viên giải trí lớn. Trách nhiệm giám sát chủ yếu thuộc về từng bang, dẫn đến sự khác biệt đáng kể về yêu cầu kiểm tra và mức độ quản lý.
Thượng nghị sĩ Ed Markey của bang Massachusetts đã nhiều lần tìm cách khắc phục điều mà ông gọi là "lỗ hổng" trong quy định an toàn liên bang. Theo đó, Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Mỹ (CPSC) có thẩm quyền quản lý các trò chơi lưu động tại hội chợ, nhưng không trực tiếp giám sát các thiết bị giải trí cố định tại những công viên lớn.
Sự khác biệt thể hiện rõ trong cách quản lý của từng địa phương. Tại California, những trò chơi mới hoặc được cải tạo phải được cơ quan chức năng của bang phê duyệt. Các thiết bị và hoạt động vận hành được kiểm tra hằng năm, trực tiếp bởi cơ quan quản lý hoặc thông qua kết quả kiểm tra do chủ sở hữu thực hiện.
Trong khi đó, Florida miễn kiểm tra an toàn cấp bang đối với các công viên giải trí lớn nhất, trong đó có Walt Disney World và Universal. Các công viên này tự tiến hành kiểm tra và áp dụng quy trình an toàn riêng, nhưng phải báo cáo các trường hợp thương tích hoặc tử vong. Bang Texas cũng chủ yếu dựa vào các đơn vị kiểm định tư nhân do chủ công viên hoặc công ty bảo hiểm thuê.
Tại Arizona, nơi có công viên Six Flags Hurricane Harbor Phoenix, không có cơ quan cấp bang chuyên trách quản lý hoặc kiểm tra an toàn các trò chơi giải trí. Luật pháp yêu cầu kiểm tra tư nhân hằng năm, còn việc thực thi chủ yếu do chính quyền địa phương đảm nhận.
Ngành công viên giải trí áp dụng các tiêu chuẩn an toàn riêng
Bên cạnh các quy định của từng bang, phần lớn công viên giải trí trên thế giới tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật ASTM do giới chuyên môn trong ngành xây dựng. Các tiêu chuẩn này bao gồm yêu cầu về thiết kế, chế tạo thiết bị, cũng như giới hạn gia tốc và lực tác động mà hành khách được phép chịu đựng.
Ông Dennis Speigel, chuyên gia tư vấn công viên giải trí và cựu Chủ tịch Hiệp hội Công viên Giải trí và Điểm tham quan Quốc tế (IAAPA), cho biết ngành này có nhiều lớp kiểm tra an toàn. Các đơn vị vận hành còn chịu sức ép từ những công ty bảo hiểm, vốn có thể phải chi trả khoản bồi thường lớn nếu xảy ra sự cố.
Số liệu của ngành cho thấy trong năm 2024, tỷ lệ thương tích nghiêm trọng phải báo cáo đối với tàu lượn siêu tốc là 1,27 trường hợp trên mỗi triệu lượt chơi. Tính chung các trò chơi tại công viên giải trí, IAAPA cho biết hành vi của khách tham gia góp phần gây ra 66% số trường hợp thương tích, trong khi yếu tố kỹ thuật chiếm 15% và yếu tố vận hành chiếm 9%.
Chuyên gia đánh giá cơ chế bảo vệ của tàu lượn đáng tin cậy
Theo các chuyên gia, tàu lượn siêu tốc hiện đại được trang bị nhiều lớp bảo vệ nhằm hạn chế nguy cơ hành khách bị văng khỏi ghế, ngay cả khi phương tiện vận hành ở tốc độ cao hoặc thực hiện các chuyển động đột ngột. Ông Martin Lewison, chuyên gia về tàu lượn siêu tốc và giảng viên Đại học Farmingdale State College, cho rằng rất khó hình dung một sự cố cơ học xảy ra với hệ thống giữ an toàn của Goliath do đặc điểm thiết kế của thiết bị này.
Tàu Goliath sử dụng thanh chắn an toàn dạng vỏ sò, được kéo xuống giữ phần đùi và hông hành khách. Thanh chắn hoạt động bằng cơ cấu bánh cóc, phát ra tiếng lách cách khi được hạ xuống và có nhiều bộ phận dự phòng nhằm bảo đảm hệ thống vẫn hoạt động nếu một bộ phận gặp trục trặc. Hệ thống điều khiển còn hiển thị đèn xanh xác nhận tình trạng an toàn của từng ghế trước khi đoàn tàu được phép xuất phát. Về lý thuyết, tàu không thể khởi hành nếu tất cả các thanh chắn chưa được khóa đúng cách.
Không có hệ thống nào bảo đảm an toàn tuyệt đối
Dù các cơ chế bảo vệ được đánh giá là đáng tin cậy, những vụ tai nạn nghiêm trọng trong quá khứ cho thấy rủi ro vẫn có thể xảy ra.
Năm 2022, một thiếu niên 14 tuổi đến từ Missouri tử vong sau khi rơi khỏi một trò chơi tại công viên giải trí ở Orlando do dây đai bảo vệ không khóa đúng cách vì kích thước cơ thể của em. Trước đó, năm 2013, một phụ nữ 52 tuổi tại Dallas thiệt mạng sau khi trượt khỏi ghế trên tàu lượn Texas Giant thuộc Six Flags Over Texas.
Sau vụ tai nạn năm 2013, Six Flags đã thiết kế lại phần đệm của thanh chắn và dây an toàn, đồng thời bổ sung ghế thử tại lối vào để hành khách kiểm tra xem mình có phù hợp với hệ thống bảo vệ hay không.
Ông Nick Mendenhall, người chứng kiến vụ tai nạn ngày 12/10 và đã đi tàu Goliath hơn 12 lần trong những tuần gần đây, cho biết nhân viên công viên luôn kiểm tra thanh chắn trước mỗi chuyến.
"Có hai nhân viên, mỗi người đứng một bên đoàn tàu. Họ dùng tay ấn thanh chắn xuống và lần nào cũng kiểm tra để chắc chắn rằng nó đã khóa. Tôi chưa từng thấy họ bỏ qua bước này" - ông Mendenhall nói.
Trong khi nguyên nhân vụ tai nạn tại Six Flags Over Georgia vẫn đang được điều tra, sự việc tiếp tục thu hút sự chú ý đến hiệu quả của các cơ chế bảo vệ hành khách và hệ thống giám sát an toàn tại Mỹ. Đặc biệt, sự khác biệt trong quy định giữa các bang đặt ra vấn đề về cách kiểm soát rủi ro đối với những trò chơi có tốc độ cao và mức độ thử thách ngày càng lớn.
