Ba tập đoàn công nghệ Google, Meta và TikTok đã đệ đơn kiện riêng rẽ nhằm ngăn chặn việc thực thi một đạo luật của bang California (Mỹ) về bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực của mạng xã hội. Các doanh nghiệp cho rằng đạo luật này vi phạm quyền tự do ngôn luận theo Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ.
Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ, được thông qua năm 1791, bảo đảm các quyền tự do cơ bản của công dân, trong đó có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tôn giáo, hội họp hòa bình và kiến nghị chính quyền. Theo quy định này, chính quyền không được ban hành những biện pháp hạn chế quyền tự do biểu đạt trái với Hiến pháp.
Tuy nhiên, quyền tự do ngôn luận không mang tính tuyệt đối và có thể chịu một số giới hạn theo pháp luật. Trong lĩnh vực công nghệ, phạm vi bảo vệ của Tu chính án thứ nhất đối với hoạt động lựa chọn, sắp xếp và hiển thị nội dung trên các nền tảng trực tuyến đang là vấn đề gây tranh luận pháp lý. Các tập đoàn Google, Meta và TikTok viện dẫn tu chính án này để phản đối đạo luật của California, trong khi chính quyền bang khẳng định mục tiêu của đạo luật là bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ từ mạng xã hội.
Đạo luật số 1709 về hạn chế độ tuổi sử dụng các nền tảng trực tuyến do Thống đốc Gavin Newsom ký ban hành ngày 10/9/2026, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đạo luật cấm các công ty công nghệ cung cấp cho trẻ em dưới 16 tuổi những tính năng có khả năng gây nghiện, như bảng tin đề xuất nội dung liên tục, cuộn trang không giới hạn và tự động phát video. Đồng thời, các nền tảng phải triển khai những biện pháp hợp lý để xác minh độ tuổi người dùng, bảo đảm trẻ em dưới 16 tuổi không thể tiếp cận các tính năng nêu trên.
Google, Meta và TikTok lần lượt đệ đơn kiện tại các tòa án liên bang ở San Francisco, Los Angeles và San Jose thuộc bang California. Ngoài lập luận liên quan Tu chính án thứ nhất, ba doanh nghiệp cho rằng đạo luật còn vi phạm Điều 230 của Đạo luật về Chuẩn mực truyền thông năm 1996. Điều khoản này quy định cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với các công ty công nghệ về nội dung do bên thứ ba đăng tải trên nền tảng của họ.
Gia tăng sức ép bảo vệ trẻ em trên môi trường số
Các vụ kiện diễn ra trong bối cảnh những tập đoàn công nghệ lớn đang chịu sự giám sát ngày càng chặt chẽ về tác động của mạng xã hội đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Hàng nghìn vụ kiện do các trường học, cơ quan chính quyền và cá nhân khởi xướng đã đặt ra vấn đề trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến đối với sức khỏe tinh thần của người dùng trẻ tuổi.
Tháng 8 vừa qua, Meta đạt được thỏa thuận pháp lý mang tính bước ngoặt, theo đó tập đoàn đồng ý chi trả tối đa 18 tỷ USD và tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em trên hai nền tảng Facebook và Instagram.
Thỏa thuận khép lại một vụ xét xử liên quan tình trạng thanh thiếu niên nghiện mạng xã hội, đồng thời giải quyết các yêu cầu pháp lý từ gần như toàn bộ các bang của Mỹ.
Vụ việc kéo dài nhiều năm, tập trung xem xét trách nhiệm của Meta đối với những tác động tiêu cực mà các nền tảng của tập đoàn có thể gây ra cho sức khỏe tinh thần trẻ em, đặc biệt là các tính năng được thiết kế nhằm thu hút và duy trì sự chú ý của người dùng trẻ tuổi.
Tháng 9, TikTok cũng đạt được thỏa thuận dàn xếp với bang Alabama liên quan các tính năng có khả năng gây nghiện trên nền tảng này.
Các tập đoàn công nghệ phản đối quy định mới
Ngày 5/11, Văn phòng Tổng chưởng lý California Rob Bonta, bên bị kiện trong cả 3 vụ việc, cho biết đang xem xét các hồ sơ pháp lý và khẳng định sẽ bảo vệ những đạo luật của bang nhằm bảo đảm an toàn cho trẻ em trên môi trường mạng.
Về phía các doanh nghiệp, TikTok cho rằng đạo luật mới vi phạm rõ ràng các quy định của Hiến pháp Mỹ về quyền tự do biểu đạt, đồng thời hạn chế hoạt động lựa chọn và sắp xếp nội dung dựa trên sở thích người dùng.
Theo TikTok, đây là phương thức phổ biến mà các nhà sách, đài truyền hình và dịch vụ phát trực tuyến đã áp dụng từ lâu. Doanh nghiệp khẳng định đã triển khai nhiều biện pháp bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên nền tảng của mình. TikTok cho rằng đạo luật không ghi nhận những tiến bộ trong việc nâng cao an toàn trực tuyến, đồng thời hạn chế quyền tự do ngôn luận và quyền của cha mẹ trong việc quyết định nội dung phù hợp với con em.
Trong khi đó, Meta cho rằng đạo luật vi phạm Tu chính án thứ nhất khi cho phép chính quyền can thiệp vào cách các nền tảng tổ chức, hiển thị và chia sẻ thông tin tới người dân California. Thực thi quy định mới có thể buộc doanh nghiệp phải loại bỏ những tính năng giúp điều chỉnh trải nghiệm phù hợp với độ tuổi thanh thiếu niên, hoặc hạn chế khả năng kết nối của hàng nghìn người dùng trẻ tại California với gia đình, bạn bè và cộng đồng.
Google cũng bày tỏ quan điểm rằng cha mẹ là những người có điều kiện phù hợp nhất để đưa ra quyết định liên quan việc sử dụng Internet của con em mình. Tập đoàn cho biết đã cung cấp nhiều công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh cùng các biện pháp bảo vệ người dùng nhỏ tuổi.
Người phát ngôn Google José Castañeda nhận định những quy định có phạm vi áp dụng quá rộng có thể ảnh hưởng đến các hệ thống mà doanh nghiệp xây dựng nhằm giúp trẻ em tiếp cận những video có chất lượng và phù hợp với lứa tuổi.
Các vụ kiện tiếp tục cho thấy những khác biệt trong quan điểm giữa cơ quan quản lý và các doanh nghiệp công nghệ về phương thức bảo vệ trẻ em trên môi trường số, cũng như giới hạn can thiệp của chính quyền đối với hoạt động của các nền tảng mạng xã hội.
