Hai cách tiếp cận của Tổng thống Donald Trump trong định hình trật tự thế giới

Trong chuyến công du châu Á tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tham dự hai cuộc gặp cấp cao với những nhóm đối tác có lợi ích chiến lược khác nhau: hội nghị Bộ tứ (QUAD) tại Philippines và cuộc gặp ba bên với lãnh đạo Trung Quốc, Nga tại Thâm Quyến. Dù đều nhấn mạnh quan hệ hữu nghị với các nhà lãnh đạo, hai cuộc gặp cho thấy những cách tiếp cận khác biệt của Washington đối với quan hệ quốc tế trong bối cảnh trật tự thế giới đang thay đổi.

ap26323066971275.jpg
Các cuộc gặp của ông Trump tại châu Á cho thấy những cách tiếp cận khác nhau trước trật tự thế giới đang thay đổi. Ảnh: AP

Ngày 17/11, Tổng thống Trump gặp Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Thủ tướng Australia Anthony Albanese tại Manila, Philippines, nhằm củng cố cơ chế Đối thoại An ninh Bộ tứ (QUAD). Đây là khuôn khổ hợp tác giữa bốn quốc gia có chung mục tiêu ứng phó với ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Hai ngày sau, tại Thâm Quyến, Trung Quốc, ông Trump tham dự cuộc hội đàm ba bên chưa từng có tiền lệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Cuộc gặp tập trung thảo luận các vấn đề quốc tế quan trọng, trong đó có những cơ hội hợp tác mới giữa ba cường quốc.

Theo chuyên gia Ken Moriyasu, nghiên cứu viên cao cấp về châu Á tại Viện Hudson, QUAD đại diện cho trật tự quốc tế hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai, dựa trên hợp tác giữa các quốc gia dân chủ và nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Trong khi đó, cuộc gặp Mỹ - Trung - Nga làm nổi bật khả năng hình thành một cách tiếp cận khác, trong đó các cường quốc lớn công nhận phạm vi ảnh hưởng của nhau và tránh can thiệp vào những lợi ích cốt lõi của đối phương.

Hai cuộc gặp với những thông điệp khác biệt

Hội nghị QUAD được tổ chức trong một phòng họp khách sạn tại Manila, với bốn bàn dài xếp thành hình tứ giác và quốc kỳ của các nước tham dự. Các nhà lãnh đạo ngồi cùng thành viên nội các, tạo không khí làm việc tương đối giản dị và cởi mở.

Trước cuộc họp, Tổng thống Trump chụp ảnh chung và trao đổi với báo giới, nhiều lần thể hiện sự thân thiện với ba người đồng cấp. Ông gọi các nhà lãnh đạo Nhật Bản, Ấn Độ và Australia là những người bạn, đồng thời nhấn mạnh khả năng trao đổi trực tiếp giữa các bên.

Trái lại, cuộc hội đàm Mỹ - Trung - Nga diễn ra trong không gian trang trọng tại một khu nghỉ dưỡng thuộc sở hữu nhà nước ở Thâm Quyến. Ba nhà lãnh đạo ngồi cách nhau quanh chiếc bàn lớn hình tròn, giữa phòng họp được trang trí bằng hoa, đèn chùm pha lê và các tác phẩm điêu khắc bằng ngọc.

Không khí cuộc gặp cũng mang tính nghi thức hơn. Chủ tịch Tập Cận Bình đọc phát biểu chuẩn bị sẵn, Tổng thống Putin tập trung vào các tài liệu trước mặt, trong khi Tổng thống Trump lắng nghe và thỉnh thoảng mỉm cười.

Ngoại giao cá nhân và quan hệ giữa các cường quốc

Tại cả hai cuộc gặp, Tổng thống Trump đều nhấn mạnh quan hệ cá nhân tốt đẹp với những người đồng cấp, bất kể sự khác biệt về lợi ích và lập trường giữa các quốc gia.

Trong hội nghị QUAD, ông khẳng định các nhà lãnh đạo có thể liên hệ trực tiếp với mình khi cần trao đổi hoặc giải quyết vấn đề. Tổng thống Mỹ coi sự gần gũi giữa các cá nhân là một yếu tố thuận lợi cho hợp tác.

Tại Thâm Quyến, ông Trump cũng gọi Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Putin là những người bạn. Nhà lãnh đạo Mỹ được ông Tập trực tiếp đón tại sân bay, trong khi cuộc gặp với Tổng thống Putin có những cử chỉ chào hỏi thân mật.

Trong cuộc hội đàm ba bên, ông Trump cho rằng những bất đồng giữa các quốc gia không nên trở thành lý do ngăn cản đối thoại. Cách tiếp cận này thể hiện mong muốn duy trì tiếp xúc trực tiếp với cả các đối tác truyền thống lẫn những nước có quan hệ cạnh tranh với Washington.

Tuy nhiên, các cuộc gặp cũng cho thấy sự khác biệt giữa việc củng cố một khuôn khổ hợp tác đã hình thành và tìm kiếm tiếng nói chung giữa các cường quốc có nhiều lợi ích đối lập.

Khác biệt trong kết quả và định hướng hợp tác

Tuyên bố chung sau hội nghị QUAD khẳng định cơ chế này hướng tới thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng, đồng thời xác định những lĩnh vực hợp tác cụ thể như trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng và giám sát hàng hải. Các nội dung phản ánh sự tương đồng về lợi ích và định hướng hợp tác giữa Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia, đặc biệt trong các vấn đề an ninh và công nghệ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Trong khi đó, tuyên bố chung của Mỹ, Trung Quốc và Nga tập trung vào những mục tiêu rộng hơn, bao gồm cải tổ Liên hợp quốc, tăng nguồn cung dầu mỏ và khẳng định phản đối chiến tranh hạt nhân.

Theo cựu Đại sứ Mỹ tại Malaysia Edgard Kagan, hiện là cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), tuyên bố ba bên mang tính biểu tượng nhiều hơn so với văn kiện của QUAD, nhưng vẫn chứa đựng những nội dung cụ thể hơn dự kiến.

Ông Kagan đặc biệt chú ý đến những cam kết liên quan đến vũ khí hạt nhân và việc duy trì đối thoại trong tương lai, coi đây là sự nhượng bộ đáng kể từ phía Trung Quốc.

Hai cuộc gặp trong cùng một chuyến công du châu Á vì vậy phản ánh những hướng tiếp cận song song của chính quyền Tổng thống Trump: một mặt củng cố hợp tác với các đồng minh và đối tác để duy trì vai trò của Mỹ tại khu vực, mặt khác thúc đẩy đối thoại trực tiếp với Trung Quốc và Nga về những vấn đề có ảnh hưởng rộng lớn đến trật tự quốc tế.

Quỳnh Trang (Theo AP)

Cùng chuyên mục