Hiện thực hóa Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng sức mạnh của văn hóa, bằng niềm tin của nhân dân và bằng thành tựu phát triển ngày càng thuyết phục của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Đảng càng văn minh, nhân văn càng phải lấy văn hóa làm nền tảng
Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 80-NQ/TW, để văn hóa thực sự trở thành trụ cột chiến lược của phát triển quốc gia, trước hết phải bắt đầu từ Đảng Cộng sản Việt Nam - hạt nhân lãnh đạo toàn diện, trực tiếp sự nghiệp xây dựng, đổi mới và chấn hưng văn hóa.
Từ khi ra đời đến nay, Đảng luôn là hạt nhân lãnh đạo, đồng thời là chủ thể kiến tạo và bồi đắp những giá trị văn hóa cách mạng. Văn hóa của Đảng hay văn hóa Đảng, vì thế đã hòa quyện với dòng chảy văn hóa dân tộc, trở thành một bộ phận quan trọng trong nền văn hóa Việt Nam hiện đại. Mỗi bước phát triển của cách mạng Việt Nam đều gắn liền với quá trình Đảng không ngừng vun đắp các giá trị đạo đức, trí tuệ và bản lĩnh, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và củng cố niềm tin của nhân dân đối với sự nghiệp cách mạng. Văn hóa Đảng được đúc kết trọn vẹn qua 8 chữ vàng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”. Theo quan điểm của Người, văn hóa Đảng được kiến tạo trên ba nền tảng cốt lõi: Thứ nhất là sự kết tinh từ bản chất giai cấp, mục tiêu lý tưởng, nền tảng lý luận Mác - Lênin. Thứ hai, là đạo đức cách mạng, là tinh thần chí công vô tư, tận trung với nước, tận hiếu với dân; luôn đặt lợi ích chung lên trên hết và toàn tâm toàn ý làm "người đầy tớ thật trung thành của Nhân dân”. Thứ ba, tính “văn minh” của Đảng được thể hiện sống động qua năng lực tư duy đổi mới, phong cách lãnh đạo và lề lối sinh hoạt. Nổi bật nhất là việc thực hành nghiêm túc chế độ tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình để không ngừng tự chỉnh đốn, gắn bó máu thịt với nhân dân.
Thực tiễn gần một thế kỷ Đảng ra đời và lãnh đạo cách mạng Việt Nam đã chứng minh, trước biến động của lịch sử và những thách thức của thời cuộc, xây dựng văn hóa Đảng luôn là yêu cầu tiên quyết để Đảng giữ vững vai trò lãnh đạo, củng cố niềm tin của nhân dân và không ngừng tự đổi mới, tự chỉnh đốn. Đây là quá trình bồi đắp, rèn luyện và hoàn thiện hệ giá trị vật chất và tinh thần thể hiện bản chất, sức sống, trí tuệ, danh dự và lương tâm của Đảng. Quá trình này bao gồm việc kiên định nền tảng tư tưởng chính trị; rèn luyện đạo đức cách mạng; thực hành văn hóa trọng dân và xây dựng văn hóa tổ chức, lề lối làm việc.
Văn hóa Đảng càng mạnh thì “sức đề kháng” nội sinh càng lớn. Bởi nền tảng tư tưởng của Đảng được bảo vệ không chỉ bằng lý lẽ phản bác mà còn bằng hiệu quả lãnh đạo, bằng phẩm chất của đội ngũ cán bộ, bằng niềm tin mà nhân dân gửi gắm. Nói cách khác, sức mạnh của văn hóa Đảng là sức mạnh thuyết phục từ thực tiễn. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để xây dựng “thế trận an ninh văn hóa” vững chắc, góp phần ngăn chặn suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Quan trọng hơn, khi Đảng thực sự là hiện thân của đạo đức, văn minh, niềm tin của nhân dân sẽ được củng cố, qua đó xây dựng “thế trận lòng dân” - lá chắn hiệu quả nhất trước mọi âm mưu xuyên tạc, chia rẽ và chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng.
Trong bối cảnh thế giới biến động khó lường, không gian số mở ra cả cơ hội lẫn thách thức, trong khi cạnh tranh về “sức mạnh mềm” ngày càng trở thành một mặt trận quan trọng giữa các quốc gia, đòi hỏi những đổi mới về tư duy phát triển văn hóa. Đất nước ta đang bước vào một kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, phải có tư duy, cách làm mới, những đột phá trong các quyết sách chiến lược; khơi dậy niềm tự hào, phát huy mạnh mẽ giá trị văn hóa, sức mạnh, tinh thần đoàn kết và ý chí của con người Việt Nam; thống nhất chặt chẽ giữa “ý Đảng, lòng dân”; tiếp tục nâng tầm tư duy, trí tuệ, bản lĩnh của Đảng để lãnh đạo đất nước vững bước trên con đường đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững.
Nhận thức rõ những yêu cầu của thời đại, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nâng tầm vị thế của văn hóa, xác định văn hóa Việt Nam không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là “nền tảng vững chắc”, “trụ cột” và “hệ điều tiết” cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước; đồng thời khẳng định phát triển văn hóa phải được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục bồi đắp văn hóa Đảng, bởi sức mạnh lãnh đạo và sức lan tỏa của văn hóa dân tộc trước hết được khởi nguồn từ chính văn hóa của Đảng cầm quyền.
TS. Nhị Lê, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, phân tích: Đảng phải là lực lượng văn hóa và trở thành biểu tượng văn hóa dân tộc. Đó chính là văn hóa Đảng - văn hóa của đội tiên phong chính trị lãnh đạo, cầm quyền, dẫn dắt dân tộc Việt Nam vươn tới phồn vinh - càng là một trong những phương diện đột phá mang tầm chiến lược thấm đẫm không chỉ trong đổi mới và phát triển đất nước về chính trị hay kinh tế, an ninh hay đối ngoại mà còn xuyên thấm và tỏa sáng trong toàn bộ đời sống đất nước hội nhập, nâng cao vị thế, sức mạnh dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế.
Hơn hết, khi văn hóa Đảng không ngừng được bồi đắp, mỗi cán bộ, đảng viên là hạt nhân tiên phong lan tỏa các giá trị tốt đẹp, các giá trị văn hóa Đảng vào đời sống xã hội, thông qua văn hóa nêu gương, tinh thần phụng sự nhân dân, trách nhiệm, kỷ cương và sự thống nhất giữa lời nói với việc làm; sẽ góp phần chuyển hóa các giá trị chính trị, đạo đức và văn hóa thành những chuẩn mực ứng xử gần gũi, có sức thuyết phục trong cộng đồng.
Chính quá trình lan tỏa ấy sẽ tạo động lực để hiện thực hóa 4 hệ giá trị cốt lõi được Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định, gồm: Hệ giá trị quốc gia (hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc); Hệ giá trị văn hóa (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học); Hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh) và chuẩn mực con người Việt Nam (yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo). Khi được vun đắp từ trong Đảng và lan tỏa ra toàn xã hội, các hệ giá trị này sẽ thẩm thấu vào mọi lĩnh vực của đời sống, trở thành thước đo hành vi, lối sống và nền tảng tinh thần vững chắc của cộng đồng, thay vì chỉ dừng lại ở những định hướng.
Xây dựng một nền văn hóa đủ mạnh dẫn dắt khát vọng phát triển
Nghị quyết số 80-NQ/TW đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Đảng về văn hóa. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận như nền tảng tinh thần của xã hội thì nay được xác định là “nền tảng vững chắc”, “trụ cột” và “hệ điều tiết” của sự phát triển; đồng thời trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực nâng cao vị thế quốc gia trong cạnh tranh toàn cầu. Trên cơ sở đó, Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam vào Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Global Soft Power Index - GSPI), khẳng định vị thế văn hóa của một quốc gia phát triển có thu nhập cao.
Mục tiêu này phản ánh sự gặp gỡ giữa tư duy phát triển văn hóa của Đảng với xu thế vận động của thế giới hiện đại. Thực tiễn cho thấy, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ số, sức mạnh của một quốc gia không còn được đo chủ yếu bằng tiềm lực quân sự hay quy mô kinh tế mà còn bằng khả năng tạo dựng niềm tin, sức hấp dẫn và ảnh hưởng đối với cộng đồng quốc tế. Bảng xếp hạng GSPI toàn cầu hiện đánh giá 193 quốc gia dựa trên hàng chục tiêu chí liên quan đến văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, chất lượng quản trị, môi trường đầu tư, ngoại giao và hình ảnh quốc gia. Năm 2025, Việt Nam xếp thứ 52 thế giới, tăng 2 bậc so với năm trước, cho thấy uy tín và sức hấp dẫn của đất nước đang từng bước được nâng cao.
Điều đáng chú ý là không quốc gia nào trong top dẫn đầu chỉ số GSPI chỉ nhờ vào kinh tế hoặc chỉ nhờ vào văn hóa. Mỹ duy trì vị trí số một trong bảng xếp hạng 2025 nhờ sự cộng hưởng giữa công nghệ, giáo dục, truyền thông, các thương hiệu toàn cầu và sức ảnh hưởng chính trị. Trung Quốc vươn lên vị trí thứ 2 nhờ cải thiện sức mạnh kinh tế, công nghệ, văn hóa và khả năng kể câu chuyện quốc gia ra thế giới. Nhật Bản (thứ 4) tạo dựng hình ảnh từ chất lượng sản phẩm, tinh thần kỷ luật, đổi mới sáng tạo cùng sức lan tỏa của văn hóa đại chúng. Hàn Quốc (thứ 12) được xem là hình mẫu thành công trong việc chuyển hóa văn hóa thành ảnh hưởng quốc tế thông qua điện ảnh, âm nhạc, công nghiệp sáng tạo và thương hiệu quốc gia. Điểm chung của các quốc gia này là đều xây dựng được một hệ giá trị có sức hấp dẫn, được thể hiện trong cả đời sống xã hội, mô hình phát triển và hình ảnh con người.
Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW: Không tiếp cận văn hóa theo nghĩa hẹp chỉ gồm văn học, nghệ thuật hay di sản mà đặt văn hóa vào trung tâm của toàn bộ quá trình phát triển. Một nền hành chính minh bạch là vấn đề thể chế nhưng đồng thời cũng là văn hóa công vụ. Một doanh nghiệp kinh doanh trung thực là hoạt động kinh tế nhưng đồng thời là văn hóa kinh doanh. Một xã hội thượng tôn pháp luật là vấn đề quản trị nhưng cũng là văn hóa pháp quyền. Một quốc gia có công dân văn minh, sáng tạo, trách nhiệm là kết quả của quá trình xây dựng văn hóa con người. Vì vậy, phát triển văn hóa không chỉ nhằm tạo ra nhiều sản phẩm văn hóa hơn mà còn nhằm nâng cao chất lượng phát triển quốc gia, củng cố niềm tin xã hội và gia tăng sức hấp dẫn của Việt Nam đối với thế giới.
Từ góc độ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đây chính là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược. Nền tảng tư tưởng không chỉ được bảo vệ bằng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái mà còn bằng năng lực kiến tạo một mô hình phát triển ưu việt, một hệ giá trị có sức thuyết phục và một nền văn hóa đủ mạnh để lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Khi văn hóa trở thành sức mạnh mềm quốc gia, uy tín của đất nước được nâng cao, niềm tin của nhân dân được củng cố và sức hấp dẫn của con đường phát triển Việt Nam được khẳng định bằng chính thực tiễn sinh động của cuộc sống.
Giá trị đột phá của Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ nằm ở việc xác định văn hóa là “nền tảng vững chắc”, “trụ cột” và “hệ điều tiết” của phát triển, mà còn ở việc mở rộng không gian bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ phòng thủ sang chủ động tiến công. Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng sử dụng “xâm lăng văn hóa”, truyền bá những giá trị lệch chuẩn nhằm làm suy giảm niềm tin xã hội và phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, câu trả lời căn cơ nhất không chỉ là phản bác mà là xây dựng một nền văn hóa đủ mạnh để tự vệ.
Hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đề ra chính là kiến tạo “thế trận an ninh văn hóa” vững chắc, bồi đắp “sức đề kháng” tinh thần của xã hội và phát huy sức mạnh mềm quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Khi văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống chính trị, kinh tế, xã hội; khi các hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và con người Việt Nam trở thành chuẩn mực ứng xử và hành động trong cộng đồng, thì nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được củng cố từ chính niềm tin của nhân dân và những thành tựu phát triển của đất nước. Trong bối cảnh cạnh tranh về giá trị, tư tưởng và sức mạnh mềm ngày càng gay gắt, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch mà còn là quá trình chủ động xây dựng một nền văn hóa đủ mạnh để định hướng xã hội và khơi dậy khát vọng phát triển. Đó cũng là con đường để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, nâng cao vị thế quốc gia và khẳng định sức sống của con đường mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân ta đã lựa chọn.
