Đưa giá trị di sản vào khai thác

Trong dòng chảy phát triển kinh tế - xã hội và văn hóa, Quảng Ninh không chỉ được biết đến bởi tốc độ tăng trưởng ấn tượng, mà còn bởi con người hào sảng và một hệ thống di sản vật thể, phi vật thể phong phú. Qua nhiều thế hệ, những giá trị ấy đã bồi đắp nên bản sắc riêng, góp phần làm nên diện mạo và sức sống của vùng đất Quảng Ninh.

Quảng Ninh là vùng đất hội tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử, văn hóa. Nơi đây lưu dấu ba nền văn hóa kế tiếp nhau là Soi Nhụ, Cái Bèo và Hạ Long. Quảng Ninh còn có Yên Tử được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới; nơi thương cảng Vân Đồn ra đời năm 1149 dưới thời vua Lý Anh Tông, trở thành một trong những thương cảng quan trọng của Đại Việt thời kỳ độc lập.

Trải qua các thời kỳ, mảnh đất này còn ghi dấu những chiến công trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, được lưu giữ qua hệ thống di tích đến hôm nay. Cùng với đó là những xóm thợ mỏ gắn với quá trình hình thành, phát triển của ngành Than, những bản làng của đồng bào các dân tộc thiểu số với đời sống, phong tục và sắc màu riêng...

Để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, Quảng Ninh đã ban hành nghị quyết riêng, dành nguồn lực tương xứng cho lĩnh vực này, đồng thời tạo hành lang chính sách và cơ chế để các địa phương cùng tham gia gìn giữ, phát huy giá trị di sản. Nhờ vậy, giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã triển khai 31 dự án tu bổ di tích với tổng vốn đầu tư khoảng 850 tỷ đồng.

Mới đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa ra danh mục mới nhất về di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh của Quảng Ninh, bao gồm: 609 di tích, trong đó có 2 di sản thế giới, 8 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 57 di tích cấp quốc gia, 102 di tích cấp tỉnh và 442 di tích trong Danh mục kiểm kê di tích. Sở cũng đang hoàn thiện việc kiểm kê, lập hồ sơ danh mục di sản văn hóa phi vật thể để làm tiền đề bảo tồn và khai thác, phát huy hiệu quả các giá trị.

Từ những chuyển động mang tính định hướng của thành phố, các địa phương, đơn vị có di tích đều đang nỗ lực làm mới và nâng cao giá trị di tích.

Phát huy lợi thế Di sản thế giới, phường Yên Tử liên tiếp tổ chức thành công Lễ hội mùa thu Yên Tử “Sắc thu thiền định”, tour “Bình minh trên đỉnh chùa Đồng” và nhiều sự kiện quy mô lớn, có sức lan tỏa. Yên Tử cũng là địa phương cấp xã đầu tiên trong cả nước trong năm 2025 và 9 tháng năm 2026 tổ chức 3 sự kiện thể thao tầm quốc gia, khu vực, gồm: Giải leo núi Yên Tử, Giải chạy địa hình Yên Tử Ultra Trail, Giải Marathon Yên Tử - Chạm vào vùng Di sản. Gần đây, phường Yên Tử có những đóng góp tích cực vào lộ trình đề nghị UNESCO công nhận Phật hoàng Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2058 nhân dịp kỷ niệm 800 năm ngày sinh và 750 năm ngày mất của ngài.

Phường Cẩm Phả cũng là địa phương có những nét mới trong công tác đưa di sản vào khai thác giá trị gần đây. Ví như show diễn thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc” đã được tổ chức tại di tích cấp tỉnh - hang Ngọc Rồng vào đầu tháng 6 vừa qua, được cho là show có ứng dụng công nghệ đa phương tiện, ánh sáng, âm thanh kết hợp nghệ thuật biểu diễn, tinh hoa ẩm thực… Hang Ngọc Rồng còn được Tổ chức Giải thưởng Châu Á (Asia Awards Organization - AAO) lựa chọn làm nơi tổ chức Lễ trao Giải thưởng Kiến trúc châu Á (Asia Architecture Design Awards - AADA) và Giải thưởng Du lịch, Lữ hành châu Á (Asia Hospitality Awards - AHA).

Gần đây nhất, ngày 23/9, trong khuôn khổ Hội nghị Lữ hành toàn quốc năm 2026 và Hội nghị công tác xúc tiến du lịch năm 2026 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND thành phố Quảng Ninh tổ chức, trên 100 doanh nghiệp lữ hành lớn trên toàn quốc, các hãng truyền thông và đối tác đã tham gia trải nghiệm show diễn thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc”.

Cùng với Yên Tử, Cẩm Phả, trong định hướng phát huy giá trị di sản, nhiều địa phương đang dần triển khai số hóa di sản bằng hình ảnh 3D, chuyển thể câu chuyện di sản thành phim tài liệu, podcast, đồ họa hoặc những thước phim ngắn; xây dựng không gian trải nghiệm trực tuyến kết hợp mua sắm sản phẩm cho các làng nghề…

Các địa phương của Quảng Ninh đang chuyển hóa nguồn lực tài nguyên di sản thành lợi thế phát triển, đưa kinh tế di sản trở thành động lực tăng trưởng mới.