Khi mùa đông đến, thời gian ban ngày ngắn lại, trời tối sớm hơn có thể khiến nhiều người cảm thấy buồn bã, mệt mỏi và thiếu năng lượng. Theo các chuyên gia y tế, đây có thể là dấu hiệu của chứng trầm cảm theo mùa, một dạng rối loạn tâm lý liên quan đến sự thay đổi ánh sáng tự nhiên trong năm.
Hàng triệu người trên thế giới có thể mắc chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (Seasonal Affective Disorder - SAD). Tình trạng này thường xuất hiện vào mùa thu, trở nên rõ rệt hơn trong mùa đông và giảm dần khi mùa xuân hoặc mùa hè đến.
Tại Mỹ, ngày 1/11, phần lớn các địa phương chuyển từ giờ mùa hè sang giờ tiêu chuẩn bằng cách chỉnh đồng hồ lùi lại một giờ. Sự thay đổi này khiến trời tối sớm hơn theo giờ sinh hoạt hằng ngày, làm giảm cơ hội tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi chiều. Theo các chuyên gia, điều này có thể khiến các triệu chứng trầm cảm theo mùa trở nên rõ rệt hơn ở những người có nguy cơ mắc bệnh.
Các chuyên gia cho biết trầm cảm theo mùa có nhiều mức độ khác nhau. Một số người chỉ cảm thấy buồn bã, uể oải hoặc thiếu động lực trong những tháng mùa đông. Tuy nhiên, những trường hợp nặng hơn có thể xuất hiện các triệu chứng trầm cảm kéo dài, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt hằng ngày.
Vì sao thiếu ánh sáng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng?
Đến nay, các nhà khoa học chưa xác định đầy đủ nguyên nhân gây trầm cảm theo mùa. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy ánh sáng tự nhiên có vai trò quan trọng đối với hoạt động của não bộ và trạng thái tinh thần.
Theo Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH), phụ nữ có nguy cơ mắc chứng rối loạn này cao hơn nam giới. Người mắc bệnh có thể thường xuyên cảm thấy buồn bã, bi quan, mất hy vọng, khó tập trung, suy giảm trí nhớ hoặc gặp khó khăn khi đưa ra quyết định.
Các nhà khoa học đang nghiên cứu cách mắt tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu tới não bộ. Trong đó, ánh sáng xanh, một thành phần có nhiều trong ánh sáng mặt trời, góp phần giúp cơ thể duy trì sự tỉnh táo và điều hòa tâm trạng.
Nhà nghiên cứu Kathryn Roecklein thuộc Đại học Pittsburgh (Mỹ) đã so sánh phản ứng của mắt đối với ánh sáng xanh ở những người mắc và không mắc trầm cảm theo mùa.
Kết quả cho thấy nhóm mắc bệnh thường ít nhạy cảm hơn với ánh sáng xanh, đặc biệt trong mùa đông. Phát hiện này giúp các nhà khoa học hiểu thêm về mối liên hệ giữa ánh sáng tự nhiên và sức khỏe tinh thần.
Tiếp xúc với ánh sáng giúp cải thiện tâm trạng
Theo bác sĩ Paul Desan thuộc Đại học Yale (Mỹ), nhiều người mắc trầm cảm theo mùa có thể cải thiện triệu chứng nhờ liệu pháp ánh sáng.
Phương pháp này sử dụng đèn chuyên dụng có cường độ sáng mạnh để bổ sung ánh sáng trong những ngày ít nắng. Người bệnh thường tiếp xúc với nguồn sáng khoảng 30 phút mỗi buổi sáng.
Các nghiên cứu cho thấy đèn có độ rọi khoảng 10.000 lux, tương đương cường độ sáng cao gấp khoảng 20 lần ánh sáng thông thường trong nhà, có thể giúp cải thiện tâm trạng khi sử dụng đúng cách.
Bác sĩ Desan cho biết liệu pháp này cũng có thể mang lại lợi ích cho những người chỉ cảm thấy buồn bã hoặc thiếu năng lượng nhẹ trong mùa đông. Tuy nhiên, không phải loại đèn nào cũng phù hợp. Một số sản phẩm trên thị trường có cường độ sáng quá thấp nên khó mang lại hiệu quả như mong muốn. Các chuyên gia khuyến nghị người có triệu chứng trầm cảm nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thiết bị chiếu sáng chuyên dụng.
Duy trì sinh hoạt điều độ và tăng cường giao tiếp
Bên cạnh liệu pháp ánh sáng, các bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm hoặc tư vấn tâm lý tùy theo tình trạng của từng người.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị duy trì giờ ngủ và thức dậy ổn định, thường xuyên vận động và dành thời gian đi bộ ngoài trời, kể cả trong những ngày nhiều mây.
Theo nhà nghiên cứu Kelly Rohan thuộc Đại học Vermont (Mỹ), liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) có thể giúp người mắc trầm cảm theo mùa cải thiện sức khỏe tinh thần lâu dài. Đây là phương pháp trị liệu tâm lý giúp người bệnh nhận biết và điều chỉnh những suy nghĩ tiêu cực, đồng thời từng bước thay đổi thói quen sinh hoạt theo hướng tích cực hơn.
Các nghiên cứu cho thấy hiệu quả của liệu pháp ánh sáng có thể giảm khi người bệnh ngừng sử dụng, trong khi liệu pháp nhận thức hành vi có khả năng duy trì tác dụng lâu hơn.
Bà Rohan khuyến khích những người có dấu hiệu trầm cảm theo mùa chủ động tham gia các hoạt động đơn giản nhưng mang lại niềm vui, như gặp gỡ bạn bè, uống cà phê, đi dạo hoặc duy trì những sở thích cá nhân.
Theo các chuyên gia, cảm giác buồn bã thoáng qua khi thời tiết thay đổi không đồng nghĩa với mắc bệnh trầm cảm. Tuy nhiên, nếu tình trạng buồn chán, mệt mỏi, mất hứng thú kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, người dân nên tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
