Từ truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" được tôi luyện từ cuộc Tổng bãi công lịch sử của hơn 3 vạn thợ mỏ năm 1936, xuyên suốt 90 năm qua, ngành Than luôn coi trọng việc gìn giữ, xây dựng văn hóa thợ mỏ, văn hóa doanh nghiệp trên cơ sở đề cao tinh thần đoàn kết, sẻ chia, ý thức tập thể, tác phong công nghiệp trong lao động sản xuất cũng như đời sống. Đây được xem là nền tảng cốt lõi và động lực cho sự phát triển bền vững của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) hôm qua và hôm nay.
Sáng mãi ngọn lửa vùng than
Người thợ mỏ cần lao mà anh hùng. Ban đầu, họ chính là những người nông dân từ các làng quê ra Vùng mỏ, mang theo văn hóa làng xã truyền thống của người Việt sinh cơ lập nghiệp trên quê hương mới. Sản xuất công nghiệp than làm theo ca kíp với giờ giấc, quy trình nghiêm ngặt, môi trường lao động lại vất vả, nặng nhọc, luôn tiềm ẩn những nguy cơ mất an toàn trên tầng cao, dưới lò sâu đòi hỏi người thợ mỏ phải có sự đoàn kết, gắn bó khăng khít, tương trợ lẫn nhau. Chính trong môi trường làm việc ấy cũng dần tạo nên tính cách mộc mạc, cởi mở, hào sảng của người thợ mỏ.
Dưới ách áp bức, xiềng xích của thực dân Pháp, hơn 3 vạn thợ mỏ vùng than đã đồng loạt đứng dậy trong cuộc tổng bãi công lịch sử ngày 12/11/1936. Với khẩu hiệu “Kỷ luật và Đồng tâm chúng ta nhất định thắng”, những người thợ sống trong lao khổ đã buộc chủ mỏ Pháp phải nhượng bộ, chấp nhận tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện sống cho thợ mỏ. Từ thắng lợi về kinh tế - sinh kế này cũng đánh dấu một mốc son cho sự trưởng thành của giai cấp công nhân Việt Nam, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong lịch sử ngành Than. Trải qua các giai đoạn chiến tranh, đất nước thống nhất rồi bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, truyền thống này vẫn được gìn giữ và phát huy, trở thành sức mạnh tinh thần giúp các doanh nghiệp cùng nhau vượt qua những thách thức, khó khăn sống còn của ngành Than.
Giai đoạn sau đổi mới có thể kể đến là vào những năm 90 của thế kỷ trước, khi nền kinh tế suy thoái, than tồn kho lớn, các đơn vị ngành Than dù phải hạch toán độc lập vẫn âm thầm chia sẻ thị trường, hỗ trợ nhau vượt khó. Gần đây, ngành Than cũng liên tiếp phải đối mặt với những biến cố lớn như: Thảm họa mưa lụt lịch sử năm 2015, đại dịch Covid-19 năm 2020-2022 và siêu bão số 3 Yagi năm 2024. Thiên tai, dịch bệnh đã gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng, có những giai đoạn đã làm tê liệt dây chuyền sản xuất của các doanh nghiệp TKV. Trong thời điểm nguy cấp đó, các đơn vị đã không quản ngại khó khăn, chi viện nhân lực, thiết bị ứng cứu lẫn nhau. Những người thợ mỏ cũng có lúc đứng trước nguy cơ mất việc làm vì thiên tai, dịch bệnh, nhưng sau cùng họ vẫn chọn ở lại kề vai sát cánh cùng doanh nghiệp, đoàn kết một lòng khôi phục hoạt động sản xuất của mỏ.
Việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa “Kỷ luật và Đồng tâm” trong doanh nghiệp ngành Than hôm nay được thể hiện bằng ý thức chấp hành kỷ luật lao động, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, nghĩa tình, sự sẻ chia trong cộng đồng thợ mỏ và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của ngành Than và quê hương Quảng Ninh. Tinh thần ấy vẫn luôn được duy trì, khi có doanh nghiệp ngành Than nào xảy ra sự cố trong sản xuất, lãnh đạo các đơn vị trong vùng đều có mặt, sẵn sàng sẻ chia nguồn lực và thăm hỏi kịp thời. Tinh thần tương thân tương ái, coi khó khăn của doanh nghiệp bạn như khó khăn của doanh nghiệp mình chính là giá trị nhân văn sâu sắc làm nên sức mạnh tổng hợp của TKV.
Lấy người lao động làm trung tâm
Giờ đây, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” đã trở thành nền tảng của văn hóa doanh nghiệp trong ngành Than. TKV xác định người lao động là trung tâm của mọi chiến lược phát triển. Vì vậy, các doanh nghiệp đều chú trọng cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao thu nhập, bảo đảm an toàn lao động cho thợ mỏ, đồng thời xây dựng môi trường làm việc văn minh, hiện đại và thân thiện với người lao động. Ngay sau khi kết thúc ca sản xuất, người thợ mỏ có điều kiện tắm rửa, thay trang phục bảo hộ tại các công trình nhà tắm, giặt, sấy được đầu tư đồng bộ ở nhiều đơn vị, qua đó nâng cao điều kiện vệ sinh lao động. Các bữa ăn ca được chăm lo chu đáo, đầy đủ dinh dưỡng trong không gian sạch đẹp, văn minh…
Đồng thời, phong trào xây dựng môi trường làm việc “sáng - xanh - sạch” được triển khai rộng khắp trong các mỏ, từ chỉnh trang mặt bằng sản xuất, cải tạo cảnh quan, trồng cây xanh đến hoàn nguyên môi trường sau khai thác. Qua đó, góp phần tạo dựng không gian lao động ngày càng khang trang, sạch đẹp, nâng cao chất lượng đời sống của người lao động trong ngành Than. Nhiều đơn vị của TKV thường xuyên đạt danh hiệu “Doanh nghiệp tiêu biểu vì người lao động” là một minh chứng rõ nét cho điều đó.
Những năm gần đây, gắn liền với tốc độ phát triển và hiện đại hóa sản xuất, văn hóa doanh nghiệp TKV đã khoác lên mình diện mạo mới đầy văn minh, khoa học. Từ phong cách làm việc, tác phong công nghiệp đến trang phục, trụ sở điều hành của các đơn vị đều có sự chuyển biến rõ nét. Đơn cử như ở Than Núi Béo, nét đẹp văn hóa đi vào đời sống thợ mỏ rất giản dị, từ cử chỉ giao tiếp đúng mực đến thái độ nghiêm túc, đúng giờ trong các hoạt động; cán bộ và công nhân chung một màu áo, tư trang chỉn chu; cung cách phục vụ tại nhà ăn ca chu đáo, lịch sự; quy định không hút thuốc tại văn phòng, không uống rượu buổi trưa đã trở thành nếp sống tự giác với mỗi người. Người lao động đều có ý thức xây dựng không gian xanh trong môi trường làm việc chung.
Còn tại Công ty CP Than Vàng Danh, văn hóa thợ mỏ đã được cụ thể hóa thành 5 điều quy ước nếp sống văn hóa cụ thể, thiết thực. Đó là tinh thần yêu nghề, yêu mỏ, đoàn kết giúp đỡ đồng nghiệp; chấp hành nghiêm kỷ luật lao động và quy định an toàn; làm việc tận tâm, đạt năng suất và chất lượng cao; xây dựng lối sống văn minh, giữ gìn môi trường làm việc sáng - xanh - sạch; không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao trình độ.
Bồi đắp giá trị văn hóa tinh thần
Truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" không chỉ là sức mạnh to lớn giúp TKV vượt qua những khó khăn trong lao động sản xuất, mà còn là nguồn cảm hứng sáng tác vô tận cho nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật, tạo nên sức sống phong trào văn hóa, văn nghệ sôi nổi trong ngành Than. Những năm qua, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam luôn quan tâm, chăm lo hoạt động văn hóa văn nghệ, tổ chức các phong trào, đầu tư cơ sở vật chất, phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng nhân tài, động viên, tạo điều kiện và hỗ trợ văn nghệ sĩ có năng khiếu, đam mê cống hiến.
Hệ thống các CLB văn hóa - thể thao được hình thành đến tận các cơ sở trong ngành Than và hoạt động thường xuyên, có chất lượng, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của công nhân, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong các doanh nghiệp. Những người thợ mỏ cũng là những nghệ sĩ tài năng, giàu đam mê trên sân khấu. Điều này thể hiện rõ nhất trong các hội diễn nghệ thuật quần chúng của ngành Than - một trong những sân chơi nghệ thuật chất lượng bậc nhất trong các doanh nghiệp cả nước và ở Quảng Ninh.
Cùng với đó, các doanh nghiệp trong ngành Than cũng gìn giữ và phát huy tốt những di sản văn hóa mà các thế hệ tiền nhân để lại. Theo thống kê, TKV có 9 di tích lịch sử - văn hóa; 4 địa điểm lịch sử ghi dấu những cột mốc phát triển của ngành; 1 quảng trường lớn; 8 công trình tượng đài; 8 công trình văn hóa tâm linh đền thờ và nhà bia tưởng niệm tri ân thế hệ đi trước; 26 nhà/phòng truyền thống lưu giữ hàng ngàn hiện vật quý giá; 83 nhà văn hóa/hội trường/nhà sinh hoạt tập thể; 25 thư viện; 44 nhà luyện tập và thi đấu thể thao; 40 sân bóng đá; 33 sân tennis và 4 bể bơi. Nhiều di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh đã và đang được đầu tư trùng tu, tôn tạo, đáp ứng nhu cầu của người lao động TKV và nhân dân cũng như phục vụ du khách tham quan.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, TKV xác định văn hóa doanh nghiệp vừa là nền tảng, vừa là động lực cho phát triển bền vững. Việc bảo tồn di sản không đứng tách rời mà phải gắn chặt với giáo dục truyền thống, phát triển văn hóa doanh nghiệp và đóng góp vào hạ tầng xã hội nơi ngành Than đứng chân.
Một bước ngoặt mang tính chiến lược, đó là Tập đoàn đã ban hành Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa vật thể trong Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Theo đó, nội dung đề án đề ra các mục tiêu cụ thể: Xây dựng văn hóa và người lao động TKV “An toàn - Đoàn kết - Phát triển - Hiệu quả”; xây dựng văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững của Tập đoàn, góp phần xây dựng đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
