Các cuộc bầu cử ngày 3/11 tại Mỹ ghi nhận những dấu mốc lịch sử khi phụ nữ bản địa lần đầu tiên giành chiến thắng tại nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng, từ Thượng viện Mỹ, chính quyền bang đến chính quyền các cộng đồng bộ lạc.
Mỹ có hàng trăm cộng đồng bản địa được Chính phủ liên bang công nhận. Nhiều cộng đồng có chính quyền riêng, quản lý các vấn đề nội bộ theo quy định của pháp luật liên bang và bộ lạc. Tuy nhiên, dù giữ vai trò quan trọng trong đời sống gia đình và cộng đồng, phụ nữ bản địa từ lâu vẫn ít có cơ hội nắm giữ các vị trí lãnh đạo chính trị.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đánh dấu bước chuyển đáng chú ý. Bà Peggy Flanagan trở thành phụ nữ bản địa đầu tiên đắc cử Thượng viện Mỹ, bà Deb Haaland trở thành phụ nữ bản địa đầu tiên đắc cử Thống đốc bang, trong khi bà Crystalyne Curley trở thành nữ Tổng thống đầu tiên của cộng đồng Navajo.
Ông Jordan James Harvill, thành viên cộng đồng Cherokee và là chuyên gia chiến lược của tổ chức vận động chính trị Advance Native Political Leadership, nhận định những chiến thắng này phản ánh kết quả của nhiều thập niên vận động nhằm tăng cường sự tham gia của người bản địa, đặc biệt là phụ nữ, vào đời sống chính trị Mỹ.
Lần đầu tiên phụ nữ lãnh đạo cộng đồng Navajo
Bà Crystalyne Curley từng nuôi ước mơ tham gia chính trị từ năm 9 tuổi, sau chuyến tham quan Hội đồng Navajo khi còn học lớp 3. Tại đây, bà chứng kiến cuộc tranh luận giữa hai nhà lập pháp và mong muốn một ngày được tham gia hoạt động của cơ quan này.
Nhiều năm sau, bà Curley không chỉ thực hiện được ước mơ thời thơ ấu mà còn trở thành người phụ nữ đầu tiên được bầu làm Tổng thống Navajo. Theo kết quả kiểm phiếu chưa chính thức, bà Curley giành chiến thắng sít sao trước luật sư Justin Jones.
Navajo là một trong những cộng đồng bản địa lớn nhất tại Mỹ, có vùng lãnh thổ rộng khoảng 70.000km², trải dài trên 3 bang Arizona, New Mexico và Utah. Đây là cộng đồng bộ lạc có diện tích lãnh thổ lớn nhất trong số các bộ lạc được Chính phủ liên bang công nhận và đứng thứ 2 về dân số, sau cộng đồng Cherokee tại bang Oklahoma.
Trong hơn một thế kỷ kể từ khi chính quyền Navajo hiện đại hình thành, tất cả những người giữ chức Tổng thống đều là nam giới. Quan điểm về vai trò lãnh đạo của phụ nữ vẫn có sự khác biệt trong cộng đồng này. Một số người cho rằng truyền thống không cho phép phụ nữ đảm nhiệm vị trí lãnh đạo cao nhất. Tuy nhiên, những người khác nhấn mạnh xã hội Navajo vốn có truyền thống coi trọng vai trò của phụ nữ và xác định dòng họ theo mẹ.
Bà Jennifer Nez Denetdale, Giáo sư nghiên cứu về người Diné, tên gọi truyền thống của người Navajo, tại Đại học New Mexico, cho biết các quan niệm truyền thống được viện dẫn để bảo vệ cả hai lập trường.
Bà Curley thừa nhận đã phải đối mặt với những quan điểm phân biệt giới trong quá trình tranh cử. Theo bà, phụ nữ thường phải nỗ lực nhiều hơn để chứng minh năng lực lãnh đạo, đặc biệt trong đời sống chính trị Navajo.
Trước khi đắc cử Tổng thống, bà Curley cũng là phụ nữ đầu tiên giữ chức Chủ tịch Hội đồng Navajo, cơ quan lập pháp của cộng đồng.
Dự kiến, bà Curley và Phó Tổng thống đắc cử Chris Deschene sẽ nhậm chức vào tháng 1/2027. Chính quyền mới đặt mục tiêu giảm sự phụ thuộc vào ngành khai thác than đá, vốn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Navajo, đồng thời tăng cường tiếng nói của cộng đồng trong quá trình xây dựng chính sách liên bang đối với người bản địa.
Cũng trong cuộc bầu cử ngày 3/11, cộng đồng Seneca tại miền tây bang New York lần đầu tiên bầu một phụ nữ làm Tổng thống. Người đắc cử là bà Tina Abrams, thành viên lâu năm của hội đồng lãnh đạo cộng đồng.
Phụ nữ bản địa lần đầu tiên đắc cử Thượng viện Mỹ
Tại bang Minnesota, bà Peggy Flanagan, thành viên đảng Dân chủ, trở thành phụ nữ bản địa đầu tiên đắc cử Thượng viện Mỹ. Bà Flanagan thuộc cộng đồng White Earth và từng giữ chức Phó Thống đốc Minnesota.
Phát biểu tại buổi gặp mặt những người ủng hộ sau chiến thắng, bà Flanagan khẳng định sự đồng hành của phụ nữ bản địa có ý nghĩa quan trọng đối với hành trình chính trị của mình.
Trong hơn 230 năm kể từ khi Thượng viện Mỹ được thành lập, mới chỉ có 4 người bản địa từng giữ ghế tại cơ quan lập pháp này và tất cả đều là nam giới. Chiến thắng của bà Flanagan vì vậy đánh dấu bước tiến trong việc tăng cường sự hiện diện của phụ nữ bản địa tại Quốc hội Mỹ.
Trong khi đó, cuộc đua vào Thượng viện tại bang Alaska vẫn chưa có kết quả cuối cùng. Nếu bà Mary Peltola, ứng cử viên đảng Dân chủ thuộc cộng đồng Yup’ik, giành chiến thắng, đây sẽ là lần đầu tiên có 3 người bản địa cùng tham gia Thượng viện Mỹ.
Tại Hạ viện, bà Sharice Davids, thành viên cộng đồng Ho-Chunk thuộc đảng Dân chủ ở bang Kansas, và ông Josh Brecheen, thành viên cộng đồng Choctaw thuộc đảng Cộng hòa ở bang Oklahoma, tái đắc cử.
Hai ứng cử viên đảng Dân chủ khác là bà Claire Valdez tại bang New York và ông Sean McCann tại bang Michigan cũng ghi dấu mốc khi trở thành những người bản địa đầu tiên được bầu vào Quốc hội Mỹ với tư cách đại diện cho 2 bang này.
New Mexico có nữ Thống đốc bản địa đầu tiên
Tại bang New Mexico, bà Deb Haaland, thành viên đảng Dân chủ, trở thành phụ nữ bản địa đầu tiên đắc cử chức Thống đốc một bang của Mỹ. Bà Haaland thuộc cộng đồng Laguna Pueblo, có tổ tiên sinh sống trên vùng đất thuộc bang New Mexico ngày nay từ khoảng 800 năm trước.
Trước chiến thắng lần này, bà Haaland đã ghi dấu nhiều cột mốc trong sự nghiệp chính trị. Năm 2018, bà là 1 trong 2 phụ nữ bản địa đầu tiên đắc cử Hạ viện Mỹ. Sau đó, bà trở thành người bản địa đầu tiên giữ chức Bộ trưởng Nội vụ Mỹ, đứng đầu một cơ quan cấp bộ của Chính phủ liên bang.
Trong chiến dịch tranh cử Thống đốc New Mexico, bà Haaland cam kết thực hiện các biện pháp giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho người dân và cải thiện chất lượng giáo dục. Đây là những nhiệm vụ quan trọng đối với chính quyền bang trong bối cảnh nhiều gia đình gặp khó khăn về kinh tế, trong khi kết quả giáo dục của New Mexico vẫn ở mức thấp.
Bà Haaland xúc động khi nhắc đến sự ủng hộ của cử tri bản địa và những phụ nữ tham gia hoạt động chính trị, trong đó có bà Sharice Davids và bà Peggy Flanagan. Theo bà, người bản địa có đại diện tại các vị trí lãnh đạo không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn giúp cộng đồng cảm nhận rõ hơn tiếng nói và lợi ích của mình trong hệ thống chính trị.
Những chiến thắng của bà Haaland, bà Flanagan và bà Curley đánh dấu bước tiến của phụ nữ bản địa trong đời sống chính trị Mỹ, đồng thời cho thấy những nỗ lực mở rộng cơ hội tham gia lãnh đạo tại các cấp chính quyền đang mang lại kết quả.
