Ngày 7/11, Đảng Cộng hòa Mỹ đứng trước sức ép điều chỉnh đường lối sau thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khiến đảng này mất quyền kiểm soát Quốc hội. Kết quả bầu cử làm dấy lên những tranh luận về vai trò của Tổng thống Donald Trump, đồng thời đặt ra thách thức đối với Đảng Cộng hòa trong việc khôi phục niềm tin của cử tri trước cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ diễn ra ngày 3/11, khi Tổng thống Donald Trump đang ở giữa nhiệm kỳ thứ 2. Đây là cuộc bầu cử được tổ chức 2 năm sau bầu cử Tổng thống, nhằm lựa chọn toàn bộ 435 thành viên Hạ viện, khoảng 1/3 số ghế Thượng viện cùng nhiều vị trí lãnh đạo tại các bang.
Kết quả bầu cử có ý nghĩa quan trọng đối với chính quyền Tổng thống Trump. Khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, chính quyền sẽ gặp nhiều trở ngại hơn trong việc thúc đẩy các chương trình lập pháp, đặc biệt là những vấn đề cần Quốc hội thông qua như ngân sách, thuế và chi tiêu công.
Thất bại lần này khiến số nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ, đồng thời làm gia tăng bất đồng về tương lai của Đảng.
Nội bộ Đảng Cộng hòa bất đồng về đường lối
Một số nhân vật có ảnh hưởng trong Đảng Cộng hòa đã công khai bày tỏ lo ngại về kết quả bầu cử.
Thống đốc bang Florida Ron DeSantis coi đây là thất bại nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng lâu dài đến tương lai của Đảng. Thượng nghị sĩ bang Texas Ted Cruz so sánh tác động chính trị của cuộc bầu cử với vụ bê bối Watergate, sự kiện từng khiến Tổng thống Richard Nixon phải từ chức năm 1974.
Cựu Phó Tổng thống Mike Pence cũng cho rằng Đảng Cộng hòa cần đánh giá lại chiến lược và những nguyên nhân dẫn đến thất bại.
Tuy nhiên, các thành viên Cộng hòa chưa thống nhất được hướng đi tiếp theo. Một số người muốn trở lại đường lối bảo thủ truyền thống dưới thời Tổng thống Ronald Reagan, tập trung vào chính sách tài chính, quốc phòng và an ninh quốc gia.
Trong khi đó, một bộ phận khác muốn tiếp tục duy trì đường lối của ông Trump và phong trào “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (Make America Greater Again), vốn có ảnh hưởng sâu rộng đối với Đảng Cộng hòa trong hơn một thập kỷ qua.
Theo giới phân tích, lựa chọn giữa hai xu hướng này đặt ra thách thức lớn. Nếu thay đổi đường lối, Đảng Cộng hòa có nguy cơ mất sự ủng hộ của những cử tri trung thành với ông Trump. Ngược lại, nếu tiếp tục duy trì cách tiếp cận hiện nay, đảng có thể gặp khó khăn trong việc thu hút các nhóm cử tri ôn hòa.
Ông Alex Latcham, Giám đốc điều hành Quỹ Lãnh đạo Thượng viện, tổ chức đã chi 810 triệu USD hỗ trợ các ứng cử viên Cộng hòa, cho rằng đảng cần thẳng thắn nhìn nhận nguyên nhân thất bại trước khi thống nhất chiến lược mới.
Vai trò của Tổng thống Trump bị đặt dấu hỏi
Trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay, Tổng thống Trump trực tiếp tham gia vận động cho nhiều ứng cử viên Cộng hòa, đồng thời kêu gọi cử tri xem kết quả bỏ phiếu như sự đánh giá đối với nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông.
Trong những tuần cuối chiến dịch, ông Trump tổ chức hàng chục cuộc vận động tranh cử trên cả nước. Tuy nhiên, phần lớn các ứng cử viên được ông hỗ trợ đã không giành chiến thắng.
Sau cuộc bầu cử ngày 3/11, ông Trump không nhận trách nhiệm về thất bại của Đảng Cộng hòa mà cho rằng nguyên nhân xuất phát từ các ứng cử viên.
Ngày 6/11, ông bổ nhiệm Stephen Miller, một trong những nhân vật chủ chốt tham gia xây dựng các chính sách nhập cư và nhiều chính sách gây tranh cãi của chính quyền, giữ chức Chánh Văn phòng Nhà trắng. Quyết định này cho thấy ông Trump tiếp tục duy trì ảnh hưởng đối với bộ máy điều hành, bất chấp những ý kiến chỉ trích trong nội bộ đảng.
Thống đốc bang Oklahoma Kevin Stitt cho rằng ông Trump vẫn có khả năng định hướng các cuộc thảo luận chính sách, nhất là vấn đề nhập cư. Song, ông nhận định nhiều cử tri Mỹ đang mong muốn môi trường chính trị ổn định hơn sau nhiều năm tranh cãi.
Trong khi đó, nhà bình luận bảo thủ Tucker Carlson cho rằng kết quả bầu cử đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ ông Trump giữ vai trò chi phối nền chính trị Mỹ.
Ông John Sununu, ứng cử viên Cộng hòa thất bại trong cuộc đua vào Thượng viện tại bang New Hampshire, quy trách nhiệm cho Tổng thống Trump. Theo ông, những tranh cãi liên quan đến hoạt động kinh doanh của Tổng thống và gia đình đã ảnh hưởng đến niềm tin của cử tri đối với Đảng.
Đảng Cộng hòa chuẩn bị thay đổi nhân sự lãnh đạo
Thất bại bầu cử cũng làm gia tăng cạnh tranh về các vị trí lãnh đạo trong Đảng Cộng hòa. Khi Quốc hội nhóm họp trở lại vào tuần tới, các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện dự kiến lựa chọn người lãnh đạo Đảng giữa 2 ứng cử viên Steve Scalise, đại diện bang Louisiana, và Jim Jordan, đại diện bang Ohio. Đây là vị trí quan trọng trong việc điều phối hoạt động của các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện, đặc biệt khi đảng này chuyển sang phe thiểu số.
Các nghị sĩ cũng có thể phải xem xét vấn đề luận tội Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, cùng những quyết định liên quan đến ngân sách quốc phòng và việc duy trì hoạt động của Chính phủ liên bang sau ngày 11/12.
Trong hệ thống chính trị Mỹ, nếu Quốc hội không thông qua các khoản ngân sách cần thiết trước thời hạn, một số cơ quan liên bang có thể phải tạm ngừng hoạt động.
Bất đồng còn xuất hiện tại Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa (RNC), cơ quan phụ trách điều phối hoạt động và chiến lược tranh cử của đảng trên toàn quốc. Bà KC Crosbie, hiện là đồng Chủ tịch RNC, đã thông báo kế hoạch tranh cử chức Chủ tịch tại cuộc họp dự kiến diễn ra vào tháng 1/2027 ở bang Arizona. Bà đánh giá kết quả bầu cử vừa qua là bước lùi nghiêm trọng đối với Đảng. Trong khi đó, Tổng thống Trump tuyên bố ủng hộ Chủ tịch đương nhiệm Joe Gruters.
Những diễn biến này cho thấy cuộc tranh luận về mức độ ảnh hưởng của ông Trump trong việc lựa chọn lãnh đạo Đảng Cộng hòa đang trở nên rõ nét hơn.
Cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028 bắt đầu được chú ý
Sau thất bại giữa nhiệm kỳ, Đảng Cộng hòa cũng phải chuẩn bị cho cuộc bầu cử Tổng thống tiếp theo vào năm 2028. Theo Hiến pháp Mỹ, một người chỉ được bầu làm Tổng thống tối đa 2 lần. Do đó, ông Trump, người đã đắc cử năm 2016 và năm 2024, không đủ điều kiện tiếp tục tranh cử một nhiệm kỳ Tổng thống nữa.
Điều này đặt ra câu hỏi về nhân vật có thể kế nhiệm vai trò lãnh đạo chính trị của ông Trump trong Đảng Cộng hòa. Phó Tổng thống JD Vance được xem là một trong những nhân vật đáng chú ý trong cuộc đua giành đề cử Tổng thống của Đảng năm 2028.
Tuy nhiên, một số thành viên Cộng hòa cho rằng Đảng cần tổ chức cuộc bầu cử sơ bộ rộng mở, thay vì sớm lựa chọn người kế nhiệm ông Trump. Thống đốc Oklahoma Kevin Stitt nhấn mạnh không nên mặc nhiên trao vị trí ứng cử viên Tổng thống cho bất kỳ cá nhân nào.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là giành lại sự ủng hộ của những nhóm cử tri từng giúp đảng Cộng hòa chiến thắng trong các cuộc bầu cử trước đây. Cựu Hạ nghị sĩ Cộng hòa Carlos Curbelo cho rằng đảng cần tập trung vào hai nhóm cử tri: người da trắng sống tại khu vực ngoại ô và cử tri gốc Mỹ Latinh. Đây là những nhóm cử tri có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả bầu cử tại nhiều bang quan trọng của Mỹ.
Theo ông Curbelo, Ngoại trưởng Marco Rubio có khả năng thu hút cử tri gốc Mỹ Latinh. Trong khi đó, Phó Tổng thống Vance tham gia vận động tranh cử trong năm nay dường như chưa giúp Đảng Cộng hòa cải thiện đáng kể sự ủng hộ từ nhóm cử tri này. Đại diện của ông Vance không bình luận về nhận định này.
Khác biệt quan điểm giữa các thế hệ cử tri Cộng hòa
Khảo sát AP Voter Poll với khoảng 80.000 cử tri tại 50 bang của Mỹ cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các thế hệ ủng hộ Đảng Cộng hòa.
Trong nhóm cử tri Cộng hòa dưới 30 tuổi, khoảng 67% tán thành cách Tổng thống Trump điều hành đất nước. Tỷ lệ này ở nhóm từ 65 tuổi trở lên lên tới khoảng 90%.
Đáng chú ý, khoảng 1/3 cử tri Cộng hòa trẻ tuổi cho rằng các chính sách của ông Trump khiến tình hình kinh tế Mỹ xấu đi, trong khi tỷ lệ tương ứng ở nhóm lớn tuổi chỉ khoảng 20%.
Sự khác biệt cũng thể hiện trong quan điểm về chính sách đối ngoại. Đối với cuộc chiến với Iran, khoảng 60% cử tri Cộng hòa dưới 45 tuổi cho rằng Mỹ đã đưa ra quyết định đúng khi tiến hành hành động quân sự. Tỷ lệ này ở nhóm từ 45 tuổi trở lên đạt khoảng 80%.
Về quan hệ với Israel, khoảng 1/2 cử tri Cộng hòa dưới 30 tuổi cho rằng Mỹ đang hỗ trợ Israel quá nhiều, trong khi chỉ khoảng 10% cử tri từ 65 tuổi trở lên có cùng quan điểm.
Các kết quả khảo sát phản ánh những khác biệt trong cách nhìn nhận chính sách kinh tế, quân sự và đối ngoại giữa các thế hệ cử tri Cộng hòa. Đây cũng là thách thức đối với đảng trong việc xây dựng một chương trình hành động có thể thu hút sự ủng hộ rộng rãi trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
Kinh tế và chi phí sinh hoạt là những vấn đề đáng quan tâm
Trong những tuần cuối chiến dịch tranh cử, Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson vẫn bày tỏ lạc quan về triển vọng của Đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã đặt ra yêu cầu đánh giá lại chiến lược tranh cử, nhất là cách tiếp cận những vấn đề kinh tế và chi phí sinh hoạt mà cử tri quan tâm.
Sau cuộc bầu cử, nhiều thành viên Cộng hòa cho rằng đảng cần nhìn nhận nguyên nhân thất bại và xây dựng chiến lược dài hạn nhằm khôi phục sự ủng hộ của người dân.
Hạ nghị sĩ Christopher Smith, người vừa tái đắc cử nhiệm kỳ thứ 24 và là đại diện Cộng hòa duy nhất của bang New Jersey tại Quốc hội, nhận định tương quan lực lượng giữa 2 đảng lớn ở Mỹ thường thay đổi qua các kỳ bầu cử.
Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng hòa phải giải quyết những bất đồng nội bộ, xác định vai trò của Tổng thống Trump và tìm hướng đi phù hợp trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
