Ngày 3/11 (giờ địa phương), đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026, đánh dấu bước chuyển lớn trong cán cân quyền lực tại Washington. Kết quả này đặt ra những thách thức đáng kể đối với Tổng thống Donald Trump trong 2 năm cuối nhiệm kỳ.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay diễn ra trong bối cảnh nhiều cử tri Mỹ lo ngại về chi phí sinh hoạt tăng cao, cuộc chiến tại Iran và những vấn đề liên quan đến tham nhũng trong chính phủ. Những bất mãn này góp phần thúc đẩy sự thay đổi trong lựa chọn của cử tri, giúp đảng Dân chủ giành chiến thắng tại nhiều bang vốn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa.
Đáng chú ý, đảng Dân chủ giành được các ghế Thượng viện quan trọng tại Texas, South Carolina và Maine, đồng thời mở rộng số ghế tại Hạ viện. Một số chiến thắng diễn ra ở những bang mà Tổng thống Trump từng giành ưu thế lớn trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.
Mặc dù Tổng thống Trump tích cực vận động cho các ứng cử viên Cộng hòa trong những tuần cuối chiến dịch, đảng này vẫn không duy trì được quyền kiểm soát Quốc hội.
Đảng Dân chủ giành chiến thắng tại nhiều thành trì của đảng Cộng hòa
Tại Thượng viện, kết quả bầu cử gây bất ngờ khi đảng Dân chủ giành chiến thắng ở hàng loạt bang vốn có truyền thống bảo thủ. Trước cuộc bỏ phiếu, đảng Cộng hòa kỳ vọng tiếp tục duy trì thế đa số tại cơ quan lập pháp này.
Một trong những kết quả đáng chú ý nhất diễn ra tại Texas, khi ứng cử viên Dân chủ James Talarico đánh bại ứng cử viên Cộng hòa Ken Paxton. Đây là lần đầu tiên sau hơn 30 năm đảng Dân chủ giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử cấp toàn bang tại Texas.
Tại South Carolina, bà Annie Andrews vượt qua Thượng nghị sĩ Cộng hòa Darline Graham. Trong khi đó, tại Maine, ứng cử viên Dân chủ Troy Jackson đánh bại Thượng nghị sĩ Susan Collins từng nhiều lần vượt qua các cuộc bầu cử cạnh tranh gay gắt.
Đảng Dân chủ cũng giành thêm các ghế Thượng viện tại Iowa, Kansas, Ohio và North Carolina. Đặc biệt, tại Kansas, ông Adam Hamilton đánh bại Thượng nghị sĩ Roger Marshall, trở thành thượng nghị sĩ đầu tiên của đảng Dân chủ đại diện bang này kể từ năm 1932.
Tại Georgia, Thượng nghị sĩ Dân chủ Jon Ossoff tái đắc cử sau khi vượt qua ứng cử viên Cộng hòa Mike Collins. Ở New Hampshire, Hạ nghị sĩ Chris Pappas giành chiến thắng trước cựu Thượng nghị sĩ John Sununu, tiếp tục duy trì ghế Thượng viện cho đảng Dân chủ.
Những kết quả này cho thấy đảng Dân chủ không chỉ giữ được các địa bàn có truyền thống ủng hộ mình mà còn mở rộng ảnh hưởng sang những bang vốn được xem là lợi thế của đảng Cộng hòa.
Tại Hạ viện liên bang, đảng Dân chủ giành thêm nhiều ghế trên toàn quốc, trong đó có những chiến thắng đáng chú ý tại Iowa, Texas, Pennsylvania, Kentucky, Missouri, Nebraska, Ohio và Utah. Riêng tại Iowa, trước cuộc bầu cử, cả 4 ghế Hạ viện liên bang của bang này đều thuộc đảng Cộng hòa. Sau cuộc bỏ phiếu, đảng Dân chủ giành được 3 ghế, cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tương quan lực lượng giữa hai đảng. Trong số các nghị sĩ Cộng hòa thất cử có ông Tom Kean tại New Jersey và ông Mike Lawler tại New York.
Đáng chú ý, trong giai đoạn cuối chiến dịch tranh cử, đảng Cộng hòa đã chi hàng chục triệu USD và tập trung vận động tại những địa bàn mà ông Trump từng giành chiến thắng cách đây hai năm. Tuy nhiên, lợi thế tài chính cùng sự tham gia vận động trực tiếp của Tổng thống không đủ giúp đảng này ngăn chặn những thất bại tại nhiều bang.
Quốc hội đổi chủ, Tổng thống Trump đối mặt nhiều thách thức
Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ làm thay đổi cán cân quyền lực tại Washington khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, còn đảng Cộng hòa tiếp tục nắm Nhà Trắng.
Theo hệ thống chính trị Mỹ, Quốc hội gồm Hạ viện và Thượng viện, có quyền thông qua luật, quyết định ngân sách liên bang và giám sát hoạt động của chính phủ. Hạ viện có 435 ghế với nhiệm kỳ 2 năm, trong khi Thượng viện có 100 ghế với nhiệm kỳ 6 năm. Trong mỗi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, cử tri bầu lại toàn bộ Hạ viện và khoảng 1/3 Thượng viện.
Đảng Dân chủ giành đa số tại cả hai viện đồng nghĩa Tổng thống Trump không còn sự hậu thuẫn của Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát như trong 2 năm đầu nhiệm kỳ thứ 2. Để thúc đẩy các chương trình lập pháp, chính quyền sẽ phải tìm kiếm sự đồng thuận với các nghị sĩ Dân chủ, đặc biệt trong những vấn đề liên quan đến ngân sách, thuế và chính sách kinh tế.
Tuy nhiên, kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa đảng Dân chủ có thể tự quyết định toàn bộ chính sách. Tổng thống Mỹ vẫn có quyền phủ quyết các dự luật mà Quốc hội thông qua. Để bác bỏ quyền phủ quyết này, cả Hạ viện và Thượng viện đều phải đạt đa số 2/3, một ngưỡng cao hơn nhiều so với đa số thông thường.
Bên cạnh quyền lập pháp, đảng Dân chủ có thể sử dụng quyền giám sát của Quốc hội để yêu cầu các quan chức chính phủ điều trần, cung cấp tài liệu và giải trình về những quyết định của chính quyền.
Các lãnh đạo đảng Dân chủ cho biết sẽ tăng cường điều tra hoạt động của một số quan chức cấp cao, đồng thời xem xét những vấn đề liên quan đến lợi ích tài chính của gia đình Tổng thống Trump. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và tỷ phú Elon Musk, cựu cố vấn cấp cao của ông Trump, nằm trong số những nhân vật có thể trở thành đối tượng điều tra. Đảng Dân chủ cũng không loại trừ khả năng khởi động thủ tục luận tội Tổng thống và một số thành viên nội các.
Theo Hiến pháp Mỹ, Hạ viện có quyền thông qua cáo buộc luận tội, còn Thượng viện phải đạt đa số 2/3 mới có thể kết tội và cách chức Tổng thống. Vì vậy, đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện không đồng nghĩa với khả năng tự động cách chức ông Trump. Những thay đổi này có thể khiến quan hệ giữa Nhà Trắng và Quốc hội trở nên căng thẳng hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ bế tắc trong quá trình thông qua ngân sách và các chương trình chính sách quan trọng.
Phản ứng của hai đảng và triển vọng chính trị Mỹ
Sau khi kết quả bầu cử dần rõ ràng, lãnh đạo đảng Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer nhận định cuộc bỏ phiếu đánh dấu sự thay đổi mang tính thế hệ trên bản đồ chính trị Mỹ. Trong khi đó, lãnh đạo đảng Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cho rằng kết quả phản ánh mong muốn thay đổi sâu rộng của cử tri.
Về phía Tổng thống Trump, ông không coi kết quả bầu cử là thất bại cá nhân. Trả lời phỏng vấn Fox News, ông cho rằng cử tri không hài lòng với các ứng cử viên Cộng hòa, đồng thời nhấn mạnh bản thân không trực tiếp tham gia cuộc bầu cử lần này.
Trên mạng xã hội, ông Trump tuyên bố sẽ sử dụng quyền phủ quyết đối với những dự luật của đảng Dân chủ mà ông phản đối. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cũng khẳng định sẽ chấp nhận kết quả bầu cử.
Trong khi đó, lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện John Thune tuyên bố các nghị sĩ của đảng sẽ tiếp tục phối hợp với Tổng thống Trump để bảo vệ những chính sách đã triển khai, đồng thời phản đối các nỗ lực đảo ngược chương trình nghị sự của đảng Cộng hòa.
Theo giới quan sát, kết quả bầu cử phản ánh tác động của các vấn đề kinh tế và đời sống đối với lựa chọn của cử tri Mỹ. Mặc dù đảng Cộng hòa tập trung vận động tại những khu vực từng ủng hộ mạnh mẽ Tổng thống Trump, những lo ngại về giá cả, cuộc chiến tại Iran và hoạt động của chính quyền vẫn trở thành các vấn đề nổi bật trong chiến dịch tranh cử.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 vì vậy không chỉ quyết định thành phần Quốc hội trong hai năm tới mà còn tạo ra những thay đổi quan trọng trong quan hệ giữa cơ quan lập pháp và hành pháp Mỹ.
Trong bối cảnh hai đảng kiểm soát các nhánh quyền lực khác nhau, khả năng thỏa hiệp giữa Nhà Trắng và Quốc hội sẽ đóng vai trò quan trọng đối với việc duy trì hoạt động của chính phủ, thông qua ngân sách và triển khai các chính sách đối nội, đối ngoại trong phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump.
