Thực hiện chiến lược xây dựng “Mỏ thông minh - Doanh nghiệp số”, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đang đẩy mạnh số hóa dữ liệu, tự động hóa thiết bị và kết nối các khâu sản xuất, hướng tới xây dựng doanh nghiệp số, mỏ thông minh, nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Hoạt động sản xuất than diễn ra liên tục qua nhiều ca làm việc, với các lệnh sản xuất được truyền đạt và số liệu được tổng hợp qua nhiều khâu. Đặc thù khai thác ngày càng xuống sâu, địa hình phức tạp, thiết bị hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, điều hành, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, thông tin chính xác và khả năng xử lý kịp thời.
Quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, cùng với yêu cầu cao hơn về an toàn, năng suất và hiệu quả, đòi hỏi ngành Than phải đổi mới phương thức quản trị. Thực hiện Đề án chuyển đổi số giai đoạn đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định 243/QĐ-TKV, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã xây dựng lộ trình triển khai đồng bộ từ cơ quan điều hành đến các đơn vị thành viên.
Đến hết năm 2025, 100% đơn vị trong TKV đã ban hành đề án hoặc kế hoạch chi tiết về chuyển đổi số. Hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống quản lý văn bản điện tử, chữ ký số, họp trực tuyến và các nền tảng dữ liệu dùng chung tiếp tục được đầu tư, hoàn thiện.
Dấu mốc quan trọng là việc đưa vào vận hành kho dữ liệu tập trung cùng hệ thống báo cáo thông minh. Dữ liệu về sản xuất, tiêu thụ, tồn kho và các lĩnh vực quản lý từng bước được tập hợp, khai thác trên nền tảng chung, thay cho cách tổng hợp báo cáo thủ công.
Qua đó, lãnh đạo các cấp có thêm cơ sở để theo dõi tình hình thực hiện kế hoạch, phân tích biến động và đưa ra quyết định điều hành sát với thực tế. Riêng trong năm 2025, TKV tổ chức 81 lớp đào tạo về kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho cán bộ, người lao động.
Tại Công ty Than Dương Huy, chuyển đổi số được triển khai gắn với yêu cầu nâng cao năng lực quản trị, tối ưu quy trình sản xuất và bảo đảm an toàn trong điều kiện khai thác hầm lò ngày càng xuống sâu. Cùng với đẩy mạnh cơ giới hóa, công ty từng bước tự động hóa, tin học hóa các khâu sản xuất và quản lý. Hệ thống điều khiển tập trung các tuyến băng tải, dây chuyền sàng tuyển giúp giám sát hoạt động của thiết bị, giảm khoảng 15% thời gian chạy không tải của các tuyến băng tải so với trước khi có hệ thống, qua đó tiết kiệm điện năng, giảm sự cố và chi phí sửa chữa.
Trung tâm điều hành sản xuất của Công ty Than Dương Huy.
Công ty cũng ứng dụng các phần mềm quản lý văn bản, nhân sự, kế toán, vật tư; hệ thống giám sát thiết bị bằng GPS và hệ thống quan trắc khí mỏ, hỗ trợ kiểm soát thiết bị, dữ liệu và các thông số an toàn.
Chúng tôi xác định công tác chuyển đổi số phải xuất phát từ yêu cầu thực tế của sản xuất, lấy hiệu quả quản lý, năng suất lao động và an toàn làm thước đo. Việc kết nối hệ thống điều khiển, ứng dụng các phần mềm quản lý giúp thông tin được cập nhật kịp thời, hỗ trợ cán bộ điều hành nắm chắc tình hình, phát hiện sớm bất thường và chủ động xử lý. Thời gian tới, công ty tiếp tục đẩy mạnh tự động hóa, chuẩn hóa dữ liệu và nâng cao kỹ năng số cho người lao động, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng doanh nghiệp số, mỏ thông minh.
Tại các đơn vị ngành Than, hiệu quả chuyển đổi số thể hiện trực tiếp qua từng khâu sản xuất. Những công việc trước đây cần nhiều thao tác thủ công như giao ca, nhận lệnh, chấm công, theo dõi thiết bị, cập nhật vật tư, lập hồ sơ sửa chữa... đang dần được thực hiện trên môi trường số. Thông tin được cập nhật nhanh hơn, giảm các khâu trung gian và hạn chế sai sót trong quá trình truyền đạt.
Tại Công ty CP Than Vàng Danh, phần mềm giao ca, nhận lệnh sản xuất được triển khai trên máy tính và thiết bị di động. Người lao động thực hiện điểm danh bằng nhận diện khuôn mặt hoặc vân tay; lệnh sản xuất, các nội dung điều chỉnh và phát sinh được cập nhật trên hệ thống, giúp công nhân tiếp nhận nhiệm vụ nhanh chóng, chính xác.
Phần mềm điểm danh công nhân bằng vân tay và nhận diện khuôn mặt tại Công ty CP Than Vàng Danh.
Việc ứng dụng phần mềm đã giúp thời gian giao ca tại Phân xưởng Khai thác 12 giảm từ hơn 1 giờ xuống còn khoảng 30 phút. Thời gian tiết kiệm được giúp cán bộ, công nhân tập trung nhiều hơn cho nhiệm vụ sản xuất. Cùng với đó, nâng cao tính chính xác trong quản lý lao động.
Việc ứng dụng phần mềm giao ca, nhận lệnh sản xuất giúp công tác điều hành tại phân xưởng thuận lợi, nhanh chóng và chính xác hơn. Các thông tin về nhiệm vụ sản xuất, bố trí lao động được cập nhật kịp thời, giúp cán bộ phân xưởng chủ động nắm bắt tình hình, người lao động tiếp nhận công việc rõ ràng, hạn chế thời gian chờ đợi. Qua đó, thời gian giao ca được rút ngắn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng lao động và bảo đảm an toàn trong sản xuất.
Từ thực tiễn đó có thể thấy, giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm ở tốc độ xử lý thông tin, mà còn ở khả năng kết nối giữa con người, thiết bị và quy trình. Khi dữ liệu được cập nhật kịp thời, người quản lý có thể nắm bắt tình hình sản xuất sát hơn; người lao động tiếp nhận nhiệm vụ rõ ràng hơn; các bộ phận phối hợp hiệu quả hơn. Đây là nền tảng để ngành Than chuyển dần từ phương thức điều hành chủ yếu dựa trên báo cáo định kỳ sang quản trị chủ động, có dữ liệu hỗ trợ quá trình phân tích và ra quyết định.
Với nền tảng quản trị số, TKV đang từng bước triển khai các mô hình sản xuất thông minh, gắn ứng dụng công nghệ với điều kiện thực tế của từng loại hình khai thác. Trong đó, Công ty Than Khe Chàm là một trong những đơn vị được lựa chọn thí điểm mô hình mỏ thông minh với 9 hạng mục tự động hóa. Trung tâm giám sát, điều hành sản xuất góp phần tập trung thông tin, hỗ trợ theo dõi hoạt động tại các khu vực khai thác và nâng cao năng lực điều hành.
Trung tâm điều hành sản xuất của Than Khe Chàm được đầu tư hiện đại.
Đối với khai thác hầm lò, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao sản lượng mà còn là kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ mất an toàn, tối ưu hoạt động của thiết bị và hạn chế sự phụ thuộc vào thao tác trực tiếp của con người tại những vị trí nguy hiểm. Việc phát triển hệ thống giám sát, tự động đo lường, giám sát và cảnh báo khi các thông số kỹ thuật vượt ngưỡng cho phép, kết hợp điều khiển thiết bị từ trung tâm, tạo điều kiện để người quản lý có thông tin kịp thời hơn trong quá trình tổ chức sản xuất. Mô hình tại Than Khe Chàm cho thấy hướng đi từ tự động hóa từng công đoạn đến kết nối các hệ thống phục vụ điều hành mỏ.
Còn tại Công ty Than Dương Huy, hệ sinh thái phần mềm Esoft là một trong những mô hình ứng dụng công nghệ số được ngành Than ghi nhận. Việc phát triển các ứng dụng phục vụ quản lý, điều hành giúp từng bước đưa thông tin và quy trình nghiệp vụ lên môi trường số, tạo điều kiện tăng cường liên kết giữa các khâu quản lý với hoạt động sản xuất.
Nếu tại Than Khe Chàm, trọng tâm nổi bật là mô hình mỏ thông minh gắn với tự động hóa, thì kinh nghiệm triển khai các nền tảng phần mềm tại Than Dương Huy góp phần cho thấy vai trò của số hóa quy trình trong hoàn thiện hệ thống quản trị doanh nghiệp.
Không chỉ ở khai thác hầm lò, chuyển đổi số còn phát huy hiệu quả tại các khâu vận chuyển, tập kết và tiêu thụ than. Công ty Kho vận Đá Bạc đã đầu tư hạ tầng mạng với 16 đường truyền internet tốc độ cao tại khu vực nhà điều hành và các khai trường; trang bị 298 máy trạm phục vụ xử lý văn bản, tài liệu và số hóa công việc. Đáng chú ý, hệ thống gồm 340 camera giám sát được bố trí tại các khu vực sản xuất, truyền hình ảnh về phòng giám sát trung tâm.
Cùng với đó, hệ thống điều khiển tập trung tại khu nhà điều hành sản xuất đã được đưa vào sử dụng, hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát vận hành. Các phần mềm quản lý văn bản, kho, vật tư, thiết bị, nhân sự, kế toán và giám sát lưu chuyển than từng bước được chuẩn hóa, đồng bộ. Việc kết nối nhiều nguồn thông tin trên nền tảng số giúp doanh nghiệp quản lý thiết bị, nhân lực và hoạt động sản xuất khoa học hơn, góp phần tiết giảm chi phí, nâng cao năng suất lao động.
Hệ thống máng rót than di động MR1 tại cảng Điền Công.
Những mô hình, giải pháp tiêu biểu tại các đơn vị cho thấy chuyển đổi số ngành Than đang được triển khai linh hoạt, bám sát điều kiện khai thác và sản xuất thực tế. Ở mỏ hầm lò, trọng tâm là tự động hóa, giám sát và điều hành sản xuất gắn với an toàn; ở cấp doanh nghiệp, các nền tảng phần mềm giúp chuẩn hóa quy trình, liên kết dữ liệu; tại khâu kho vận, hệ thống điều khiển tập trung và camera giám sát hỗ trợ quản lý thiết bị, dòng than và hoạt động vận hành. Khi những giải pháp này được kết nối, dữ liệu không còn chỉ phục vụ từng bộ phận riêng lẻ mà có thể trở thành nguồn thông tin chung cho quá trình ra quyết định.
Giai đoạn 2026-2030, TKV xác định tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu, phát triển kho dữ liệu lớn, đẩy mạnh ứng dụng BI, AI và các công cụ phân tích, dự báo; đồng thời triển khai các hệ thống lõi như ERP, MES, Smart Mine, Smart Plant. Cùng với đầu tư hạ tầng điện toán đám mây, Tập đoàn chú trọng bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và phát triển nguồn nhân lực số, từng bước nhân rộng những mô hình hiệu quả tại các đơn vị thành viên.
Từ mỏ truyền thống đến mỏ thông minh là hành trình đổi mới từng bước, trong đó cơ giới hóa, tự động hóa và số hóa bổ trợ cho nhau. Với nền tảng dữ liệu ngày càng hoàn thiện và những mô hình thực tiễn đang được triển khai, ngành Than hướng tới mục tiêu xây dựng doanh nghiệp vận hành thông minh, an toàn, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Thực hiện: NGUYỄN THANH
Trình bày: MẠNH HÀ
