Sau 5 năm triển khai Chiến lược phát triển cơ khí TKV đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035, lĩnh vực cơ khí của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã có nhiều chuyển biến tích cực. Với định hướng phát triển cơ khí trở thành một trong những nền tảng quan trọng phục vụ sản xuất, TKV tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sửa chữa thiết bị; đẩy mạnh ứng dụng KHCN, tự động hóa và chuyển đổi số.
Hiện khối cơ khí của TKV có 11 đơn vị, trong đó có 5 đơn vị nòng cốt, gồm Công ty CP Chế tạo máy, Công ty CP Công nghiệp ô tô, Công ty CP Cơ điện Uông Bí, Công ty CP Cơ khí Mạo Khê và Viện Cơ khí năng lượng và mỏ. Giai đoạn 2021-2025, các đơn vị cơ khí tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong sản xuất, cung ứng phụ tùng, vật tư cho các đơn vị trong Tập đoàn. Tỷ lệ đáp ứng nhu cầu phụ tùng, vật tư theo giá trị đạt 76,3%, giúp TKV giảm chi phí mua sắm, rút ngắn thời gian cung ứng, đồng thời nâng cao tính chủ động trong bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị.
Cơ khí TKV đang tiến tới những sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Năm 2025, các đơn vị cơ khí đã cung cấp 488 thiết bị, như máy xúc hầm lò, tàu điện ắc quy, máng cào, xe goòng… đáp ứng 42,4% nhu cầu của các đơn vị sản xuất than trong Tập đoàn. Mỗi sản phẩm được chế tạo trong nước không chỉ mang lại giá trị kinh tế trực tiếp, mà còn giúp TKV tích lũy kinh nghiệm thiết kế, công nghệ và đội ngũ nhân lực, từng bước hình thành năng lực làm chủ thiết bị.
Tại Công ty CP Công nghiệp ô tô, yêu cầu nâng cao năng lực chế tạo đang được cụ thể hóa bằng những thay đổi mạnh mẽ trong công nghệ sản xuất. Robot hàn tự động thế hệ mới là một trong những thiết bị được doanh nghiệp đưa vào sử dụng từ cuối năm 2025. Thay vì thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, người lao động chỉ cần lập trình theo quy trình, robot tự động thực hiện các đường hàn với độ chính xác cao. Mối hàn đồng đều, đẹp hơn, đồng thời tiết kiệm vật tư, rút ngắn thời gian sản xuất và hạn chế tác động đến sức khỏe người lao động.
Đằng sau mỗi thiết bị hiện đại là yêu cầu về trình độ vận hành, lập trình, kiểm soát chất lượng và khả năng xử lý những vấn đề kỹ thuật phát sinh. Bởi vậy, cùng với máy móc, doanh nghiệp đặc biệt chú trọng đào tạo, giúp người lao động từng bước làm chủ công nghệ. Từ các phân xưởng sản xuất, tinh thần thi đua lao động, học hỏi công nghệ mới trở thành động lực để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Đây cũng là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp chuyển từ gia công, sửa chữa, sang chủ động nghiên cứu, chế tạo các chi tiết, phụ tùng có độ chính xác cao.
Nổi bật là công trình “Nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các sản phẩm cơ khí nội địa hóa trên máy phay giường CNC NEWAY-PM2030HC”. Thiết bị này có khả năng gia công các chi tiết kích thước lớn, tích hợp nhiều công đoạn và đảm bảo độ chính xác cao.
So với những thiết bị trước đây, việc gia công trên CNC hiện đại giúp giảm số lần gá đặt, hạn chế sai số tích lũy, đồng thời nâng cao chất lượng bề mặt sản phẩm. Việc tích hợp nhiều công đoạn trên một thiết bị đã giúp giảm số lần gá đặt, nâng cao độ chính xác và giảm thời gian gia công. Ước tính, công trình mang lại giá trị làm lợi khoảng 600-800 triệu đồng mỗi năm.
Theo ông Lê Mạnh Thường, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công ty CP Công nghiệp ô tô, khi năng lực chế tạo được nâng lên, nhiều chi tiết, phụ tùng trước đây phải mua từ bên ngoài, hoặc nhập khẩu, nay có thể chủ động sản xuất. Không chỉ giảm giá thành, cách làm này còn giúp doanh nghiệp chủ động hơn về tiến độ, đặc biệt đối với những thiết bị phục vụ sản xuất có yêu cầu sửa chữa, thay thế nhanh.
Những chuyển động từ Công ty CP Công nghiệp ô tô là minh chứng cho hướng đi chung của cơ khí TKV: Lấy KHCN làm động lực, lấy nhu cầu thực tế của sản xuất làm thước đo và lấy khả năng làm chủ sản phẩm làm mục tiêu.
Trong định hướng giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, TKV xác định tiếp tục tập trung nguồn lực cho các đơn vị cơ khí nòng cốt; tăng cường liên kết, chuyên môn hóa sản xuất và phát triển các sản phẩm chủ lực, công nghệ mới. Mục tiêu không chỉ là sản xuất được nhiều hơn, mà phải sản xuất hiện đại, đồng bộ, có giá trị gia tăng cao, đáp ứng ngày càng tốt nhu cầu của Tập đoàn và từng bước mở rộng thị trường trong, ngoài nước.
Tại hội nghị tổng kết 5 năm triển khai Chiến lược cơ khí TKV giai đoạn 2021-2025, Phó Tổng giám đốc TKV Nguyễn Văn Tuân yêu cầu các đơn vị cơ khí đẩy mạnh nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các sản phẩm phục vụ cơ giới hóa, tự động hóa và sản xuất của Tập đoàn; tăng cường đổi mới công nghệ, ứng dụng khoa học công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số để nâng cao năng suất, chất lượng.
Đặc biệt, yêu cầu phát triển cơ khí phải gắn với sự liên kết giữa các đơn vị trong TKV, giữa các doanh nghiệp cơ khí và các đơn vị sử dụng thiết bị. Khi nhu cầu của sản xuất được kết nối trực tiếp với năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo, khối cơ khí sẽ có điều kiện hình thành những sản phẩm sát thực tế hơn, đồng thời tạo ra thị trường ổn định ngay trong nội bộ Tập đoàn.
Đây là cơ sở để cơ khí TKV hình thành chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh, từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo đến sửa chữa và cung cấp dịch vụ kỹ thuật. Cùng với đó là tiêu chuẩn hóa sản phẩm, chuyên môn hóa giữa các đơn vị, tránh đầu tư dàn trải và tạo điều kiện để mỗi doanh nghiệp phát huy thế mạnh riêng.
