Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11 đặt đảng Cộng hòa trước nguy cơ mất thế đa số tại Quốc hội, trong bối cảnh các chính sách của Tổng thống Donald Trump về thuế quan, xung đột với Iran và kinh tế gây nhiều tranh cãi. Theo phân tích của AP, những quyết định của Nhà Trắng đang khiến các ứng viên Cộng hòa gặp khó khăn trong việc thuyết phục cử tri, đặc biệt khi chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng cao.
Tại Mỹ, bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra hai năm sau bầu cử tổng thống, nhằm bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng một phần ba số ghế Thượng viện. Kết quả quyết định đảng nào kiểm soát hai viện Quốc hội, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự của tổng thống.
Trong lịch sử, đảng của tổng thống đương nhiệm thường mất ghế tại Quốc hội trong các cuộc bầu cử này. Tuy nhiên, theo AP, những quyết định của ông Trump, từ áp thuế nhập khẩu, phát động chiến tranh với Iran đến triển khai các dự án xây dựng tốn kém tại Washington, đang làm gia tăng bất lợi cho đảng Cộng hòa.
Hạ nghị sĩ Cộng hòa Derrick Van Orden của bang Wisconsin, người đang đối mặt với cuộc đua tái cử khó khăn, cho biết cuộc chiến với Iran khiến nỗ lực duy trì quyền kiểm soát Hạ viện và Thượng viện của đảng trở nên khó khăn hơn nhiều, dù ông vẫn ủng hộ chiến dịch quân sự này.
Những nỗ lực hỗ trợ đảng Cộng hòa của ông Trump có thể chưa đủ
Lợi thế lớn của đảng Cộng hòa là nguồn lực tài chính. Kể từ tháng 9, các tổ chức chính trị liên kết với ông Trump đã chi gần 277 triệu USD hỗ trợ các ứng viên, góp phần đưa cuộc bầu cử năm nay hướng tới mức chi tiêu cao kỷ lục.
Tuy nhiên, tiền vận động tranh cử khó có thể xóa bỏ hoàn toàn những bất bình về kinh tế. Thuế nhập khẩu của chính quyền ông Trump đã làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp và gây căng thẳng thương mại với Canada, tạo sức ép lên các ứng viên Cộng hòa tại nhiều bang như Iowa, Kansas, Michigan và Ohio.
Cuộc chiến với Iran cũng trở thành vấn đề gây tranh cãi. Dù Tổng thống Trump từng tuyên bố chiến dịch sẽ kết thúc trong vài tuần, xung đột đã kéo dài tám tháng mà chưa có chiến lược kết thúc rõ ràng, trái với cam kết trước đây của ông về việc tránh can dự vào các cuộc chiến tại Trung Đông.
Trong khi đó, giá nhiên liệu, thực phẩm và nhiều mặt hàng thiết yếu tiếp tục gây khó khăn cho người dân. Cựu Tổng thống Barack Obama cáo buộc các chính sách của chính quyền ông Trump trực tiếp làm tăng chi phí sinh hoạt.
Ông Trump nhiều lần bác bỏ những lo ngại về khả năng chi trả của người dân, đồng thời nhấn mạnh lợi nhuận của các doanh nghiệp dầu khí Mỹ. Các đối thủ Dân chủ cũng chỉ trích việc ông thu về 1,2 tỷ USD từ các hoạt động kinh doanh tiền mã hóa trong khi hầu hết nhà đầu tư chịu thua lỗ.
Một số cử tri còn bất bình với các dự án xây dựng tại Washington, gồm phòng khiêu vũ mới ở Nhà Trắng, kế hoạch xây khải hoàn môn gần Nghĩa trang Quốc gia Arlington và chuyển đổi một công viên ven sông Potomac thành sân golf. Những dự án này gây tranh cãi về chi phí, tính pháp lý và mức độ ưu tiên của chính quyền.
Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường bất lợi cho đảng cầm quyền
Lịch sử cho thấy đảng của tổng thống Mỹ thường gặp khó trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Năm 2018, dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump, đảng Dân chủ giành thêm 40 ghế Hạ viện. Năm 2006, dưới thời Tổng thống Cộng hòa George W. Bush, đảng Dân chủ tăng thêm 31 ghế.
Ngược lại, năm 2010, đảng Cộng hòa giành thêm 63 ghế Hạ viện dưới thời Tổng thống Dân chủ Barack Obama. Đến năm 2022, dưới thời Tổng thống Joe Biden, đảng Cộng hòa chỉ tăng thêm chưa đến 10 ghế.
Cuộc bầu cử năm nay còn chịu tác động từ việc điều chỉnh ranh giới các khu vực bầu cử, khiến số địa hạt có cạnh tranh thực sự giảm xuống. Đồng thời, việc ông Trump can thiệp lựa chọn ứng viên tại một số bang cũng gây lo ngại trong nội bộ đảng Cộng hòa.
Tại Texas, Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Cornyn cảnh báo ứng viên được ông Trump ủng hộ, Tổng Chưởng lý bang Ken Paxton, có thể gặp khó khi đối đầu với ứng viên Dân chủ James Talarico.
Tỷ lệ ủng hộ ông Trump thấp tạo thêm sức ép
Theo khảo sát của AP và Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề công NORC, chỉ khoảng một phần ba người trưởng thành Mỹ tán thành cách ông Trump điều hành đất nước. Con số này thấp hơn mức khoảng 40% mà ông đạt được trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2018.
Thông thường, khi tổng thống có tỷ lệ ủng hộ thấp, các ứng viên cùng đảng có thể lựa chọn thể hiện quan điểm độc lập để thu hút cử tri. Tuy nhiên, yêu cầu về sự trung thành của ông Trump khiến nhiều ứng viên Cộng hòa khó công khai tạo khoảng cách.
Một số ứng viên đã hạn chế nhắc đến tổng thống trên trang web tranh cử. Trong khi đó, đảng Dân chủ chi hàng trăm triệu USD cho quảng cáo nhằm gắn các ứng viên Cộng hòa với những chính sách gây tranh cãi của Nhà Trắng.
Tại Iowa, Hạ nghị sĩ Ashley Hinson, ứng viên Cộng hòa tranh cử Thượng viện, đang tìm cách cân bằng giữa ủng hộ tổng thống và bảo vệ lợi ích địa phương. Bà tuyên bố sẽ là đồng minh của ông Trump khi điều đó có lợi cho Iowa, nhưng sẵn sàng phản đối khi cần thiết.
Đảng Dân chủ cũng đối mặt những rủi ro
Dù đảng Cộng hòa đang gặp nhiều thách thức, giới lãnh đạo Dân chủ cảnh báo không nên coi sự bất mãn với Tổng thống Trump đồng nghĩa với việc cử tri đã chuyển sang ủng hộ đảng mình.
Thống đốc bang Maryland Wes Moore cho rằng sự tức giận của cử tri đối với ông Trump sẽ không kéo dài mãi và đảng Dân chủ cần chứng minh khả năng giải quyết những vấn đề thực tế.
Thượng nghị sĩ Dân chủ Elissa Slotkin của bang Michigan cũng nhận định bầu cử giữa nhiệm kỳ thường phản ánh thái độ của cử tri đối với đảng cầm quyền, nhưng không đồng nghĩa với sự tín nhiệm lâu dài dành cho phe đối lập.
Theo bà, nếu đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, những quyết định và kết quả hoạt động sau đó sẽ là cơ sở để cử tri đánh giá liệu họ có lựa chọn đúng hay không.
Như vậy, cuộc bầu cử ngày 3/11 không chỉ là phép thử đối với chính sách của Tổng thống Trump và khả năng duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa, mà còn đặt ra yêu cầu đối với đảng Dân chủ trong việc chứng minh năng lực nếu giành thêm quyền lực.
