Hàng nghìn binh sĩ châu Âu sẽ tham gia cuộc tập trận tại Ba Lan trong tháng 11 nhằm chuẩn bị cho khả năng triển khai lực lượng tới Ukraine sau khi xung đột chấm dứt. Tuy nhiên, kế hoạch do Anh và Pháp dẫn đầu vẫn đối mặt nhiều thách thức liên quan tiến trình đàm phán hòa bình, vai trò của Mỹ và những thay đổi chính trị có thể xảy ra tại châu Âu.
Cuộc tập trận đầu tiên của lực lượng đa quốc gia do Anh và Pháp dẫn đầu nhằm đánh giá khả năng triển khai quân, đồng thời thể hiện sự chủ động của các nước châu Âu trong việc chuẩn bị các phương án hỗ trợ an ninh cho Ukraine. Hoạt động này cũng phản ánh nỗ lực tăng cường vai trò của châu Âu trong bối cảnh các bên tiếp tục tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột.
Anh và Pháp hiện tham gia Liên minh các quốc gia sẵn sàng hỗ trợ Ukraine (Coalition of the Willing), gồm 37 nước. Nhóm này đang phối hợp xây dựng các phương án hỗ trợ Ukraine trong trường hợp các bên đạt được thỏa thuận chấm dứt giao tranh.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy nhiều lần nhấn mạnh sự cần thiết của các cơ chế bảo đảm an ninh từ các đối tác phương Tây, trong đó có Mỹ, nhằm hạn chế nguy cơ xung đột tái diễn. Theo đó, lực lượng đa quốc gia châu Âu có thể tham gia thực hiện một số nhiệm vụ hỗ trợ an ninh trong giai đoạn hậu xung đột.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh Wes Streeting cho rằng cuộc tập trận thể hiện sự chuẩn bị của Anh, Pháp và các đối tác cho khả năng thiết lập hòa bình tại Ukraine.
Theo kế hoạch, Anh, Pháp cùng 8 quốc gia châu Âu khác sẽ điều động khoảng 2.800 binh sĩ tới Ba Lan. Nội dung tập trận bao gồm vận chuyển quân và trang thiết bị, phối hợp chỉ huy, điều hành lực lượng, cùng các hoạt động không quân có sự tham gia của máy bay chiến đấu và máy bay tiếp nhiên liệu trên không.
Trung tướng Tom Bateman, Tư lệnh Lực lượng đa quốc gia tại Ukraine (MNF-U), cho biết trong trường hợp các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn, lực lượng này dự kiến hỗ trợ Ukraine củng cố năng lực quân sự, tạo điều kiện khôi phục hoạt động hàng không và tham gia rà phá thủy lôi tại Biển Đen.
Triển vọng ngừng bắn còn nhiều khó khăn
Các quốc gia tham gia kế hoạch đều khẳng định chỉ xem xét triển khai lực lượng tới Ukraine sau khi các hoạt động giao tranh chấm dứt. Vì vậy, tiến trình đàm phán hòa bình và khả năng đạt được thỏa thuận ngừng bắn giữ vai trò quyết định đối với việc thực hiện kế hoạch.
Các cuộc đàm phán hòa bình đã đình trệ từ đầu năm 2026, trong bối cảnh tình hình Trung Đông diễn biến phức tạp và chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại.
Tháng 9, Tổng thống Trump thông báo đạt thỏa thuận với Nga về việc cung cấp nhiên liệu diesel cho Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhằm góp phần giảm giá nhiên liệu trong nước. Cùng thời gian này, Tổng thống Mỹ kêu gọi thay đổi vị trí lãnh đạo Ukraine và yêu cầu Kiev chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga.
Liên quan hoạt động hỗ trợ quân sự, chính quyền Mỹ đã đưa ra những giải thích khác nhau về việc hạn chế hoạt động của hệ thống Starshield, công nghệ mà Ukraine sử dụng trong một số hoạt động quân sự, bao gồm phòng không và vận hành thiết bị bay không người lái.
Mặc dù Nga và Ukraine đều bày tỏ sẵn sàng nối lại đàm phán hòa bình với vai trò trung gian của Mỹ, hai bên vẫn còn những khác biệt đáng kể về vấn đề lãnh thổ và cơ chế bảo đảm an ninh.
Ông Ed Arnold, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định sự tham gia của Mỹ trong việc cung cấp thông tin tình báo và hỗ trợ giám sát thỏa thuận ngừng bắn là một yếu tố quan trọng đối với Ukraine và các đối tác châu Âu. Tuy nhiên, ông Arnold bày tỏ quan ngại về định hướng chính sách hiện nay của Washington đối với cuộc xung đột, đồng thời nhận định triển vọng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài vẫn còn nhiều khó khăn.
Những yếu tố chính trị có thể ảnh hưởng đến kế hoạch
Bên cạnh các vấn đề quân sự và ngoại giao, cuộc bầu cử tổng thống Pháp năm 2027 cũng có thể tác động đến định hướng tham gia của Paris trong kế hoạch triển khai lực lượng tới Ukraine.
Theo quy định hiện hành, Tổng thống Emmanuel Macron không thể tranh cử nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp. Trong khi đó, tình hình chính trị trong nước và các cuộc biểu tình tiếp tục tạo sức ép đối với chính phủ Pháp. Lãnh đạo đảng cực hữu Marine Le Pen phản đối phương án đưa quân tới Ukraine. Tháng 10, bà tuyên bố nếu trở thành tổng thống, bà sẽ chấm dứt hỗ trợ tài chính cho Kiev sau 6 tháng cầm quyền, với lý do cần xem xét lại khả năng ngân sách của Pháp.
Đảng của chính trị gia cánh tả Jean-Luc Mélenchon cũng không ủng hộ kế hoạch triển khai lực lượng. Một số chính trị gia khác thuộc cả cánh tả và cánh hữu bày tỏ quan ngại về nguy cơ mở rộng xung đột, đồng thời đề nghị cân nhắc thận trọng những hệ quả an ninh đối với châu Âu.
Chuyên gia Ed Arnold nhận định kế hoạch triển khai lực lượng đa quốc gia tới Ukraine hiện vẫn đối mặt nhiều trở ngại, trong khi phạm vi nhiệm vụ và điều kiện thực hiện chưa hoàn toàn rõ ràng. Theo đánh giá của ông, khả năng hiện thực hóa kế hoạch trong bối cảnh hiện nay là rất thấp.
Nhìn chung, việc các nước châu Âu chuẩn bị phương án triển khai lực lượng phản ánh nỗ lực xây dựng cơ chế hỗ trợ an ninh cho Ukraine trong giai đoạn hậu xung đột. Tuy nhiên, triển vọng thực hiện kế hoạch vẫn phụ thuộc vào kết quả đàm phán hòa bình, sự phối hợp giữa các đối tác và những diễn biến chính trị, an ninh trong thời gian tới.
