Từng là những vùng đất xa xôi, nghèo khó, các địa phương vùng biên giới của TP Quảng Ninh hôm nay đã vươn mình trở thành những vành đai trù phú. Trong hành trình 40 năm đổi mới, sự đồng hành của lực lượng Bộ đội biên phòng (BĐBP) cùng cấp ủy, chính quyền và người dân đã góp phần nâng cao đời sống, giữ gìn bình yên nơi biên cương.
Chuyển mình ở vùng đất khó
Sinh ra, lớn lên ở vùng cao biên giới, từng làm Bí thư Đảng ủy xã, ông Phoòng Nhục Phí, 69 tuổi, người có uy tín ở thôn Nà Lý, xã Quảng Đức, hiểu rõ những nhọc nhằn và đổi thay của quê hương mình.
Trò chuyện với chúng tôi, ông kể: “Cuối những năm 1980, đời sống bà con trong xã còn thiếu thốn, cán bộ cơ sở mỏng, hạ tầng giao thông cũng chưa phát triển như hiện nay. Khi ấy, sản xuất chủ yếu tự cung tự cấp, thu nhập thấp. Đường sá khó khăn càng khiến việc giao thương hạn chế, đời sống người dân chậm được cải thiện…”.
Thế rồi luồng gió đổi mới từ Đại hội VI của Đảng đã mang đến luồng sinh khí mới cho xã. Từ nguồn lực đầu tư của Nhà nước, sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền và mồ hôi của quân dân vùng biên đã đơm hoa kết trái. Quảng Đức hôm nay khoác lên mình diện mạo hoàn toàn mới: Những tuyến đường được nâng cấp, rải nhựa phẳng lì kết nối tận cửa khẩu Bắc Phong Sinh, tạo đà cho giao thương nhộn nhịp; nhà cửa khang trang thay thế mái tranh nghèo. Sự đổi thay này không chỉ tạo cho diện mạo các vùng nông thôn của xã khang trang, hiện đại hơn mà đời sống người dân cũng ngày càng nâng lên.
Nhìn quê hương đổi thịt thay da từng ngày, trong ánh mắt ông Phí lấp lánh niềm tự hào. “Với tôi, được chứng kiến quê hương đổi thay từng ngày là niềm tự hào rất lớn”, ông Phí chia sẻ.
Rời Quảng Đức, theo tuyến đường vành đai biên giới, chúng tôi đến Hải Sơn. Trong ký ức của nhiều cán bộ địa phương, nơi đây từng có tỷ lệ hộ nghèo cao. Giao thông cách trở, phương thức canh tác chậm đổi mới khiến cuộc sống người dân còn nhiều khó khăn.
Thế nhưng, dưới ánh sáng của công cuộc đổi mới, cấp ủy, chính quyền địa phương nơi đây qua các thời kỳ đã huy động, lồng ghép các nguồn lực để đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sản xuất. Người dân nỗ lực vượt khó, chủ động thay đổi cách làm ăn; cán bộ, chiến sĩ biên phòng cùng tham gia giúp dân xây dựng các công trình, mô hình phát triển kinh tế… Nhờ vậy, những năm qua xã Hải Sơn đã có những bước phát triển mạnh mẽ.
Đến nay, 100% đường giao thông nông thôn tại Hải Sơn đã được cứng hóa và có hệ thống điện chiếu sáng, các thiết chế văn hóa được nâng cấp đồng bộ. Xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; thu nhập bình quân đầu người cuối năm 2025 đạt 86 triệu đồng/năm, trên địa bàn không còn hộ nghèo.
Vào thăm Thán Phún Xã, bản kinh tế mới hình thành cách đây khoảng 20 năm, chúng tôi bắt gặp những ngôi nhà mái Thái khang trang giữa vườn cây, ao cá. Con đường mòn giữa bản ngày nào nay đã được trải nhựa, nối với QL18C. Từ đây, bà con đến trung tâm xã, Khu di tích Pò Hèn hay các điểm tham quan vùng biên đều thuận tiện hơn.
Đường mở, việc làm ăn cũng dần đổi khác. Theo chia sẻ của lãnh đạo địa phương, cùng với đầu tư hạ tầng, người dân đã chủ động thay đổi cách sản xuất. Những tuyến đường mới còn tạo điều kiện phát triển dịch vụ, du lịch, mở thêm cơ hội việc làm. Việc học nghề của người lớn, chuyện đến lớp của con trẻ cũng được chăm lo, giúp các gia đình có điều kiện cải thiện cuộc sống.
Những con đường mới còn mở ra cơ hội để người dân làm dịch vụ, du lịch. Việc học nghề của người lớn, việc đến lớp của con trẻ cũng được chăm lo cùng với sản xuất, để mỗi gia đình có thêm cơ hội cải thiện cuộc sống.
Biên cương bình yên từ sự gắn bó quân dân
Đồng hành cùng những đổi thay ở Quảng Đức, Hải Sơn và nhiều địa phương vùng biên, cán bộ, chiến sĩ biên phòng luôn có mặt. Xác định “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt”, gần 4 thập kỷ qua, lực lượng BĐBP đã không ngại khó khăn, thường xuyên “3 bám”, “4 cùng” với từng hộ dân nơi biên giới để “nghe dân nói, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin”.
Hiện, BĐBP TP Quảng Ninh đang duy trì 95 đảng viên tham gia sinh hoạt tại chi bộ thôn, bản, khu phố; 356 cán bộ, đảng viên phụ trách 1.490 hộ gia đình ở khu vực biên giới, biển đảo. Có 25 cán bộ đồn biên phòng tham gia đảng ủy xã, phường, đặc khu nhiệm kỳ 2025-2030.
Sự gắn bó được duy trì qua những lần đến thăm hộ dân, giúp dân sửa nhà, hướng dẫn sản xuất hay chăm lo việc học cho trẻ nhỏ… Thường xuyên gặp gỡ, gần gũi với bà con, cán bộ, chiến sĩ có điều kiện nắm rõ hoàn cảnh từng nhà. Hộ thiếu tư liệu sản xuất, gia đình cần sửa chỗ ở, trẻ có nguy cơ gián đoạn việc học… được các đơn vị tham mưu, phối hợp với cấp ủy, chính quyền tìm cách hỗ trợ, giúp người dân vùng biên ải vươn lên trong cuộc sống.
Để người dân yên tâm gắn bó với thôn bản biên giới, sinh kế là điều được các đơn vị BĐBP quan tâm. Theo đó, các chương trình hỗ trợ người dân được BĐBP thành phố triển khai phù hợp với từng địa bàn, gắn việc trao phương tiện sản xuất với hướng dẫn cách làm, giúp bà con từng bước tự chủ trong cuộc sống.
Điển hình trong giai đoạn 2015-2025, thông qua chương trình “Bò giống giúp người nghèo biên giới”, BĐBP Quảng Ninh đã huy động hơn 8 tỷ đồng, trao 534 con bò giống cho 534 hộ gia đình khó khăn. Sau khi trao con giống, cán bộ các đồn tiếp tục hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, phòng, chống dịch bệnh để bà con chăm sóc đàn bò, phát triển sản xuất.
Bên cạnh đó, từ các nguồn lực xã hội hóa, lực lượng biên phòng cũng chủ trì, phối hợp hỗ trợ người dân biên giới xây dựng, sửa chữa 201 căn nhà và công trình dân sinh, trị giá trên 10 tỷ đồng. Cán bộ, chiến sĩ đóng góp hàng nghìn ngày công, vận động người dân xây dựng 402 nhà tiêu hợp vệ sinh, di dời 125 chuồng trại chăn nuôi ra xa nơi ở. Những việc làm cụ thể ấy góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt, giúp các địa phương hoàn thành tiêu chí nông thôn mới.
Với quan điểm “không để ai bị bỏ lại phía sau”, từ năm 2016 đến năm 2025, qua chương trình “Nâng bước em tới trường – Con nuôi đồn Biên phòng” và dự án “Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em tới trường”, BĐBP Quảng Ninh đã đỡ đầu 159 lượt học sinh với tổng kinh phí trên 6 tỷ đồng. Qua đó, chắp cánh cho nhiều em thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng.
Cùng với đó, lực lượng BĐBP cũng đã trao hơn 5.000 suất quà cho các gia đình chính sách, hộ nghèo vào dịp lễ, Tết; tổ chức khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho hơn 4.200 lượt người dân…Việc hỗ trợ được tiếp nối qua từng năm, theo nhu cầu thực tế của người dân.
Đặc biệt trong thời gian gần đây, sự gắn kết máu thịt này càng được thể hiện sinh động. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2026, các đơn vị BĐBP đã huy động hơn 780 triệu đồng cùng 340 ngày công giúp dân xóa nhà tạm, nhà dột nát. Tại Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 10, tháng 3/2026, lực lượng biên phòng làm cầu nối trao tặng 100 suất học bổng trị giá 300 triệu đồng và 50 con bò giống trị giá 1 tỷ đồng cho đồng bào biên giới.
Qua những việc cùng làm, tình quân dân thêm bền chặt. Người dân tích cực tham gia cùng BĐBP bảo vệ đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh trật tự tại địa bàn.
Đến nay, khu vực biên giới của thành phố Quảng Ninh đã thành lập 497 tổ tự quản đường biên, cột mốc với 5.597 thành viên, ngày đêm sát cánh cùng bộ đội trực tiếp bảo vệ 98 mốc quốc giới và gần 119km đường biên. Những già làng, trưởng bản và các hộ dân thực sự trở thành “cánh tay nối dài” góp sức cùng BĐBP giữ gìn bình yên ngay từ thôn, bản biên giới mình sinh sống. Trên địa bàn biên giới, hải đảo hễ có diễn biến bất thường nào người dân đều chủ động thông báo ngay cho lực lượng biên phòng…
Sau 40 năm đổi mới, vùng biên TP Quảng Ninh có thêm điều kiện phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại, dịch vụ logistics và du lịch cộng đồng... Những hướng làm ăn mới cũng đặt ra yêu cầu phải đảm bảo vững chắc quốc phòng, an ninh, giữ gìn cảnh quan, môi trường, bản sắc văn hóa và bảo đảm người dân được hưởng lợi từ sự phát triển. Chính vì vậy, sự đồng thuận, tin tưởng của nhân dân và tinh thần đoàn kết, gắn bó máu thịt quân - dân chính là cội nguồn sức mạnh lớn nhất để giữ vững sự bình yên nơi phên giậu Tổ quốc, góp phần vào sự phát triển chung của toàn thành phố.
