Đến thời điểm này, quan điểm xây dựng NTM giai đoạn 2026 – 2030 của Quảng Ninh rất rõ ràng, đó là thoát ly dần đầu tư hạ tầng, thay vào đó là ưu tiên phát triển kinh tế nông thôn, lấy hàng hoá, dịch vụ và chuyển đổi số làm chuẩn, tập trung vào làm sản xuất, làm du lịch cộng đồng, làm thương mại. Đặc biệt làm nông thôn mới trong bối cảnh mới hiện nay cho phép với tay tới những “kho báu” mới.
Đêm trăng "mở lối" lên vùng cao
Tháng 10/2025, lần đầu trên đỉnh Cao Ly có chương trình “Đêm trăng Cao Ly”. Từ đó đến nay, vào mùa trung thu, người ta cắm trại, ngắm cảnh, ngắm trăng, phá cỗ, hát then cổ, hát soóng cọ, hát pả dung, thi đấu thể thao dân tộc, chơi trò chơi dân gian, thưởng thức ẩm thực, nông sản, OCOP và tham quan sản phẩm thủ công…
Đỉnh Cao Ly cao hơn 1.000m so với mực nước biển, với điểm cao nhất là Cao Xiêm, lưng chừng núi là Cao Sơn. Khí hậu mát lành, nhiệt độ thấp hơn trung bình 4-6 độ C, hệ sinh thái đa dạng, những triền hoa mua, hoa sim tím biếc, bản làng người Dao, người Sán Chỉ ẩn hiện trong mây cùng nhiều loài thảo dược quý đã tạo nên nét riêng cho Cao Ly. Từ vùng núi từng thiếu điện, nước, ít người qua lại, nơi đây nay trở thành điểm đến thu hút du khách. Người dân địa phương cũng từng bước nâng giá trị dược liệu bản địa, phát triển dịch vụ ngâm tắm lá thuốc phục vụ du khách sau những chặng trekking, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.
Ở lưng chừng núi Cao Ly, bản Cao Sơn là vườn hoa lớn với vô vàn thược dược, cúc, hoa mua tím, lan vũ nữ và anh đào. Một doanh nghiệp đến từ Hạ Long đã tiên phong đầu tư homestay và tổ chức không gian đón du khách, mang lại trải nghiệm rất khác biệt về núi rừng Bình Liêu. Gần đây, Cao Sơn còn có những quả bí ngô khổng lồ, giống bí ngô Atlantic Giant, cân nặng tới trên 100kg/quả, tạo thêm trải nghiệm cho người đến.
Hiện nay, Hoành Mô đang tính chuyện khai thác Cao Ly như một “mỏ vàng” mới, với các sản phẩm du lịch gắn với cảnh quan vùng núi Quần thể chè cổ thụ hơn 200 năm tuổi ở độ cao 1.150m của dãy Cao Ly cũng đang được đưa vào kế hoạch phát triển điểm đến. Đồng thời, “Đêm trăng Cao Ly” còn có thể được dựng sân khấu thực cảnh để tăng thêm trải nghiệm cho du khách, định hình một sản phẩm du lịch riêng có của Cao Ly.
Từ Cao Ly, xã Hoành Mô thêm kiên định định hướng phát triển du lịch cộng đồng. Địa phương này đang dần cởi mở hơn với những quy định phát triển du lịch rừng, biến những Khe Tiền, Sông Moóc thành bản, làng du lịch vùng cao, đưa Hoành Mô thành đối trọng của hành trình “2 quốc gia - 1 điểm đến” tham quan nước bạn qua cửa khẩu Hoành Mô (Việt Nam) - Động Trung (Trung Quốc), là sản phẩm du lịch mới năm 2026 mà Hoành Mô đang xây dựng và đề xuất thành phố cho triển khai.
Rời vùng cao Cao Ly, Thanh Lân, viên ngọc quý của đảo Cô Tô lại mở ra một không gian khác.
Rộng 27km², các bãi biển Thanh Lân chưa bị bê tông hóa, sóng vỗ dịu dàng, cảnh sắc tự nhiên còn vẹn nguyên như thuở khai phá. Riêng các bãi biển vụng Ba Châu, Hải Quân, C76 của Thanh Lân rất hấp dẫn, với cát già dưới chân, là loại cát lâu năm, hạt cát rất nhỏ, mịn, có lợi cho sức khoẻ. Thanh Lân còn có rạn san hô trải dưới vùng biển rộng. Từ tháng 4/2023, Thanh Lân được phép tổ chức lặn biển ngắm san hô có hướng dẫn viên tại các khu vực Vụng Tròn, Hòn Chim và Hòn Ông Tích. Lễ mở cửa biển của Thanh Lân là nghi thức tín ngưỡng đặc trưng của cư dân vùng biển, cũng là một nét hấp dẫn hiếm có. Nhiều công ty du lịch đã đưa Thanh Lân vào lịch trình tour 2-3 ngày, kết hợp nghỉ dưỡng, khám phá thiên nhiên và trải nghiệm ẩm thực biển và các tour chuyên biệt.
Hiện nay, dự án cầu nối từ trung tâm Cô Tô - Thanh Lân đang được tích cực triển khai. Hiện công tác mặt bằng, quy hoạch, chuẩn bị nguồn vốn, công tác đấu thầu thi công đã xong, sẵn sàng cho giai đoạn thi công nước rút. Với cây cầu này, sau khi hoàn thành, thời gian từ Cô Tô sang Thanh Lân chỉ còn 3 phút đi ô tô, thay vì phải mất đến nửa tiếng đi tàu với chi phí cao và bất tiện về giờ giấc như hiện nay. Diện mạo Thanh Lân sẽ khác, cơ hội phát triển của Thanh Lân là rất lớn, Thanh Lân sẽ không chỉ là viên ngọc sáng ngoài biển khơi mà là kho báu mới mang đến nhiều lợi lộc cho người dân trên đảo và sự phát triển chung.
Cùng với Cao Ly, Thanh Lân, những địa danh Thượng Hạ Mai, Cao Xiêm, Cao Sơn, Mã Thầu Sơn, Pò Hèn, Bắc Phong Sinh… được coi là những “kho báu” mới của nông thôn Quảng Ninh, nơi mà tư duy và hành động hiện đại trong xây dựng NTM hiện nay của Quảng Ninh sẽ với tay tới và khai mở.
Nông thôn mới hiện đại trong tầm tay
Ở giai đoạn xây dựng nông thôn mới (NTM) 2026 – 2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu năm 2026 có 5 xã, đặc khu đạt chuẩn NTM, gồm Đầm Hà, Cái Chiên, Quảng Đức, Hoành Mô và Cô Tô. Năm 2027 dự kiến có thêm 8 xã đạt chuẩn; năm 2028 thêm 7 xã và năm 2029 hoàn thành 4 xã còn lại, đưa toàn bộ 22 xã của Quảng Ninh được công nhận NTM, đồng thời ít nhất 3 xã trong đó hoàn thành NTM hiện đại. Thành phố Quảng Ninh được công nhận hoàn thành chương trình xây dựng NTM giai đoạn 2026 – 2030.
Trong xây dựng NTM giai đoạn 2026 – 2030, đích cuối là hình thành các xã NTM hiện đại và thành phố Quảng Ninh được công nhận hoàn thành chương trình xây dựng NTM. Nếu như trước đây những danh hiệu này dựa theo bảng tiêu chí, chỉ tiêu để chấm điểm thì nay chủ yếu xét trên 4 nhóm vấn đề lớn, đó là nhóm vấn đề môi trường, sản xuất giảm phát thải, quy hoạch chỉnh trang nông thôn gắn với xử lý môi trường; nhóm vấn đề về chuyển đổi số hình thành vùng nông nghiệp công nghệ cao; nhóm vấn đề xây dựng vùng sản xuất tập trung gắn với chuyển giao và theo dõi sản xuất bằng công nghệ; nhóm vấn đề quản trị NTM theo mô hình của thành phố. Cùng với đó, trong lộ trình xây dựng NTM, các xã sau khi đạt chuẩn cũng không nhất thiết phải thành phường mà phát triển theo hướng xã hiện đại, nông thôn của thành phố, trong đó Đầm Hà, Cô Tô, Vân Đồn đang là những cái tên nổi bật.
Đối với Đầm Hà, cái được nhìn thấy đó là hạ tầng đồng bộ. Quá trình xây dựng NTM giai đoạn trước đã mang đến cho Đầm Hà những hạ tầng sản xuất lớn, đó là vùng nông nghiệp công nghệ cao, các doanh nghiệp nông nghiệp lớn như: Việt Úc, BIM, tuyến đê Bình Hải quy mô cấp quốc gia để phục vụ NTTS... Vùng trồng chanh leo khoảng chục ha. Với mức đầu tư ban đầu chỉ khoảng 200 triệu/ha, trong 6 tháng canh tác có thể thu hoạch đến 1 tỷ đồng. Khu vực sản xuất cá giống của Đầm Hà cũng đang cung cấp cho toàn thành phố. Riêng Công ty TNHH Việt Úc Quảng Ninh đang phát huy 4 loại tôm giống mới với số lượng mỗi năm cung ứng 1,5 – 2 tỷ con, hứa hẹn làm thay đổi cơ cấu, mùa vụ, sản lượng, chất lượng và giá trị của ngành hàng tôm Quảng Ninh. Từ đầu năm đến nay xã đang đầu tư gần 100 tỷ đồng cho thuỷ nông, hình thành hàng chục km kênh mương, đảm bảo tưới tiêu cho đồng ruộng đến 20 năm sau.
Ông Trần Anh Cường, Bí thư xã Đầm Hà chia sẻ: Đầm Hà đang có cơ hội rất lớn để sớm về đích NTM, NTM hiện đại. Trong chiến lược phát triển hiện nay, Đầm Hà sẽ không đi theo hướng thành lập khu nông nghiệp công nghệ cao như cấu trúc trước đây mà sẽ là những khu, cụm công nghiệp chuyên biệt, dành để thu hút doanh nghiệp nông nghiệp khoa học công nghệ vào sản xuất. Điều này phù hợp với 4 nhóm vấn đề lớn mà tiến trình xây dựng NTM Quảng Ninh giai đoạn 2026 – 2030 đang đặt ra hiện nay.
Ông Lương Quốc Thịnh, Phó Chủ tịch UBND xã Đầm Hà cho biết thêm: Trong thẩm quyền của xã, sẽ lập quy hoạch phân khu, đầu tư hạ tầng thiết yếu, kêu gọi nhà đầu tư vào xây dựng hạ tầng cơ bản, gọi doanh nghiệp KHCN vào đầu tư sản xuất. Quá trình triển khai, doanh nghiệp tự làm hồ sơ, tự làm chuyển đổi rừng, tự chứng minh tính đổi mới sáng tạo để thành phố công nhận doanh nghiệp công nghệ cao... Như vậy là trao sự chủ động và sáng tạo cho cả địa phương và doanh nghiệp.
Đến nay, đặc khu Cô Tô đã đạt 44/47 chỉ tiêu nông thôn mới (NTM), đang tập trung hoàn thành các tiêu chí về camera AI và chuyển đổi số. Đáng chú ý, địa phương còn chủ động thực hiện một số chỉ tiêu không bắt buộc đối với xã đảo, trong đó có định hướng hình thành cụm công nghiệp.
Theo ông Bùi Thế Tuân, Phó phòng Kinh tế đặc khu Cô Tô, việc tập trung các cơ sở chế biến nông, thủy sản vào cụm công nghiệp sẽ hạn chế tình trạng sản xuất xen kẽ trong khu dân cư, góp phần bảo vệ môi trường. Đây cũng là hướng đi nhằm thúc đẩy chế biến sâu, gia tăng giá trị thủy sản, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của địa phương du lịch.
Sau nhiều năm xây dựng nông thôn mới (NTM), hạ tầng Cô Tô ngày càng hoàn thiện. Từ đầu năm đến nay, đặc khu triển khai ngầm hóa hệ thống điện, viễn thông, cấp thoát nước, phòng cháy chữa cháy, đồng thời nâng cấp đường giao thông tại các khu dân cư.
Cô Tô cũng chú trọng bảo vệ môi trường, hạn chế túi nilon, rác thải nhựa, khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt, số hóa thông tin điểm đến và sản phẩm du lịch qua mã QR. Người dân nhanh chóng thích ứng với hướng phát triển mới, kết hợp sản xuất nông nghiệp, thủy sản với du lịch hoặc chuyển sang kinh doanh dịch vụ chuyên nghiệp.
Từ một làng chài chủ yếu sống bằng nghề khai thác thủy sản, Hồng Vàn nay trở thành điểm nhấn du lịch của Cô Tô. Hầu hết các hộ dân đều phát triển homestay, cung cấp dịch vụ ăn nghỉ, vui chơi, trải nghiệm đời sống vùng đảo. Từ đầu năm đến nay, Hồng Vàn và Đồng Tiến là 2 địa chỉ tăng nhanh về số phòng lưu trú, giúp Cô Tô thời điểm hiện nay đạt mức 400.000 phòng.
Đáng chú ý, chuyển dịch sang du lịch không khiến người dân bỏ nghề khai thác thủy sản – lĩnh vực kinh tế nền tảng của địa phương. Toàn đặc khu hiện có hơn 190 tàu cá, phần lớn hoạt động trong ngày nhờ được trang bị lồng lưới, phao đèn và thiết bị dò cá hiện đại. Các chủ tàu cũng chú trọng bảo quản sản phẩm sau khai thác nhằm nâng cao giá trị kinh tế.
Từ những lợi thế hạ tầng quá trình xây dựng NTM mang lại, sự chuyển đổi, bắt kịp xu thế phát triển của người dân, sự đổ bộ của dòng du khách, hiện đời sống người dân Cô Tô được nâng lên cao, giá trị tăng thêm của địa phương này trong khoảng 5 năm qua đều trên 16%/năm, năm 2025 đạt đến 17,5%; thu nhập đầu người trên đảo hiện là 180 triệu đồng/người/năm.
Cùng với Đầm Hà, Cô Tô, Vân Đồn chính là một trọng điểm của nông thôn Quảng Ninh. Trước khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, địa phương này đã là cực tăng trưởng của Quảng Ninh. Năm 2025, giá trị sản xuất của Vân Đồn đạt 26,8%. Vân Đồn đón 2,3 triệu lượt du khách, doanh thu du lịch đạt 3.719 tỷ đồng, tăng 31%, thu nhập bình quân đầu người đạt 120 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo bằng 0, toàn đặc khu không có nhà tạm.
Hiện nay, Vân Đồn đứng trước cơ hội phát triển mới khi là một trong ba khu kinh tế đặc biệt được hưởng cơ chế riêng theo Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Đây là nền tảng, động lực để Vân Đồn hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và dịch vụ cao cấp tầm cỡ khu vực và quốc tế, đồng thời đẩy nhanh lộ trình về đích NTM và NTM hiện đại.
Có thể thấy, xây dựng NTM tại TP Quảng Ninh hôm nay đang hướng tới diện mạo hiện đại, với cách làm riêng đó là lấy nông nghiệp làm nền tảng, kết hợp phát triển du lịch, biến chính những giá trị nông thôn thành sản phẩm thu hút du khách. Với nền tảng sẵn có, chiến lược phù hợp và quyết tâm cao, Quảng Ninh có cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng NTM hiện đại.
